Yoga begint vaak als een belofte: de belofte van verbinding tussen je lichaam en je hoofd. Het is een veilige haven, een plek waar je in een hechte gemeenschap werkt aan kracht en zelfvertrouwen. Maar wat als die haven een gevangenis wordt?
Wat gebeurt er als de discipline van yoga omslaat in een obsessie en de focus op je lichaam een dekmantel wordt om pijnlijke emoties te ontwijken? Dan sta je oog in oog met de schaduwzijde van deze prachtige beoefening, een fenomeen dat we yogarexia noemen en dat bestaande eetstoornissen gevaarlijk kan versterken.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Yoga is een krachtig medicijn voor zelfzorg, maar wees je bewust van het kantelpunt waarop discipline verandert in dwangmatige controle over je lichaam.
- De filosofie van yoga is diep, maar subjectieve interpretaties kunnen een valkuil zijn. Begrippen als ‘matigheid’ en ‘zuiverheid’ worden dan geen gids, maar een wapen.
- Herken de rode vlaggen, bij jezelf en bij anderen. Dwangmatig lessen volgen, obsessief jagen op de perfecte houding en jezelf isoleren zijn serieuze waarschuwingssignalen.
- De weg terug is mogelijk. Therapeutisch geïnformeerde yoga is specifiek ontworpen om eetstoornissen te verminderen door het contact met je lichaam op een zachte manier te herstellen.
- De belangrijkste vraag die je jezelf kunt stellen is: wat is mijn ware intentie? Stap op de mat om je lichaam te vieren, niet om het te controleren.
Waarom de belofte van yoga zo verleidelijk is
De aantrekkingskracht van yoga ligt in de belofte van diepe, spirituele genezing. Precies die belofte kan een gevaarlijke valkuil worden voor wie worstelt met een verstoord eetpatroon of een negatief zelfbeeld. De prachtige, eeuwenoude filosofieën worden dan onbewust verdraaid tot rigide, onhaalbare idealen.
Verklarende woordenlijst
- Yama: Ethische richtlijnen of morele codes in de yoga filosofie.
- Niyama: Persoonlijke observaties of zelfdiscipline in de yoga filosofie.
- Brahmacharya: Het concept van matigheid of beheersing van de zintuigen.
- Saucha: Het principe van zuiverheid, zowel intern als extern.
- Interoceptief bewustzijn: Het vermogen om signalen van je eigen lichaam te voelen en te interpreteren.
Zoals Laura McCreddie het scherp stelt in Yoga Magazine: “Als je iets aangeboden krijgt dat mooi past onder de noemer ‘spiritualiteit’, dan hoef je je niet meer te schamen alsof je het alleen maar doet om de perfecte billen te krijgen.” Het geeft een nobel excuus voor een onderliggende obsessie.
Neem brahmacharya, de vierde yama, die ‘matigheid’ betekent. Een prachtig concept. Maar in een geest die geneigd is tot controle, wordt dit principe al snel gekaapt. ‘Matigheid’ wordt dan niet een zoektocht naar balans, maar een rechtvaardiging voor extreme restrictie in eten. Het gaat niet langer om het loslaten van uitputtende gewoontes, maar om het perfectioneren van controle.
Wanneer discipline verandert in zelfkastijding
Hetzelfde gebeurt met saucha, het principe van ‘zuiverheid’. In plaats van dit te zien als een uitnodiging om giftige, kritische gedachten los te laten, wordt het een wapen. ‘Zuiverheid’ wordt geïnterpreteerd als bewijs dat het lichaam van nature onvolmaakt is en dus ‘gezuiverd’ moet worden. De yogafilosofie wordt op die manier een gereedschapskist vol argumenten om ongezond gedrag te rechtvaardigen.
Dit roept een belangrijke vraag op voor de hele yogagemeenschap: hoe beschermen we de meest kwetsbaren? Het antwoord begint bij het herkennen van de signalen. Let op de student die dwangmatig meerdere, vaak intense lessen per dag volgt. Of de persoon die obsessief jaagt op een gevorderde houding, gefixeerd is op de fysieke prestatie en sociale contacten afzegt om maar op de mat te kunnen staan. Dat is geen toewijding meer; dat is een vlucht.
Lees ook: Interoceptie: Hoe Mannen En Vrouwen Signalen Anders Waarnemen
De weg terug: luisteren in plaats van controleren
De uitweg ligt in het herstellen van iets fundamenteels: je interoceptief bewustzijn. Dit is simpelweg het vermogen om de signalen van je eigen lichaam weer te horen en te begrijpen. Therapeutische yoga is specifiek ontworpen om dit contact te herstellen. Zonder dit bewustzijn behandel je je lichaam als een object, een machine die je moet temmen en perfectioneren. Een project. En dat is funest voor je mentale en fysieke gezondheid.
Yoga kan een ongelofelijk krachtig instrument zijn op je pad naar een gezonde relatie met eten en met jezelf. De sleutel ligt in één vraag die je jezelf continu moet stellen: wat is mijn intentie? Stap je op de mat om je lichaam te straffen en te controleren, of om het te accepteren en te vieren? Zoek een gemeenschap die je ondersteunt in die tweede missie. Je verdient een yogabeleving die de aangeboren wijsheid van je lichaam eert, niet onderdrukt.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Yoga Online – Yogarexia – Nederlandstalige uitleg over ‘yogarexia’ en balans in beoefening.
- PubMed – Orthorexia in yoga practitioners – Onderzoek naar relatie tussen yoga en orthorexia-symptomen.
- Journal of Eating Disorders – Prevalence of orthorexia in exercising populations – Review over orthorexia bij sporters, inclusief yogacentra.
- Yoga for Eating Disorders – Yogarexia – Toelichting op ‘shadow side of yoga’ bij eetstoornisherstel.
- Lieneke’s Yoga Academy – Is yoga verslavend? – NL-artikel over verslavende component van yoga-oefening.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Is yoga verslavend?
Ja, vooral bij mensen met perfectionisme of controlebehoefte kan yoga omslaan in dwangmatig trainen; herken dit aan schuldgevoel bij missen, trainen ondanks pijn en sociale inperking.
Wat is yogarexia?
Yogarexia beschrijft een obsessieve vorm van yoga waarbij controle over lichaam en voeding centraal staat en die kan overlappen met orthorexia of sportverslaving.
Kan yoga orthorexia of een eetstoornis verergeren?
Bij onveilige inzet wel: onderzoek toont hogere orthorexia-scores bij sommige yogabeoefenaars; zonder begeleiding kan focus op ‘zuiverheid’ en prestatie klachten versterken.
Is yoga geschikt tijdens herstel van een eetstoornis?
Ja, mits therapeutisch begeleid en lichaamsvriendelijk (adem, ontspanning, zachte vormen) en met duidelijke grenzen rond duur, intensiteit en intentie.
Hoeveel yoga is te veel?
‘Te veel’ is bereikt wanneer herstel, voeding, werk of relaties eronder lijden, je traint bij blessure of je stemming afhankelijk wordt van prestaties; hanteer rustdagen en diversifieer beweging.
