De oorzaak van de ziekte van Lyme, die in 1975 voor het eerst werd ontdekt in Old Lyme, Connecticut, is al tientallen jaren onderwerp van een verhit wetenschappelijk en politiek meningsverschil. Terwijl de algemene medische mening stelt dat de ziekte een natuurlijke ziekte is die van dier op mens overgaat, veroorzaakt door veranderingen in de natuur zoals herbebossing en de snelle toename van het aantal herten, bestaat er een hardnekkig en door documenten ondersteund tegenverhaal. Dit verhaal suggereert dat de plotselinge kracht en verspreiding van de ziekte in de jaren zeventig mogelijk het gevolg is van experimenten met biologische wapens door de Amerikaanse overheid tijdens de Koude Oorlog.

Dit rapport biedt een volledige analyse van de theorie dat de ziekte van Lyme – veroorzaakt door de spiraalvormige bacterie Borrelia burgdorferi of mogelijk een tegelijkertijd ontsnapte bijkomende besmetting zoals Rickettsia helvetica – het resultaat is van een laboratoriumlek. Het onderzoek voegt informatie samen uit niet langer geheime overheidsdocumenten, aanvragen voor openheid van bestuur, wetsteksten (specifiek de defensiewetten van 2020 tot 2026), historische verslagen van nazi-wetenschappers die na de oorlog voor de VS werkten, en de persoonlijke archieven van Dr. Willy Burgdorfer, de ontdekker van de ziekteverwekker.

De analyse laat een ingewikkelde mix zien van bewezen historische feiten en theorieën die niet te bewijzen zijn. Het is een historisch feit dat het Amerikaanse leger tussen 1950 en 1975 uitgebreide oorlogsexperimenten met insecten uitvoerde, waarbij vlooien, muggen en teken werden onderzocht als verspreiders voor uitschakelende of dodelijke kiemen. Het staat ook vast dat nazi-wetenschappers, vooral Dr. Erich Traub, naar de VS werden gehaald om advies te geven over deze programma’s. Dit ging specifiek over het Plum Island onderzoekscentrum voor dierziektes, dat op enkele kilometers van het middelpunt van de uitbraak ligt. Recente politieke overwinningen, met als hoogtepunt de aanname van een nieuwe defensiewet voor 2026, hebben geleid tot een officieel onderzoek door de rekenkamer van de overheid. Hierdoor is de zaak veranderd van een complottheorie in een officieel onderzoek door de landelijke overheid.

Dit rapport vergelijkt deze bevindingen echter met belangrijk tegenbewijs, waaronder de ontdekking van Borrelia burgdorferi DNA in de 5.300 jaar oude mummie “Ötzi” en in bewaarde monsters van teken uit de jaren veertig. Dit bewijst dat de bacterie zelf niet in een lab is gemaakt. De conclusie is dat hoewel het maken van de ziekte van Lyme in een laboratorium wetenschappelijk is weerlegd, het tot wapen maken of het per ongeluk vrijlaten van een specifieke gevaarlijke variant of een nieuwe bijkomende besmetting een geloofwaardig onderzoeksveld blijft. Dit rechtvaardigt het stevige onderzoek dat momenteel door het Amerikaanse Congres wordt geëist.

Deel I: Het Ontstaan van de Beschuldigingen en de Vreemde Locatie

1.1 De Groep Gevallen in Old Lyme en de Vreemde Toevalligheid

In 1975 begonnen twee moeders in Old Lyme, Connecticut, een vreemde verzameling klachten bij lokale kinderen vast te leggen. In het begin dachten artsen dat het jeugdreuma was – een zeldzame aandoening. Maar omdat het volgens de cijfers bijna onmogelijk was dat er zoveel gevallen in zo’n klein gebied voorkwamen, begonnen wetenschappers van Yale een onderzoek. In 1981 ontdekte Dr. Willy Burgdorfer dat de oorzaak een spiraalvormige bacterie was, die later Borrelia burgdorferi werd genoemd.

