In de zoektocht naar natuurlijke zoetstoffen die qua zoetkracht niet onderdoen voor suiker, is xylitol een interessante naam. Je vindt het van nature in zeer kleine hoeveelheden terug in groenten en fruit, maar de xylitol die je in de winkel koopt, wordt doorgaans synthetisch gewonnen uit berkenhout of mais.

Het is geen zoetstof zonder calorieën, dat is een belangrijk detail. Desalniettemin levert het wel 40% minder calorieën dan suiker en heeft het een opvallend lage glycemische index. Of je nu wilt weten hoe het gemaakt wordt, hoe het presteert in de keuken, of dat er bepaalde nadelen aan kleven — deze gids geeft je de feitelijke informatie die je nodig hebt.

Alvast 5 van de belangrijkste punten

WAT IS XYLITOL?

Xylitol is een type koolhydraat dat je lichaam langzaam opneemt, waardoor het logischerwijs minder calorieën levert dan suiker. Ondanks dat het een suikeralcohol (polyol) is, bevat het feitelijk geen suiker en ook geen alcohol, een punt dat ik HIER verder toelicht.

Naast de zoetheid wordt xylitol gewaardeerd om zijn gunstige effect op het gebit. Het is zowel niet-cariogeen als cariostatisch. Simpel gezegd: xylitol veroorzaakt geen tandbederf en heeft zelfs een remmende werking op het ontstaan ervan. Het ontneemt schadelijke mondbacteriën hun voedingsbron, wat hun groei en activiteit belemmert.

Vanwege deze eigenschappen vind je xylitol vaak terug in suikervrije kauwgom, snoep en tandpasta. Voor wie graag bakt, helpt xylitol om recepten lichter te maken, terwijl de suikerachtige textuur behouden blijft. Xylitol staat bekend als een gezonde suikervervanger voor het gebit, omdat het de groei van schadelijke bacteriën in de mond helpt tegen te gaan. Bovendien kan het bijdragen aan het voorkomen van tandbederf, waardoor het een populaire keuze is voor diegenen die bewust met hun mondgezondheid bezig zijn. Met xylitol kun je zowel genieten van zoetigheid als zorgdragen voor je tanden.

Als bulkmiddel doet het meer dan alleen zoetheid toevoegen; het geeft ook gewicht en volume. Dit onderscheidt xylitol van bulkvrije zoetstoffen, die doorgaans sterk geconcentreerd zijn en enkel en alleen voor de zoete smaak worden gebruikt.

Xylitol: Natuurlijk of Kunstmatig?

Het gebruik van xylitol in de voedingsindustrie is wijdverbreid, en de stof staat bekend om zijn unieke eigenschappen. Laten we de oorsprong en classificatie van deze veelzijdige zoetstof eens nader bekijken.

Xylitol komt van nature voor in diverse fruit- en groentesoorten. Dat maakt het op het eerste gezicht een aantrekkelijke keuze voor wie zoekt naar een zoetstof met een natuurlijke bron.

Echter, de hoeveelheid xylitol in deze natuurlijke bronnen is te verwaarlozen voor grootschalige, directe winning. Om aan de marktvraag te voldoen, wordt xylitol synthetisch geproduceerd uit grondstoffen als mais of berkenhout. Dit voedt ongetwijfeld de discussie over de classificatie ervan als natuurlijke dan wel kunstmatige zoetstof.

XYLITOL 101

Xylitol, ook wel berkensuiker genoemd, wordt van nature aangetroffen in verschillende soorten fruit en groenten. Omdat deze bronnen te weinig xylitol bevatten voor efficiënte extractie, is de xylitol die je in de winkel koopt er niet rechtstreeks van afgeleid.

In plaats daarvan wordt het voor grootschalige productie synthetisch vervaardigd uit mais of berkenhout.

De Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) classificeert xylitol als natuurlijk, omdat het in de natuur voorkomt en afgeleid is van natuurlijke materialen.

Hoewel de FDA erkent dat sommige natuurlijke ingrediënten “kunstmatig kunnen worden vervaardigd”, kiezen we er hier bij WhatSugar voor om xylitol voor de duidelijkheid een synthetische zoetstof te noemen.

Synthetisch is overigens niet hetzelfde als kunstmatig. De term kunstmatig verwijst naar zoetstoffen “die niet in de natuur voorkomen”.

Xylitol gewonnen uit mais wordt niet als kunstmatig beschouwd, omdat het chemisch identiek is aan de xylitol die je in fruit aantreft.

De Productie van Xylitol

De productie van xylitol is een complex proces dat uit meerdere stappen bestaat. Hierbij wordt hemicellulose ingezet, een polysaccharide dat in planten te vinden is. Laten we de details eens nader bekijken.

