Iedereen weet dat er bacteriën in onze darmen wonen. Meestal denken we daarbij aan de spijsvertering of een toiletbezoek. Dat is echter slechts het topje van de ijsberg. De relatie met deze kleine bewoners is veel intiemer; ze sturen ongemerkt grote processen in je lichaam aan.

Alvast 5 van de belangrijkste punten

De basisprincipes van het microbioom

Laten we eerlijk zijn: de recente bevindingen zijn op z’n zachtst gezegd bizar. Onderzoekers ontdekken de laatste jaren aan de lopende band nieuwe connecties tussen je buik en je brein. De microben in onze darmen blijken de regisseurs achter fenomenen die we allemaal kennen.

Het menselijk lichaam is eigenlijk een wandelend hotel. De microbiota is enorm complex en beperkt zich niet tot de darmen; elk orgaan lijkt een eigen ecosysteem te hebben. Recent onderzoek wijst zelfs op de aanwezigheid van microben in de hersenen.

Toch zit de hoofdmacht in je darmen. Dit leger weegt bij elkaar ongeveer 500 gram. Dat klinkt misschien als weinig, maar in aantallen winnen ze het dik van je eigen lichaamscellen. We hebben het over biljoenen kleine medebewoners die dag en nacht actief zijn.

Jouw verzameling is bovendien volstrekt uniek. Je vingerafdruk is er niets bij. Zelfs eeneiige tweelingen die in hetzelfde huis opgroeien en hetzelfde eten, houden er een totaal ander microbioom op na.

Het circadiaans ritme en microben

Je zou denken dat jij bepaalt wanneer je slaperig wordt. Schijn bedriegt. Recent onderzoek toont aan dat je darmbacteriën een strak 24-uurs schema volgen. Ze lopen gelijk met jouw dag- en nachtritme, ofwel het circadiaans ritme.

Dit begint al in de wieg. Bacteriën in de darmen van baby’s van amper twee weken oud zijn al hard aan het werk. Ze produceren specifieke stoffen op specifieke tijden. Deze chemische ‘postbodes’ reizen naar de hersenen en geven door wanneer het tijd is om te slapen of te eten.

Deze ontdekking suggereert dat ons ritme deels wordt bestuurd vanuit de buik. De bacteriën sturen de cyclus aan door moleculen te produceren. Zij bepalen dus effectief wanneer een baby honger krijgt, een volle luier heeft of in slaap valt.

Dit mechanisme vormt de basis voor ons latere slaapritme. Waarom dit precies zo werkt, is nog deels een raadsel. Het staat wel vast dat dit een van de meest opmerkelijke ontdekkingen is van de laatste jaren: je slaap wordt mede bepaald door je darmflora.

De link tussen autisme en darmbacteriën

Dan is er nieuws dat de wetenschappelijke wereld flink opschudt. Onderzoekers hebben de ontlasting van 1600 kinderen geanalyseerd. Een deel van deze groep had de diagnose autisme. In het microbioom zagen de wetenschappers een duidelijk afwijkend patroon.

Ze keken naar het hele plaatje: virussen, bacteriën en schimmels. Ze vonden concrete verschillen in tientallen soorten organismen en genen. Ook de manier waarop stoffen worden afgebroken (de stofwisseling) verliep via 12 andere routes. Deze verschillen waren consistent aanwezig tussen kinderen met en zonder autisme.

Dit wijst op een directe lijn tussen je darmen en neurologische ontwikkeling. Bacteriën beïnvloeden je gedachten, je stemmingen en hoe je beslissingen neemt. Psychiatrische problemen of stoornissen vinden hun oorsprong wellicht deels in de buik. Dat verandert alles aan hoe we naar deze diagnoses kijken.

Onderzoek naar angst en bacteriën

De invloed gaat verder dan autisme. Er is specifiek gekeken naar sociale angststoornissen. Hier wordt het verhaal bijna sciencefiction. Onderzoekers namen ontlasting van mensen met ernstige sociale angst en transplanteerden dit naar muizen.

Het resultaat was glashelder. De muizen, die eerst nergens last van hadden, werden plotseling angstig. Ze vermeden contact met andere muizen. Zelfs toen ze ander voer kregen, bleef de angst bestaan. Dit bewijst dat darmbacteriën direct communiceren met het angstcentrum in je brein.

Eerder wisten we al dat stress je darmen beïnvloedt (denk aan buikpijn voor een examen). Nu weten we dat het ook andersom werkt: je darmen kunnen jou stress en angst bezorgen. Dit is een doorbraak in het begrijpen van mentale gezondheid.

De invloed op onze intelligentie

Tot slot is er een fascinerende theorie over onze evolutie. Waarom hebben mensen zulke grote hersenen? Mogelijk moeten we onze darmbacteriën bedanken. Dit blijkt uit een vergelijkend onderzoek tussen verschillende primaten en muizen.