De “biowapen-theorie” komt vooral door een toevalligheid van de plek die volgens twijfelaars te nauwkeurig is om te negeren: het middelpunt van de uitbraak ligt minder dan 15 kilometer van het Plum Island onderzoekscentrum voor dierziektes (PIADC). Plum Island werd opgericht in 1954 en had officieel de taak om onderzoek te doen naar buitenlandse dierziektes, vooral Mond-en-klauwzeer (MKZ). De echte geschiedenis van wat daar gebeurde is echter lang geheim gebleven, en bij de oprichting was er direct overleg met voormalige nazi-experts op het gebied van biologische wapens.

De belangrijkste beschuldiging is dat teken, besmet met test-ziektekiemen, werden gekweekt op Plum Island (of soortgelijke locaties zoals Fort Detrick) en zijn ontsnapt. Dit zou kunnen zijn gebeurd door vogelmigratie, het per ongeluk vrijkomen van de beestjes, of slechte beveiliging, waarna de infectie zich verspreidde in de woonwijken van Connecticut.

1.2 “Lab 257” en Gaten in de Beveiliging

In 2004 kwam het boek Lab 257 van Michael C. Carroll uit. Dit was het eerste grote onderzoek naar deze beweringen dat veel aandacht kreeg. Carrolls onderzoek, gebaseerd op overheidsdocumenten en interviews, liet een beeld zien van een plek waar beveiligingslekken heel vaak voorkwamen.

Carroll schreef dat Plum Island niet alleen dierziektes bestudeerde om dieren te beschermen; ze deden onderzoek waarbij het verschil tussen verdediging en aanval heel onduidelijk werd. Het boek benadrukt dat Borrelia niet de enige gevaarlijke kiem was; het lab had ook monsters van miltvuur (antrax), runderpest en andere gevaarlijke stoffen. Het verhaal in Lab 257 suggereert dat de veiligheidsregels van het lab vaak werden overtreden. Er wordt gewezen op stroomstoringen, slappe regels om kiemen binnen te houden en het heen en weer reizen van werknemers en dieren. Hierdoor zou een verspreider (zoals een teek) het eiland hebben kunnen verlaten.

Heel belangrijk is dat het boek het publiek vertelde over de betrokkenheid van Dr. Erich Traub. Hiermee werden de plannen van de Amerikaanse overheid tijdens de Koude Oorlog direct gekoppeld aan de kennis van nazi-Duitsland. Dit onderwerp is later door andere onderzoekers nog veel verder uitgezocht.

1.3 Tabel: Vergelijking Tussen de Officiële Uitleg en de Biowapen-Theorie

Deel II: De Historische Achtergrond van Oorlogvoering met Insecten (1945-1975)

Om de geloofwaardigheid van een “bewapende teek” te beoordelen, moet men eerst de bewezen geschiedenis van het programma voor oorlogvoering met insecten van het Amerikaanse leger onderzoeken. Documenten die openbaar zijn gemaakt en militaire rapporten bevestigen dat het leger actief insecten ontwikkelde als verspreiders om biologische ziekteverwekkers af te leveren.

2.1 De Logica van het “Levende Wapen”

Een rapport van het leger uit 1959 vatte het strategische voordeel van insecten als verspreiders duidelijk samen: “Ze spuiten de ziektekiem direct in het lichaam, zodat een masker geen bescherming biedt voor een soldaat, en ze blijven enige tijd in leven, waardoor een gebied voortdurend gevaarlijk blijft”. Deze theorie leidde tot een reeks praktijktesten die ontworpen waren om te kijken hoe goed de insecten overleefden en hoe vaak ze beten nadat ze in grote aantallen waren losgelaten.

2.2 Operationele Geschiedenis: Big Itch, Drop Kick en Magic Sword

Het Amerikaanse leger voerde verschillende grote praktijktesten uit met insecten. Hoewel veel hiervan over muggen of vlooien gingen, laat de werkwijze zien dat ze in staat waren om insecten en teken over grote gebieden in te zetten.

2.2.1 Operatie Big Itch (1954)

Deze operatie in de staat Utah was bedoeld om te testen hoe goed de tropische rattenvlo – de verspreider van de builenpest – overleefde als deze vanuit vliegtuigen werd gedropt. De vlooien werden geladen in speciale clusterbommen.