Xylitol wordt gewonnen uit hemicellulose, het op één na meest voorkomende polysaccharide in de natuur. Het is een bestanddeel van de celwanden van vrijwel alle planten.

De twee meest gebruikte bronnen van hemicellulose voor de productie van xylitol zijn berkenhout en mais. Het proces start met xylan, een polymeer dat in hemicellulose zit. Dit wordt afgebroken tot een suiker genaamd xylose.

Hoe wordt xylitol gemaakt?

Xylose wordt vervolgens via hydrogenering omgezet in xylitol. Deze methode, die begint met de bast van berkenbomen of de kolven van mais, is tamelijk complex en kostbaar in vergelijking met andere zoetstoffen.

Het proces vereist hoge druk, hoge temperaturen en aanzienlijke hoeveelheden water. De meeste producten die je in de winkel vindt, zijn geproduceerd in China op basis van mais. Deze zijn over het algemeen goedkoper dan de uit berk afgeleide xylitol die in de VS wordt gemaakt.

Is mais- of berkenxylitol beter?

De waarheid is dat er geen verschil is in smaak, geur of chemische structuur. Beide varianten zijn chemisch identiek, met een zuiverheid van ongeveer 99,5% xylitol.

De enige merkbare variatie zit hem wellicht in de kristalgrootte, aangezien sommige merken iets fijnere of grovere korrels produceren. Uiteindelijk komt de keuze neer op persoonlijke voorkeur voor de bron.

Pure Xylitol versus Melanges

Bij de aankoop van xylitol is het goed om te weten dat er verschillende vormen beschikbaar zijn, elk met een eigen samenstelling en caloriegehalte. Hier volgt een overzicht van de belangrijkste verschillen.

Voordat we dieper duiken, is het belangrijk te beseffen dat xylitol in twee hoofdvormen wordt verkocht. Elke vorm heeft andere ingrediënten en een ander caloriegehalte:

• PURE XYLITOL bevat slechts één ingrediënt: xylitol. Dit is afkomstig van berkenhout of mais. Volgens de wet mag pure xylitol niet als calorievrij worden bestempeld, omdat het 9,6 calorieën per portie levert. In plaats daarvan valt het onder de noemer caloriearm, verminderd in calorieën of lager in calorieën.
• XYLITOL MENGSELS combineren xylitol met andere zoetstoffen, zoals stevia of erythritol. Deze mengsels hebben vaak een milder verkoelend effect (daarover later meer) en een meer uitgebalanceerde smaak. Pure xylitol heeft namelijk een van de meest uitgesproken koele sensaties van alle polyolen. Mengsels zijn calorievrij, omdat een enkele portie 5 calorieën of minder levert.

Kies Je Xylitol Zoetstof

De juiste xylitol zoetstof kiezen kan een aanzienlijke invloed hebben op je resultaten in de keuken. Laten we de belangrijkste factoren bespreken waarmee je rekening moet houden om een weloverwogen keuze te maken.

Xylitol Ontleed

Xylitol biedt zoetkracht met minder calorieën dan traditionele suiker. Het heeft echter ook een merkbare invloed op ons spijsverteringsstelsel. Laten we eens kijken naar de calorieën, koolhydraten en de mogelijke spijsverteringskwesties die met xylitol samenhangen.

Het Ontleden van Xylitol

Calorieën, Koolhydraten & Spijsverteringsproblemen

Ongeveer vijfentwintig tot vijftig procent van de xylitol die we consumeren, wordt langzaam opgenomen in de dunne darm. De resterende, niet-geabsorbeerde hoeveelheid bereikt de dikke darm. Daar kan het gefermenteerd worden door de microbiota, de gunstige microben in ons darmkanaal.

Is xylitol een calorievrije zoetstof?

Nee, xylitol wordt slechts gedeeltelijk verteerd. Het levert dus wel degelijk minder calorieën dan andere koolhydraten zoals tafelsuiker, maar het is absoluut niet calorievrij.

Volgens de FDA-voorschriften voor voedingsetiketten is de calorische waarde per gram xylitol vastgesteld op 2,4 calorieën.

Ter vergelijking: Xylitol: 2,4 cal/gram | 9,6 cal/tl | 460 cal/kop. Suiker (sucrose): 4 cal/gram | 16 cal/tl | 770 cal/kop.

Volgens de Europese regelgeving (Verordening (EU) nr. 1169/2011) over voedselinformatie voor consumenten mag een product als “calorievrij” worden aangeduid als het minder dan 4 kcal per 100 ml bevat.

