Het lijkt een eenvoudige oplossing voor slapeloze nachten, maar steeds meer artsen trekken aan de bel over het gebruik van melatonine bij kinderen. De populariteit stijgt zelfs sneller dan het onderzoek kan bijbenen.
Ouders zoeken naar uitkomst wanneer hun kind uren wakker ligt. Melatonine wordt vaak gezien als natuurlijk, veilig en vrij verkrijgbaar. Toch blijken de risico’s ingewikkelder dan gedacht, vooral omdat langdurige effecten op de ontwikkeling nauwelijks onderzocht zijn.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Melatonine is een hormoon dat verder reikt dan alleen slaap — en daar zit wellicht het probleem
- Gummies bevatten soms vijf keer meer melatonine dan op het etiket staat
- Spoedopnames door ongelukken met melatonine nemen toe, vooral bij kleuters
- Voor gezonde kinderen ontbreekt degelijk bewijs dat het veilig is op lange termijn
- Slaapgewoonten werken meestal beter — en blijven langer hangen
Melatonine bij kinderen: kernfeiten en context
Melatonine wordt door de hersenen aangemaakt en stuurt het circadiaan ritme aan. ’s Avonds stijgt de aanmaak, ’s ochtends zakt die weer. Dat signaal helpt het lichaam inschatten wanneer het tijd is om te slapen. Supplementen bootsen dat proces na, maar grijpen ook in op andere systemen — zoals afweer, stofwisseling en hormoonbalans.
Vooral bij kinderen met ADHD of autisme lijkt het korte-termijneffect duidelijk. Ze vallen sneller in slaap en slapen langer door. Voor kinderen zonder deze aandoeningen is het bewijs echter dun. De JGZ-richtlijn Melatonine adviseert dan ook om eerst gedragsmatige aanpak te proberen voordat je naar supplementen grijpt.
Richtlijnen en adviezen: wanneer wel en niet gebruiken
De NHG-Standaard Slaapproblemen stelt dat melatonine geen eerste keus is bij gewone slapeloosheid. De nadruk ligt op het aanpakken van onderliggende oorzaken, zoals inconsistente bedtijden, te veel beeldschermtijd of prikkels kort voor het slapen. Pas wanneer gedragstherapie onvoldoende helpt en medische begeleiding beschikbaar is, kan een arts overwegen om melatonine voor te schrijven.
Zelfs dan blijft voorzichtigheid geboden. De American Academy of Sleep Medicine waarschuwt voor onbegeleid gebruik en benadrukt het belang van veilige opslag — vooral bij gummies, die eruitzien als snoep. De leeftijd speelt ook mee: hoe jonger het kind, hoe minder bekend is over mogelijke gevolgen voor de groei en hormonale ontwikkeling.
Dosering, timing en beschikbare vormen (druppels, gummies, tabletten)
Er bestaat geen universele dosering voor kinderen. Artsen hanteren vaak 0,5 tot 3 mg, afhankelijk van leeftijd en situatie. Het probleem: veel OTC-supplementen bevatten geen consistente hoeveelheid melatonine. Een analyse toonde aan dat sommige producten tot 478% van de vermelde dosering bevatten. Ook werden onverwachte stoffen zoals serotonine aangetroffen.
Gummies zijn bijzonder populair, juist omdat ze aantrekkelijk zijn voor kinderen. Dat maakt ze ook riskant. Verywell Health wijst erop dat kinderen gemakkelijk te veel innemen wanneer ze ze als snoep beschouwen. Druppels bieden meer controle over de dosering, maar ook daar ontbreekt vaak kwaliteitscontrole.
Bijwerkingen, interacties en signalen om te stoppen
Meest voorkomende bijwerkingen zijn duizeligheid, hoofdpijn en een sloom gevoel overdag. Minder bekend is dat melatonine invloed kan hebben op de aanmaak van andere hormonen. Onderzoek suggereert dat het mogelijk de puberteitsontwikkeling beïnvloedt, hoewel concrete langetermijndata ontbreken. De EClinicalMedicine-review benadrukt vooral de kennislacunes: wat gebeurt er na maanden of jaren gebruik?
Interacties met medicijnen komen ook voor. Melatonine kan de werking van bloeddrukmedicatie, antidepressiva of bloedverdunners beïnvloeden. Signalen om te stoppen: als het kind overdag suf blijft, slaapproblemen juist erger worden of onverklaarbare stemmingswisselingen optreden. In die gevallen is terugkoppeling naar de huisarts noodzakelijk.