Het idee is simpel: microben produceren stoffen die hersengroei stimuleren. Andere dieren hebben dit minder nodig. Onderzoekers vergeleken doodshoofdaapjes (grote hersenen, net als wij) met makaken (kleinere hersenen). Hun levensstijl en energiebehoefte verschillen enorm.

Hersenen zijn dure organen; ze slurpen energie. De stofwisseling moet daarop zijn ingericht. Doodshoofdaapjes sturen hun energie liever naar hun hoofd, terwijl makaken de energie gebruiken voor spierkracht en fysieke actie. De aanname was dat de microben hierbij helpen.

Resultaten van experimenten met ontlasting

Om dit te testen, werden er weer muizen ingezet. Ze kregen darmflora van de verschillende apensoorten. De onderzoekers keken naar gewicht, glucose, vet en leverfunctie. De resultaten verschilden dag en nacht.

De muizen met de flora van de ‘slimme’ doodshoofdaapjes sloegen amper vet op. Ze verbruikten hun energie direct om de hersenen te voeden. Muizen met menselijke ontlasting lieten exact hetzelfde patroon zien.

Deze muizen hadden veel triglyceriden en glucose in hun bloed: perfecte brandstof voor hersenweefsel. De muizen met de flora van de makaken deden precies het tegenovergestelde: zij sloegen energie op als lichaamsvet.

Het lijkt er dus op dat microben zich aanpassen aan de gastheer. Bij soorten met grote hersenen zorgen de bacteriën voor de juiste levering van energie. Er is dus een onlosmakelijk verbond tussen je darmen, je bacteriën en je intelligentie.

Conclusie

We moeten af van het idee dat we alleen zijn in ons lichaam. Je darmmicrobioom is een actieve partner in je evolutie en je dagelijks leven. Ze helpen je hersenen groeien, ze regelen je slaap en ze kleuren je stemming. We controleren hen niet; we werken samen.

Geraadpleegde bronnen:

De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.

• Diurnal rhythmicity of infant fecal microbiota and metabolites: A randomized controlled interventional trial with infant formula – Onderzoek naar het dagritme van de darmflora bij baby’s en de invloed van babyvoeding.
• Multikingdom and functional gut microbiota markers for autism spectrum disorder – Studie naar de relatie tussen de darmflora en autismespectrumstoornis.
• Social anxiety disorder-associated gut microbiota increases social fear – Onderzoek naar de rol van de darmflora bij sociale angst.
• Human microbiome myths and misconceptions – Artikel dat misvattingen over het menselijk microbioom bespreekt.
• The primate gut microbiota contributes to interspecific differences in host metabolism Open Access – Onderzoek naar de bijdrage van de darmflora aan metabole verschillen tussen primaten.

Gerelateerde artikelen

Het heelal dijt sneller uit dan het licht en niemand weet precies waarom

De ‘redhead paradox’: een klinische en moleculaire analyse van MC1R-mutaties, pijnmodulatie en anesthesie [GROOT DOSSIER]

6 wetenschappelijke boeken die bewijzen dat de werkelijkheid vreemder is dan je denkt

Prinses Irene was zo gek nog niet: Tree Hugging werkt! 🤔 Shinrin-Yoku uitgelegd

Deze eenvoudige gewoonte kan jouw depressie en angst aanzienlijk verlichten

Veelgestelde vragen

Wat is het darmmicrobioom?

Het darmmicrobioom is de verzameling van alle micro-organismen, zoals bacteriën, virussen en schimmels, die in onze darmen leven. Het is uniek voor elk individu en speelt een cruciale rol in verschillende lichaamsfuncties, waaronder de spijsvertering en zelfs de ontwikkeling van de hersenen. Het gewicht van deze microben kan tot 500 gram bedragen.

Hoe beïnvloeden darmmicroben onze hersenen?

Onderzoek wijst uit dat darmmicroben stoffen produceren die onze hersenen en gedrag kunnen beïnvloeden. Deze stoffen spelen een rol bij het reguleren van ons slaap-waakritme, onze stemming en zelfs bij het ontwikkelen van neurologische aandoeningen zoals autisme en angststoornissen. Ze communiceren direct met de hersenen via de zenuwbanen en via het bloed.

Kan het darmmicrobioom de ontwikkeling van intelligentie beïnvloeden?

Ja, recent onderzoek suggereert dat darmmicroben een belangrijke rol hebben gespeeld bij de ontwikkeling van grotere hersenen en intelligentie bij primaten, inclusief de mens. Microben van soorten met grote hersenen lijken energie te leveren die nodig is voor de groei en het functioneren van de hersenen. Door de invloed van deze microben kunnen onze hersenen zich optimaler ontwikkelen.