Voor zoetstoffen wordt vaak de norm van minder dan 5 kcal per portie gehanteerd, zoals in de VS. In de EU en Nederland is de precieze definitie echter afhankelijk van de portiegrootte en hoe het product wordt geconsumeerd.

Xylitol levert ongeveer 10 calorieën per portie (4 g of 1 tl) en kan dus onmogelijk als calorievrij worden bestempeld. Het is daarentegen een caloriearme zoetstof. Het levert immers minimaal 25% minder calorieën dan suiker per portie.

Xylitol biedt een middenweg voor wie minder calorieën wil binnenkrijgen zonder direct voor volledig calorievrije alternatieven te kiezen. Het is natuurlijk vermeldenswaardig dat écht calorievrij feitelijk niet bestaat. (red.)

Wat is de glycemische index van xylitol?

Xylitol wordt langzaam opgenomen en omgezet in glucose. Hierdoor veroorzaakt het geen plotselinge piek in de bloedsuikerspiegel. Het heeft een lage glycemische index (GI) die schommelt tussen 7 en 12.

Dit maakt het makkelijker om van zoetigheid te genieten zonder je bloedsuiker te laten schommelen. Xylitol is technisch gezien een koolhydraat en wordt meegerekend in het totaal aan “totale koolhydraten” op voedingsetiketten.

Omdat het slechts gedeeltelijk wordt verteerd, heeft ongeveer de helft van het koolhydraatgehalte invloed op de bloedsuikerspiegel. Bij het berekenen van netto koolhydraten mag je dus slechts de helft van de koolhydraten uit xylitol meetellen.

Mogelijke Spijsverteringsproblemen

Hoewel xylitol over het algemeen als veilig wordt beschouwd, kan het bij sommige mensen spijsverteringsproblemen veroorzaken. Laten we onderzoeken hoe xylitol de darmen beïnvloedt en wie hier mogelijk gevoelig voor is.

Kan xylitol darmproblemen veroorzaken?

Onverteerde xylitol bereikt de dikke darm, waar het kan leiden tot een opgeblazen gevoel, maagborrelingen, winderigheid, krampen en diarree. Deze effecten zijn vergelijkbaar met wat je kunt ervaren bij vezelrijke voeding, zoals bonen.

Als je een gevoelige maag hebt, is het goed om te weten dat xylitol een FODMAP is. Dit acroniem staat voor koolhydraten waarvan bekend is dat ze bij sommige mensen spijsverteringsklachten kunnen triggeren.

XYLITOL VOORDELEN EN NADELEN

Voordelen van Xylitol:

• Zoete smaak: Het biedt een zuivere zoetheid en helpt tegelijkertijd om de suikerinname te verminderen. Xylitol is net zo zoet als suiker, wat betekent dat je het één-op-één kunt gebruiken als suikervervanger. 1 theelepel suiker is gelijk aan 1 theelepel xylitol.
• Lager in calorieën: Het levert 40% minder calorieën dan suiker, wat een aanzienlijk verschil maakt.
• Bulkeigenschappen: Het voegt gewicht en volume toe aan voedingsmiddelen, wat de mondbeleving en textuur beïnvloedt, vergelijkbaar met gewone suiker.
• Voordelen voor de spijsvertering: Het kan mogelijk als prebioticum fungeren door de goede bacteriën in de darm te voeden.
• Niet-cariogeen en cariostatisch: Het wordt niet gefermenteerd door bacteriën die gaatjes veroorzaken. De Food and Drug Administration duidt het aan als een niet-cariogene koolhydraatzoetstof. Etiketten van producten met xylitol mogen gezondheidsclaims bevatten zoals “bevordert geen tandbederf” of “kan het risico op tandcariës verminderen”. Xylitol heeft zelfs een anti-cariës effect door schadelijke mondbacteriën uit te hongeren.

Nadelen van Xylitol:

Bruint of karamelliseert niet: Xylitol bruint of karamelliseert niet zoals suiker dat doet. In tegenstelling tot glucose en fructose mist het een specifieke chemische groep die essentieel is voor de bruiningsreacties. Het resultaat is dat baksels gemaakt met xylitol geen goudbruine kleur ontwikkelen.

Heeft een verkoelend effect: Xylitolkristallen zorgen voor een koud gevoel wanneer ze in de mond oplossen. Dit gebeurt omdat de kristallen energie (warmte) uit je mond onttrekken tijdens het oplossen. Het gevoel is vergelijkbaar met het zuigen op een pepermuntje, maar dan zonder de muntsmaak. Hoewel alle polyolen een dergelijk effect hebben, heeft xylitol een van de meest uitgesproken verkoelende sensaties, al is het effect minder intens dan bij erythritol.