Voor- en nadelen van melatonine bij kinderen
Voordelen
- Helpt vaak om sneller in slaap te vallen bij kinderen met ADHD of autisme.
- Vrij verkrijgbaar en eenvoudig toe te dienen in verschillende vormen
- Geen zware medicatie nodig bij kortdurend en begeleid gebruik
- Kan ouders tijdelijk ontlasten wanneer slaaptekort de thuissituatie verstoort
Nadelen
- Langetermijneffecten op puberteit en hormonale ontwikkeling zijn onbekend
- Producten bevatten vaak meer of minder melatonine dan vermeld op het etiket
- Risico op onbedoelde inname, vooral bij gummies die op snoep lijken
- Vervangt geen structurele aanpak van onderliggende slaapproblemen
Veiliger slapen zonder supplement: bewezen slaapgewoonten
Een goede bedtijd gewoonte is vaak effectiever dan een supplement. Vaste tijden, een donkere slaapkamer, beperkte schermtijd en rust voor het naar bed gaan helpen het lichaam zelf melatonine aan te maken. Dat proces versterkt het natuurlijke ritme en blijft werken, ook als het supplement gestopt wordt.
Gedragsinterventies vragen meer geduld, maar bieden duurzame uitkomst. Voor sommige gezinnen kan begeleiding door een slaapcoach of kinderpsycholoog uitkomst bieden. Het lijkt omslachtiger dan een pilletje, maar de resultaten zijn vaak steviger. Het gaat erom het lichaam weer te leren vertrouwen op zijn eigen signalen, in plaats van afhankelijk te worden van externe impulsen.
Verklarende woordenlijst
- Melatonine: Hormoon dat de slaap-waakcyclus reguleert en ’s avonds door de hersenen wordt aangemaakt
- Circadiaan ritme: De natuurlijke 24-uurs klok van het lichaam, die slaap, eetlust en andere processen aanstuurt
- OTC-supplement: Over-the-counter product dat zonder recept verkrijgbaar is, zoals vrij verkrijgbare melatonine
- Farmacokinetiek: De manier waarop een stof door het lichaam wordt opgenomen, verspreid, afgebroken en uitgescheiden
Wat de nieuwste studies laten zien
Een overzichtsartikel in World Journal of Pediatrics bundelt recente inzichten en signaleert een kloof tussen populariteit en bewijs. Bij kinderen met autisme of ADHD is het effect op korte termijn aangetoond: ze vallen gemiddeld sneller in slaap en slapen langer. Bij gezonde kinderen ontbreekt voldoende onderzoek, zeker voor langdurig gebruik.
Het artikel benadrukt ook de stijging van onbedoelde inname. Spoedopnames door melatonine zijn flink toegenomen, vooral bij jonge kinderen die gummies vinden. De verpakking doet vaak denken aan snoep, en bewaring gebeurt niet altijd zorgvuldig. Dat maakt opvoeding over veilige opslag extra belangrijk, zeker in huishoudens met meerdere kinderen.
| Leeftijdsgroep | Aanbevolen aanpak | Risico bij onbegeleid gebruik |
|---|---|---|
| 0–3 jaar | Alleen onder strikte medische begeleiding | Hoog: ontwikkeling hormoonbalans nog kwetsbaar |
| 4–11 jaar | Gedragsinterventie eerst, supplement alleen na overleg | Matig tot hoog: langetermijneffecten onbekend |
| 12–17 jaar | Kortdurend gebruik mogelijk bij ernstige slapeloosheid | Matig: puberteit kan beïnvloed worden |
Waarom regelgeving en kwaliteitscontrole nodig zijn
Het gebrek aan toezicht op melatonine producten vormt een reëel probleem. Fabrikanten hoeven geen strikte kwaliteitscontroles uit te voeren, waardoor de samenstelling per partij kan wisselen. Sommige supplementen bevatten nauwelijks werkzame stof, andere veel te veel. Dat maakt dosering onbetrouwbaar en vergroot het risico op bijwerkingen of ineffectiviteit.
Experts pleiten voor heldere etikettering, verplichte laboratoriumtests en leeftijdsgebonden waarschuwingen op de verpakking. Ook zou melatonine voor kinderen alleen op doktersrecept verkrijgbaar moeten zijn, zoals in sommige Europese landen al het geval is. Zulke maatregelen kunnen helpen ouders beter te informeren en de drempel voor onzorgvuldig gebruik te verhogen.
