Ze zitten in je bloed, in de regen en waarschijnlijk in de pan waarmee je vanavond kookt. PFAS, ofwel ‘forever chemicals’, danken hun bijnaam aan een extreem sterke chemische verbinding tussen koolstof en fluor.
Je lichaam beschikt simpelweg niet over de enzymen om deze synthetische binding af te breken. Hierdoor stapelen de stoffen zich op in je weefsels, waar ze door hun structuur lijken op vetzuren en zo je hormoonhuishouding kunnen verstoren. Omdat ze via onze bodem in de voedselketen belanden, is volledige vermijding onmogelijk.
Toch kun je de dagelijkse belasting drastisch verlagen door de grootste bronnen aan te pakken. Er is namelijk steeds meer bewijs dat deze stoffen het risico verhogen op immuunstoornissen, bepaalde kankersoorten en problemen met ontwikkeling en vruchtbaarheid.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Vervang voedselverpakkingen die vet afstoten, want hier zit vaak de hoogste concentratie.
- Wissel oude antiaanbakpannen in voor gietijzer of RVS om directe inname te stoppen.
- Kies voor textiel zonder chemische waterafstotende behandeling.
- Filter je drinkwater met actieve kool als je twijfelt over de lokale kwaliteit.
- Dweil regelmatig nat om PFAS-houdend huisstof direct te verwijderen.
Gezondheidsexperts benadrukken dat de echte oplossing bij wetgeving ligt. Bedrijven moeten stoppen met het gebruik van deze stoffen. Maar totdat het zover is, kun je zelf de regie nemen over wat je binnenkrijgt en smeert.
Wees kritisch op alles wat je eten aanraakt
De eigenschap die verpakkingen vet- en vochtbestendig maakt, is vaak precies wat ze schadelijk maakt. Bakjes van gecoat karton, fastfoodwikkels en pizzadozen bevatten vaak PFAS om lekken te voorkomen.
Hoewel ketens als McDonald’s en Whole Foods hebben toegezegd PFAS uit hun keten te halen, is de realiteit weerbarstig. Volgens beleidsexpert Liz Hitchcock van Toxic-Free Future zijn we er nog lang niet. Je krijgt bij je bestelling vaak onbedoeld nog steeds een portie chemicaliën geserveerd.
Je kunt dit risico simpel verkleinen door je eigen RVS of glazen bakjes mee te nemen naar afhaalrestaurants. Dit vermindert direct de blootstelling en scheelt bovendien een berg afval. Saskia van Bergen, chemicus en voormalig beleidsmaker, past deze strategie zelf ook consequent toe.
Vermijd kookgerei met een antiaanbaklaag
De bekende zwarte antiaanbaklaag is wellicht de meest directe bron van blootstelling in de keuken. Zodra deze pannen slijten of oververhit raken, kan dit PFAS bevatten en loslaten in je maaltijd.
Gietijzer, roestvrij staal (RVS) en keramiek zijn veilige alternatieven die een leven lang meegaan. Heb je nog oude pannen met krassen in de la? Vervang deze dan direct, want juist hier is het risico op lekken het grootst.
Let op producten die je huid direct raken
Kleding, tapijten en meubels die worden verkocht als ‘vlekbestendig’ of ‘waterdicht’ danken die eigenschap vaak aan een chemische coating. Vraag jezelf af of je die behandeling echt nodig hebt. Een katoenen tafelkleed kun je wassen; een chemisch behandeld kleed blijft stoffen afgeven.
Er zijn gelukkig betere opties beschikbaar. Sommige organisaties houden bij welke merken gegarandeerd schoon produceren. Zo certificeert de non-profitorganisatie GreenScreen Certified producten die vrij zijn van deze specifieke chemicaliën.
Verklarende woordenlijst
- PFAS: Een verzamelnaam voor duizenden synthetische stoffen die water, vet en vuil afstoten, maar nauwelijks afbreken.
- Synthetisch: Kunstmatig gefabriceerde stoffen die niet in de natuur voorkomen.
- Endocriene verstoorders: Stoffen die de werking van je eigen hormonen imiteren of blokkeren.
- Antiaanbaklaag: Een polymeerlaag (vaak PTFE) die voorkomt dat eten aankoekt, maar bij slijtage chemicaliën kan lekken.
- Actieve kool: Een filtermateriaal met een enorm oppervlak waaraan verontreinigingen zich chemisch hechten (adsorptie).
Wees ook alert op cosmetica die ‘long-lasting’ of ‘waterproof’ claimt te zijn. Mascara, foundation en lippenstift kunnen hierdoor PFAS-additieven bevatten om de smeerbaarheid en houdbaarheid te verbeteren.
Ditzelfde geldt voor menstruatieproducten, waar de stoffen worden gebruikt in de absorberende lagen. Recent onderzoek toont aan dat veel tampons en maandverband PFAS bevatten. Californië heeft als reactie hierop deze chemicaliën in tampons en maandverband verboden. Een menstruatiecup van medische siliconen is een veilig, chemievrij alternatief.