• Falen van de bommen: Tests lieten zien dat de bommetjes vaak haperden. In één geval kwamen de vlooien al in het vliegtuig vrij, waarbij ze de piloot en de andere bemanningsleden beten.

• Succes van de verspreider: Ondanks de technische problemen werd de test als een succes beschouwd. De vlooien overleefden de val en vonden succesvol proefdieren (cavia’s) om te bijten binnen het doelgebied.

2.2.2 Operatie Drop Kick (1956)

Bij deze operatie in Georgia en Florida werden ongeveer 600.000 niet-besmette muggen vrijgelaten. Het doel was om te controleren of muggen gebruikt konden worden om ziektes zoals gele koorts of knokkelkoorts te verspreiden.

• Werkwijze: Het leger liet vrouwtjesmuggen vrij in woonwijken en personeel op de grond (en meewerkende bewoners) hield bij hoe vaak er werd gebeten en probeerde muggen te vangen.

• Bevindingen: De tests bevestigden dat muggen zich over kilometers konden verspreiden en gebouwen konden binnendringen. Dit bewees dat een aanval met insecten vanuit de lucht op een burgerbevolking mogelijk was.

2.3 De Rol van Teken in Biowapen-onderzoek

Terwijl de operaties Big Itch en Drop Kick over vlooien en muggen gingen, wijst bewijsmateriaal erop dat teken ook erg interessant waren. Teken hebben unieke voordelen als biologisch wapen: ze zijn taai, kunnen heel lang zonder eten, en kunnen infecties doorgeven van moeder op eitje. Dit kan een “mijnenveld” van ziekte creëren dat zichzelf in stand houdt.

Documenten waar onderzoekers naar verwijzen, laten zien dat het leger onderzoek deed naar het “bewapenen” van teken door ze via hele dunne glazen buisjes gedwongen te voeren met ziekteverwekkers. Er werd getest met ziektes zoals tularemie (konijnenkoorts), Q-koorts en verschillende bloederige koortsen. Er was zelfs een programma (“mongrel tick”) dat probeerde tekensoorten te kruisen om agressievere of sterkere verspreiders te maken.

2.4 Operatie Paperclip en Dr. Erich Traub

Een belangrijk persoon bij het overbrengen van kennis over het bewapenen van teken naar de VS was Dr. Erich Traub. Hij was een virusdeskundige die tijdens de Tweede Wereldoorlog direct voor de nazi-top werkte. Hij gaf leiding aan een Duits onderzoekscentrum voor biologische wapens.

• Nazi Onderzoek: Traubs werk in Duitsland bestond uit het klaarmaken van Mond-en-klauwzeer (MKZ) om te verspreiden onder vee in Rusland. Hij was waarschijnlijk ook betrokken bij proeven waarbij giftige teken uit vliegtuigen werden gegooid.

• Naar de VS: Via “Operatie Paperclip” werd Traub in 1949 naar de VS gebracht. Hij werkte voor onderzoeksinstituten van de marine en was een adviseur bij de oprichting van het Plum Island onderzoekscentrum.

• De Verbinding: Traubs kennis over dierziektes en insecten beïnvloedde direct de plannen op Plum Island. Het feit dat hij daar werkte en zijn achtergrond in aanvallend tekenonderzoek, versterkt de theorie dat Plum Island een voortzetting was van nazi-onderzoek naar insectenwapens.

Deel III: De Onthullingen van Willy Burgdorfer en de “Swiss Agent”

De belangrijkste recente ontwikkeling in het onderzoek naar de link tussen Lyme en biologische wapens komt uit het werk van journalist Kris Newby en haar boek uit 2019, Bitten. Newby’s onderzoek richt zich op de archieven en verklaringen van Dr. Willy Burgdorfer, de man die de Lyme-ziekteverwekker ontdekte.

3.1 Het Dubbelleven van Willy Burgdorfer

Dr. Willy Burgdorfer wordt geëerd als een held voor de volksgezondheid omdat hij de Borrelia burgdorferi bacterie vond in 1981. Newby’s onderzoek liet echter zien dat Burgdorfer eigenlijk een dubbelleven leidde. Terwijl hij wetenschappelijke artikelen publiceerde voor het publiek, werd hij tegelijkertijd betaald door het militaire programma voor verdediging tegen biologische wapens van het Amerikaanse leger in Montana.

