Carl Jungs psychologische theorieën werden in de twintigste eeuw vaak als absurd weggezet. De kritiek was dat hij vaag sprak over archetypen en het onbewuste, zonder stevige wetenschappelijke basis. Daardoor kreeg de psychologie als vak het imago van filosoferen en giswerk in plaats van harde wetenschap.
Recent onderzoek van Jill Bolte Taylor en Ian McGilchrist naar de twee hersenhelften werpt daar een ander licht op. Als liefhebber van Jungs werk zag ik daarin iets terug wat ik eerder had gemist, zoals ook beschreven in wat Carl Jung zei over je hogere zelf.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Jungs ideeën over het onbewuste werden lang weggehoond als onwetenschappelijk.
- Onderzoek naar de twee hersenhelften zet zijn werk in een nieuw licht.
- Jung liet een vrouw met een depressie schilderen, zodat haar onbewuste kon spreken.
- Iets nieuws doen opent volgens Jung de deur naar het onbewuste.
- Dat past bij wat de rechterhersenhelft volgens deze kijk doet bij nieuwe ervaringen.
De hersenhelften en psychologie
Het onderzoek naar de verschillen tussen de twee hersenhelften helpt je om door Jung heen te kijken. Je kunt veel van het onbegrijpelijke laten liggen en de kern zien van wat hij zei. Om dat te laten zien, gebruik ik een voorbeeld uit Jungs werk waarin hij een vrouw behandelt. Het verloop van die therapie onthult veel van Jungs grote ideeën en laat zien hoe de rechterhersenhelft mogelijk werkt.
Dit voorbeeld brengt twee delen van de Jungiaanse psychologie samen die veel mensen abstract en vreemd vinden. Het eerste is het idee dat we een onbewuste hebben dat intelligent en creatief is. Het tweede is dat dit onbewuste archetypen voortbrengt: haast magische symbolen die uit ons binnenste opkomen. Dat klinkt mooi, maar is het echt? Is het tastbaar? Kunnen we het aan iets wetenschappelijks verbinden?
Een casus van Jung
De casus gaat over een vrouw die bij Jung in therapie kwam. Ze had last van een depressie en een midlifecrisis, voelde zich vastgelopen en had haar levenslust verloren. Je kunt erover lezen in zijn werk ‘The Archetypes and the Collective Unconscious‘. Daarin staat een reeks tekeningen die deze casus laten zien.
De vrouw vertelde dat ze depressief was en zich ellendig voelde. Jung stelde voor om samen aan kunsttherapie te doen: hij wilde dat ze ging schilderen.
Ze kon niet schilderen. Ze had het nog nooit gedaan en was van nature niet creatief. Toch hield Jung vol, omdat hij haar onbewuste naar boven wilde laten komen. Hij had in de loop der jaren gemerkt dat het onbewuste zich via ongewone wegen uit, zoals schrijven met je linkerhand of iets doen wat je niet gewend bent, bijvoorbeeld pottenbakken. Door iets nieuws te doen, kan het onbewuste bijna doorbreken.
Wat is het corpus callosum?
Het corpus callosum is een soort brug in je hersenen die de twee hersenhelften met elkaar verbindt. Zie je hersenhelften als twee steden: de brug helpt ze om met elkaar te praten en samen te werken. Soms sluit de brug als het ware een kant af, zodat de andere kant zonder afleiding een taak kan doen. Zo werken de twee helften goed samen bij denken, bewegen en voelen.
De hersenhelften in actie
Het onbewuste glipt via nieuwe ervaringen naar buiten. Al in dit vroege stadium zie je dat Jung intuïtief begreep wat in deze kijk bij de rechterhersenhelft hoort. Je hersenen bestaan uit twee helften. Volgens deze kijk houdt de linkerhelft, in wezen je ego, zich bezig met routines, gewoonten, orde en controle. De rechterhelft schakelt in wanneer je iets nieuws meemaakt en dingen gaat verkennen.