Onderzoek de kwaliteit van je kraanwater
Drinkwater is een primaire route voor dagelijkse inname. In de VS gelden inmiddels strenge federale drinkwaternormen, maar ook in Europa varieert de kwaliteit per regio. Het is slim om te weten wat er uit jouw kraan komt.
Waterbedrijven publiceren doorgaans een jaarlijks rapport over de kwaliteit van het drinkwater. Volgens kinderarts en milieudeskundige Lauren Zajac is inzicht in je lokale bron de eerste stap naar bescherming.
Bij twijfel biedt een waterfilter uitkomst. Onderzoek wijst uit dat filters op basis van omgekeerde osmose of actieve kool het meest effectief zijn. Actieve kool werkt door adsorptie: de PFAS-moleculen blijven fysiek aan de koolstof plakken. Flessenwater is overigens zelden beter, omdat ook daar PFAS kan zitten.
Pak verborgen bronnen in huis aan
Huisstof is een onderschatte opslagplaats voor chemicaliën. PFAS uit meubels en kleding slijten en kunnen zich opbouwen in huisstof dat je vervolgens inademt. Een vochtige dweilbeurt is effectiever dan stofzuigen, omdat je het stof daarmee daadwerkelijk verwijdert in plaats van verplaatst.
Simpele gewoontes maken hier het verschil. Doe je schoenen uit bij de voordeur om inloop van straatvuil te voorkomen. Was daarnaast je handen voor het eten; hiermee was je letterlijk een deel van de chemische belasting weg voordat je eet.
Conclusie
Je kunt PFAS onmogelijk volledig uit je leven bannen, en dat hoeft ook niet je doel te zijn. Het gaat erom de constante basisbelasting te verlagen door slimme keuzes te maken bij je pannen, verpakkingen en water.
Zoals Dr. Zajac stelt, vraagt de definitieve oplossing om streng beleid. Maar door je eigen omgeving ‘schoner’ te maken, geef je je lichaam wel de ruimte die het nodig heeft.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- New York Times: Artikel over de verspreiding van PFAS via meststoffen in de bodem.
- NIEHS: Onderzoek naar de impact van omgevingsfactoren op vruchtbaarheid.
- ACS Publications: Studie naar PFAS-concentraties in voedselverpakkingen.
- Toxic-Free Future: Overzicht van retailers die toezeggen PFAS uit te faseren.
- EPA Hero: Informatie over de afgifte van chemicaliën door kookgerei.
- PFAS Central: Lijst met PFAS-vrije producten en merken.
- GreenScreen: Certificeringsstandaarden voor veilige chemicaliën in producten.
- FDA: Informatie over PFAS in cosmetica.
- NYT Wirecutter: Artikel over PFAS in menstruatie- en incontinentieproducten.
- California Legislature: Wetgeving over het verbod op PFAS in bepaalde producten.
- New York Times: Verslag over nieuwe EPA-normen voor drinkwater.
- EPA Water Data: Toegang tot rapporten over drinkwaterkwaliteit.
- ACS Letters: Studie naar de effectiviteit van waterfilters tegen PFAS.
- ScienceDirect: Onderzoek naar verontreinigingen in flessenwater.
- Yale School of Public Health: Studie naar schadelijke stoffen in huisstof.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Wat maakt PFAS nu precies zo schadelijk?
Het probleem zit hem in de ophoping. Omdat je lichaam de sterke chemische binding niet kan afbreken, blijven de stoffen jarenlang in je systeem circuleren. Hier kunnen ze processen zoals je immuunsysteem en hormoonbalans subtiel maar langdurig verstoren.
Heeft het zin om nu nog mijn pannen te vervangen?
Absoluut, dit is juist een van de meest effectieve stappen die je kunt zetten. Oude of beschadigde antiaanbakpannen lekken namelijk direct chemicaliën in je warme eten. Door over te stappen op RVS of gietijzer sluit je deze directe besmettingsbron onmiddellijk af.
Is flessenwater veiliger dan kraanwater?
Dat is helaas een misvatting. Flessenwater wordt vaak minder streng gecontroleerd dan kraanwater en kan ook PFAS bevatten, soms zelfs door de plastic fles zelf. Een goed filter op je eigen kraan is vaak een betrouwbaardere en goedkopere oplossing.
Hoe weet ik of mijn make-up PFAS bevat?
Kijk kritisch naar claims als ‘waterproof’, ‘long-lasting’ of ‘wear-resistant’. Hoewel het niet altijd op het etiket staat (zoek naar ingrediënten met ‘fluoro’ in de naam), zijn dit vaak indicatoren. Apps en gidsen van consumentenorganisaties kunnen je helpen veilige merken te vinden.
Werkt elk waterfilter tegen deze stoffen?
Nee, simpele kalkfilters doen meestal niets tegen PFAS. Je hebt een filter nodig op basis van actieve kool (dat de stoffen aan zich bindt) of omgekeerde osmose. Controleer altijd of het filter specifiek gecertificeerd is voor het verwijderen van PFAS of PFOA.