In de privédossiers van Burgdorfer, die na zijn dood in 2014 in zijn garage werden gevonden, zat bewijs dat hij nauw betrokken was bij experimenten om teken kunstmatig te besmetten met enorme hoeveelheden ziekteverwekkers. Het doel was om te kijken hoe dodelijk ze waren – werk dat precies past bij het maken van biologische wapens.

3.2 De “Sterfbedbekentenis”

In 2013, kort voor zijn dood, gaf Burgdorfer een reeks interviews aan Newby. Toen hem direct werd gevraagd of de Lyme-epidemie het resultaat was van een mislukt militair experiment, antwoordde Burgdorfer: “Ik geloofde dat het een biologisch wapen was,” en later: “Het was een schande… het was een militair experiment”.

Kritische mensen zeggen dat deze uitspraken onbetrouwbaar zijn omdat Burgdorfer toen erg ziek was. Voorstanders van de theorie wijzen echter op de documenten in zijn archief die specifieke experimenten met teken beschrijven die nooit aan het publiek zijn verteld.

3.3 De Theorie van de “Swiss Agent” (Rickettsia helvetica)

Misschien wel het meest technische en overtuigende deel van Newby’s onderzoek is de ontdekking van de “Swiss Agent“.

• De Afwijking: Eind jaren zeventig, nog voordat hij de Lyme-bacterie officieel vond, onderzocht Burgdorfer teken uit de regio rond Old Lyme. In zijn aantekeningen staat dat hij een andere bacterie vond die hij de “Swiss Agent” noemde, een soort die hij eerder in Zwitserland had gezien.

• Het Weglaten: Toen Burgdorfer in 1982 zijn belangrijke artikel publiceerde waarin hij de ontdekking van de Lyme-bacterie aankondigde, vertelde hij niets over deze tweede bacterie die in dezelfde teken zat.

• De Theorie: Newby denkt dat het Amerikaanse leger experimenteerde met deze “Swiss Agent” (misschien om hem gevaarlijker te maken) en dat dit de bacterie was die ontsnapte. De theorie is dat Lyme zelf misschien al in de natuur zat, maar dat de toevoeging van de militaire “Swiss Agent” de plotselinge golf van ernstige, langdurige klachten in 1975 veroorzaakte.

• Gevolgen voor de zorg: Als dit waar is, verklaart het waarom de standaardbehandeling met antibiotica voor Lyme vaak niet werkt bij chronische patiënten. Zij lijden misschien aan een niet-ontdekte extra besmetting die een andere behandeling nodig heeft. De “Swiss Agent” staat erom bekend hartproblemen en hersenontstekingen te veroorzaken, klachten die vaak voorkomen bij ernstige Lyme-gevallen.

Deel IV: Documentair Bewijs en de Strijd om Openheid

De zoektocht naar de waarheid is lastig door de geheimhouding en het vernietigen van bewijs. Verzoeken om overheidsinformatie hebben wel wat opgeleverd, maar veel archieven blijken te zijn vernietigd.

4.1 Project 112 en Project SHAD

Project 112 en Project SHAD waren geheime operaties waarbij de overheid tussen 1962 en 1973 tests deed met gevaarlijke stoffen en bacteriën op zee. Hoewel de officiële papieren niets zeggen over teken, laten ze wel zien dat het leger bereid was om biologische stoffen in de open lucht te testen en dit tientallen jaren geheim te houden voor de betrokken soldaten. Dit maakt het waarschijnlijker dat soortgelijke tests met teken ook geheim zijn gehouden of onder een andere schuilnaam zijn gedaan.

4.2 De Vernietiging van Archieven in Fort Detrick

Een groot probleem voor het huidige onderzoek is dat veel archieven zijn verdwenen. Nadat president Nixon in 1969 besloot te stoppen met biologische wapens, vernietigde het Amerikaanse leger enorme hoeveelheden voorraden en documenten in Fort Detrick.