Wordt geassocieerd met spijsverteringsklachten: Omdat xylitol gedeeltelijk wordt opgenomen, bereikt het onverteerde deel de dikke darm. Daar kan het fermenteren door de darmmicrobiota. Een te hoge consumptie van xylitol kan leiden tot ongemakken zoals een opgeblazen gevoel, maagrommelingen, winderigheid en diarree.

Individuele tolerantie varieert sterk; sommige mensen zijn er gevoeliger voor dan anderen. Regelmatige, gematigde consumptie kan echter tot gewenning leiden, waardoor maagproblemen na verloop van tijd kunnen afnemen. Xylitol is een FODMAP-koolhydraat, een term voor fermenteerbare koolhydraten die bekend staan om hun potentieel negatieve effecten op de spijsvertering.

Is levensbedreigend voor honden: Xylitol kan bij honden leiden tot wankelen, instorten en epileptische aanvallen door een snelle en ernstige daling van de bloedsuikerspiegel. Meer hierover lees je in een publicatie van de Food and Drug Administration hier. Of bekijk hun video Xylitol en honden, een dodelijke combinatie.

Geraadpleegde bronnen:

De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.

• FDA classificatie van Xylitol – Document van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA) dat xylitol classificeert als een natuurlijke zoetstof, omdat het van nature voorkomt en is afgeleid van natuurlijke materialen.
• Calorievrije status Xylitol mengsels – Document over Xylitol mengsels, met vermelding dat mengsels calorievrij zijn, omdat één portie 5 calorieën of minder levert.
• FDA voorschriften voor voedingsetiketten – Document met de FDA-voorschriften voor voedingsetiketten, met de calorische waarde per gram xylitol als 2,4 calorieën.
• FODMAP – Uitleg over FODMAPs. Acroniem voor fermenteerbare oligo-, di-, mono-sacchariden en polyolen. De term is bedacht om koolhydraten aan te duiden die worden geassocieerd met negatieve effecten op de spijsvertering.
• Niet-cariogene koolhydraatzoetstoffen – Door de Food and Drug Administration aangeduid als niet-cariogene koolhydraatzoetstoffen. Het xylitol-etiket kan beweringen over de gezondheid bevatten. Bijvoorbeeld “bevordert niet”, “kan het risico op tandcariës verminderen”, of “nuttig bij het niet bevorderen van” tandcariës.
• Sweeteners and Sugar Alternatives in Food Technology – Boek over zoetstoffen en suikeralternatieven, die uitlegt dat xylitol een van de meest uitgesproken verkoelende effecten heeft van allemaal. Het is wel minder intens dan erythritol.
• Xylitol gevaarlijk voor honden – Post van de Food and Drug Administration, leidt tot wankelen, instorten en epileptische aanvallen als gevolg van een snelle daling van het niveau van suiker in het bloed.
• Xylitol en honden, een dodelijke combinatie – Video van de Food and Drug Administration met uitleg dat Xylitol levensbedreigend is voor honden.

Gerelateerde artikelen

Is rammenas gezond?

De ingewikkelde wereld van suikervervangers gaat over meer dan alleen zoete smaak

Lezersvraag: Zou Cistus thee kunnen werken bij een koortslip?

Het grote 3-delige CISTUS INCANUS DOSSIER – Artikel | Dosering | Wetenschappelijke Analyse

Top 5 wetenschappelijk onderbouwde voordelen van CISTUSTHEE + recept

Veelgestelde vragen

Wat is xylitol precies?

Xylitol is een type koolhydraat, ook wel een suikeralcohol of polyol genoemd, dat van nature in kleine hoeveelheden in groenten en fruit voorkomt. Het is een populaire suikervervanger die synthetisch wordt gemaakt uit berkenhout of mais en aanzienlijk minder calorieën levert dan gewone suiker.

Is xylitol een natuurlijke of kunstmatige zoetstof?

Hoewel xylitol een natuurlijke oorsprong heeft in planten, wordt de commerciële variant synthetisch geproduceerd uit mais of berkenhout. De FDA beschouwt het als natuurlijk omdat de bron natuurlijk is. Voor de helderheid noemen we het hier synthetisch, omdat het via een industrieel proces op grote schaal wordt gemaakt.

Wat zijn de voor- en nadelen van xylitol?

De voordelen van xylitol zijn de lagere calorie-inhoud, een lage glycemische index en de tandvriendelijke eigenschappen. Belangrijke nadelen zijn het risico op spijsverteringsproblemen bij overmatige consumptie en het feit dat de stof zeer giftig is voor honden.