Er zijn alternatieven!
Valdispert slaap kids gummy (kamille + micronutriënten)
Nordic naturals kids calm gummies (magnesium + l-theanine)
Wanneer je merkt dat je kind ’s avonds moeilijk tot rust komt, kan dit type supplement helpen om de overgang naar bedtijd zachter te maken. Als vader of moeder houd je hiermee de regie: een duidelijke dosering, een herkenbare gummy en ingrediënten die gericht zijn op ontspanning. Zie het als tijdelijke steun terwijl je blijft investeren in prikkelarme avonden en voorspelbare slaapmomenten.
Numsy calm white noise machine (omgeving en prikkels sturen)
Voor veel ouders zit de winst vooral in de slaapomgeving. Met white noise creëer je een vast en herkenbaar geluid dat plotselinge prikkels dempt. Dat helpt je kind om makkelijker in slaap te vallen en langer door te slapen. Je gebruikt geen supplementen en hoeft niets toe te dienen, terwijl je toch actief bijdraagt aan een rustiger bedtijdritueel.
Conclusie
Melatonine kan helpen, maar verdient meer respect dan het nu krijgt. Het is geen onschuldig middeltje, maar een hormoon met invloed op meerdere lichaamssystemen. Voor sommige kinderen biedt het tijdelijke verlichting, maar structurele slaapproblemen vraag je er niet mee weg.
Ouders en artsen doen er verstandig aan om kritisch te blijven en alternatieven voorop te stellen. Een goede slaapomgeving, vaste routines en geduld leveren meestal meer op dan een potje gummies. En mocht melatonine toch overwogen worden, doe dat dan onder begeleiding, met realistische verwachtingen en oog voor mogelijke signalen dat het toch niet past.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- JGZ-richtlijn Melatonine (NL) – Adviseert terughoudendheid en eerst gedragmatige aanpak bij slaapproblemen bij kinderen.
- NHG-Standaard Slaapproblemen (NL) – Huisartsenkader voor beleid bij slapeloosheid en slaapstoornissen, met nadruk op niet-medicamenteus.
- American Academy of Sleep Medicine – Health Advisory – Waarschuwt voor onbegeleid gebruik, benadrukt veilige opslag en gedrag eerst.
- EClinicalMedicine (The Lancet): adverse effects of melatonin in children – Overzicht van (voornamelijk) niet-ernstige bijwerkingen en kennislacunes lange termijn.
- Verywell Health – Melatonin for babies and toddlers – Samenvatting van expertadvies over leeftijdsgrenzen, dosering en timing.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Is melatonine veilig voor kinderen?
Artsen en slaaporganisaties adviseren terughoudendheid: kortdurend gebruik kan in sommige situaties, maar start altijd met slaapgewoonten en laat beslissingen begeleiden door een kinderarts of slaapspecialist. Bijwerkingen zijn meestal mild, maar lange-termijnveiligheid is onvoldoende bekend.
Vanaf welke leeftijd kan een kind melatonine krijgen?
Experts raden melatonine bij baby’s en peuters doorgaans af, tenzij een arts expliciet anders beslist. Bij oudere kinderen kan het soms worden ingezet bij specifieke indicaties onder medisch toezicht.
Wat is een veilige dosering voor kinderen?
Begin zo laag mogelijk en zo kort mogelijk; veel klinische adviezen starten rond 0,5–1 mg, 30–60 minuten voor bedtijd, uitsluitend op voorschrift of advies van een zorgprofessional. Dosering hangt af van leeftijd, indicatie en vorm, en vereist evaluatie van effect en bijwerkingen.
Kan melatonine de puberteit of hormonen beïnvloeden?
Omdat melatonine een hormoon is en lange-termijndata beperkt zijn, adviseren richtlijnen voorzichtigheid. Mogelijke effecten op hormonale assen en puberteit zijn onvoldoende uitgezocht; dit is een reden om het gebruik te beperken en te monitoren.
Zijn gummies betrouwbaar?
OTC-supplementen kennen variabele inhoud en etikettering; onbedoelde inname door kinderen komt voor. Kies medicinale preparaten waar beschikbaar, bewaar buiten bereik, en bespreek kwaliteit en herkomst met de apotheek of arts.