• Het Gat in de Geschiedenis: Veel gegevens over het werk van de nazi-wetenschapper Erich Traub en de vroege experimenten op Plum Island zijn waarschijnlijk in die tijd weggegooid. Het succes van het huidige onderzoek hangt af van het vinden van “tussen-documenten” – zoals kopieën, persoonlijke brieven (zoals die van Burgdorfer) of financiële papieren die de grote schoonmaak hebben overleefd.

Deel V: De Strijd in de Politiek (2019-2026)

Dat de theorie over Lyme als biologisch wapen nu serieus wordt onderzocht in de politiek, komt vooral door Chris Smith, een lid van het Amerikaanse Congres. Hij komt uit een gebied waar de ziekte veel voorkomt en hij dwingt het leger nu om open kaart te spelen.

5.1 Vroege Pogingen (2019-2021)

In 2019 stelde Smith voor om de Inspecteur-Generaal van het leger te laten onderzoeken of de overheid tussen 1950 en 1975 experimenteerde met teken als biologisch wapen.

• Aangenomen en Tegengehouden: Het voorstel werd aangenomen door het Huis van Afgevaardigden, wat een grote mijlpaal was. Maar daarna werd het vaak weer geschrapt of afgezwakt in de Senaat, of het leidde tot geheime rapporten waar niemand iets aan had.

5.2 De Doorbraak: Defensiewet 2026 (Sectie 1068)

Eind 2025 lukte het eindelijk om een echt onderzoek af te dwingen in de nieuwe defensiewet voor 2026.

• Sectie 1068: In de wet staat nu dat de rekenkamer van de overheid (GAO) het onderzoek moet doen. Dit is belangrijk omdat de GAO onafhankelijk is van het leger.

• Wat ze gaan onderzoeken: De GAO moet alle archieven bekijken van 1945 tot eind 1972. Het onderzoek gaat specifiek over:

  • Teken als manier om ziektes te verspreiden.

  • Onderzoek door het Leger en andere overheidsdiensten.

  • Specifieke bacteriegroepen waar Lyme en de Swiss Agent onder vallen.

• Hoge steun: Robert F. Kennedy Jr., die in deze periode Minister van Volksgezondheid is, steunt het onderzoek. Hij zei dat het “zeer waarschijnlijk” is dat Lyme een biologisch wapen was en eist volledige openheid.

5.3 Waarom het onderzoek van de GAO zo belangrijk is

De keuze voor de GAO is doorslaggevend. In tegenstelling tot controleurs binnen het leger, heeft de GAO de macht om bij alle overheidsdiensten in de papieren te kijken. Als er ergens in een vergeten archief nog iets ligt over experimenten met teken of de “Swiss Agent”, dan heeft de GAO de bevoegdheid om dat te vinden.

Deel VI: Wetenschappelijk Tegenbewijs en Analyse

Ondanks de beschuldigingen over biologische wapens, zeggen veel wetenschappers dat de ziekte van Lyme gewoon uit de natuur komt. Ze baseren zich op onderzoek naar heel oude bacteriën.

6.1 Ötzi de Ijsman

In 2010 vonden onderzoekers sporen van de Lyme-bacterie in Ötzi, een mummie van 5.300 jaar oud die in de Alpen was gevonden.

• Betekenis: Omdat de bacterie al in een mens uit de prehistorie zat, is het zeker dat de bacterie zelf al duizenden jaren bestond voordat de Amerikaanse overheid of Plum Island bestonden. Dit bewijst dat de bacterie zelf niet in een lab is gemaakt tijdens de Koude Oorlog.

6.2 Museum-teken uit de Jaren 40

Ander bewijs komt uit een studie waarbij teken uit musea werden onderzocht. Onderzoekers vonden Lyme-DNA in teken die al in de late jaren 40 waren verzameld in de regio New York – jaren voordat het lab op Plum Island werd gebouwd (1954).

• Gevolg: De ziektekiem was dus al in de lokale natuur aanwezig voordat de periode van experimenten met wapens begon.

6.3 Samenvoegen van de gegevens

Wetenschappers die de officiële uitleg verdedigen, zeggen dat de “epidemie” van 1975 niet de komst van een nieuwe ziekte was, maar een natuurlijke groei van een oude ziekte. Door de terugkeer van bossen in het noordoosten van de VS in de 20e eeuw, gevolgd door de enorme groei van het aantal herten (het dier waar teken op leven) en de uitbreiding van woonwijken in bosrijke gebieden, ontstonden de ideale omstandigheden voor contact tussen mens en teek.

Tegenargument: Voorstanders van de biowapen-theorie, zoals Chris Smith en Kris Newby, ontkennen niet dat Borrelia al heel oud is. Zij zeggen in plaats daarvan dat het leger mogelijk een specifieke, extra ziekmakende variant van de bacterie (of de “Swiss Agent”) uitkoos, aanpaste of in grote hoeveelheden kweekte, en deze vervolgens per ongeluk vrijliet. Dit zou de enorme piek in de kracht van de ziekte en de vele besmettingen in de jaren zeventig verklaren. Het feit dat er al oude varianten van de ziektekiem bestonden, sluit een lek uit een laboratorium van een speciale variant niet uit.

Deel VII: Samenvatting en Conclusie

Het onderzoek naar de vraag of de ziekte van Lyme een ontsnapt biologisch wapen is, laat een duidelijke splitsing zien tussen wetenschappelijke feiten en geheimen uit het verleden.

Het idee dat de bacterie in een lab is gemaakt, is onjuist: Het wetenschappelijke bewijs uit het DNA van de Ötzi-mummie en oude museummonsters bewijst definitief dat de Borrelia burgdorferi bacterie al bestond lang voordat de Koude Oorlog begon. Het is niet “uitgevonden” door nazi-wetenschappers of Amerikaanse onderzoekers.

De theorie dat de bacterie als wapen is gebruikt of is ontsnapt, blijft geloofwaardig: Het feit dat de ziektekiem in de natuur voorkomt, betekent niet dat de overheid er niets mee te maken heeft. De bewezen geschiedenis van oorlogvoering met insecten, het in dienst nemen van nazi-expert Erich Traub, de aangetoonde experimenten op teken in militaire laboratoria en het verdachte gedrag van Dr. Willy Burgdorfer over de “Swiss Agent”, zorgen voor een sterke reeks aanwijzingen die niet genegeerd kunnen worden.

De belangrijkste vraag die nog openstaat, is niet of de VS teken onderzochten als wapens – dat deden ze overduidelijk. De vraag is of de plotselinge grote uitbraak van Lyme in 1975 een natuurlijke gebeurtenis was, of het resultaat van een ontsnapping uit een lab waarbij een groep extra ziekmakende of dubbel besmette teken betrokken was.

Met de aanname van Sectie 1068 van de defensiewet voor 2026 heeft de Amerikaanse overheid officieel erkend dat deze vraag een definitief antwoord nodig heeft. Het komende rapport van de rekenkamer (GAO) is de beste, en misschien wel laatste kans om de officiële geschiedenis van de ziekte van Lyme te vergelijken met het duistere verleden van biologische experimenten uit de Koude Oorlog. Tot dat rapport er is, blijven de “Swiss Agent” en de geheimen van Plum Island belangrijke onderwerpen in een van de grootste medische mysteries van deze tijd.

Bijlage: Belangrijke personen en locaties

Geraadpleegde bronnen:

De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.

• docs.un.org – VN-document over biologische wapens en Lyme-gerelateerde zorgen
• blackfacts.com – Over experimenten met besmette insecten op Amerikaanse bevolking
• en.wikipedia.org – Informatie over Operation Drop Kick
• en.wikipedia.org – Biografie van Erich Traub, expert in virale oorlogsvoering
• brevis.com – Artikel over Plum Island en biologische gevaren
• chrissmith.house.gov – Amendement over onderzoek naar Lyme en biologische wapens
• southampton.stonybrookmedicine.edu – Geschiedenis van Plum Island laboratorium
• pmc.ncbi.nlm.nih.gov – Over de Iceman en sporen van Lyme
• acs.org – Ötzi de Iceman en genetische geheimen
• pubmed.ncbi.nlm.nih.gov – Borrelia DNA gevonden in oude teken

Toon meer bronnen