Leer je piano spelen, dan lijkt in het begin vooral je rechterhersenhelft aan het werk om het te begrijpen. Naarmate je beter wordt, verschuift het naar je linkerhelft en wordt het een gewoonte. Reis je naar een nieuwe plek, dan voel je een kinderlijke verwondering. Blijf je er een tijdje, dan ontstaan er routines en gewoonten. Dat verschuift naar je linkerhelft en alles wordt minder magisch. Jung wist intuïtief dat hij iemand iets nieuws moest laten doen om vastgeroeste gewoontes te doorbreken.
Wie is Carl Jung?
Carl Gustav Jung was een Zwitsers psychiater en psycholoog. Hij was de grondlegger van de analytische psychologie.
Geboren: 26 juli 1875, Kesswil, Zwitserland
Overleden: 6 juni 1961, Küsnacht, Zwitserland
Opleiding: Universiteit van Bazel (1895 tot 1900), universiteit Zürich
De therapie van Jung
Jung vroeg de vrouw dus om tekeningen te maken. Ze kwam binnen met een zware depressie en hij zei: “Ga daar in de hoek wat tekeningen maken.” Omdat ze nog nooit had geschilderd, vond ze dat vreemd. Toen ze dat tegen Jung zei, antwoordde hij: “Ik wil dat je gaat zitten en bijna probeert te voelen wat je aan het schilderen bent. Probeer gewoon uit je geest te halen wat je geest wil tekenen.”
Ze beschreef later hoe ze tijdens het schilderen intuïtief de behoefte voelde om iets te maken wat haar geest tevreden stelde. Dat zijn haar eigen woorden. Ook dat is volgens deze kijk typerend voor de rechterhersenhelft. Daarin werken de twee hersenhelften bijna als aparte persoonlijkheden, alsof je eigenlijk uit twee personen bestaat.
Conclusie
In deze kijk werkt het corpus callosum vooral als rem en gaspedaal tussen de hersenhelften. Het schakelt de ene helft af zodat de andere haar werk kan doen. Zo blijft de rechterhelft stiller dan de dominante taal van de linkerhelft. Jung begreep dat intuïtief als het onbewuste dat spreekt. Door deze vrouw via kunst te laten luisteren naar haar geestesoog, haar rechterhersenhelft, hielp hij haar enorm. Hij liet zo zien hoe belangrijk de rechterhersenhelft kan zijn voor creativiteit en herstel.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Wat zijn de belangrijkste theorieën van Carl Jung?
Carl Jung is bekend om zijn theorieën over het onbewuste, de archetypen en het collectief onbewuste. Zijn werk draait om de rol van symbolen en dromen in het begrijpen van de psyche.
Waarom werden Carl Jungs theorieën aanvankelijk belachelijk gemaakt?
Jungs theorieën werden vaak als absurd gezien, omdat ze weinig wetenschappelijke onderbouwing hadden. Ook bevatten ze ideeën over magische krachten en archetypen die moeilijk te bewijzen waren.
Wat zegt modern hersenonderzoek over Jungs werk?
Onderzoekers als Jill Bolte Taylor en Ian McGilchrist beschrijven hoe de twee hersenhelften elk een eigen rol hebben. Volgens de schrijver van dit artikel voelde Jung dat intuïtief al aan. Dat zet zijn ideeën in een nieuw licht.
Wat is het belang van kunsttherapie in Jungs werk?
Jung gebruikte kunsttherapie om mensen te helpen hun onbewuste te uiten. Via schilderen en ander creatief werk kwamen ze bij diepere lagen van hun psyche.
Wat heeft therapie met de hersenhelften te maken?
Jung liet mensen iets nieuws doen, zoals schilderen, zodat hun onbewuste kon spreken. In de kijk van dit artikel krijgt de rechterhersenhelft, die bij nieuwe ervaringen inschakelt, daardoor meer ruimte. Dat kan helpen om vastgeroeste gewoontes te doorbreken.
Ontvang je gratis exemplaar van Wie Ben Jij? en krijg wekelijkse inzichten en updates die je helpen bij je persoonlijke groei via onze nieuwsbrief.
"Antwoorden op de belangrijkste vraag die je jezelf kunt stellen, vanuit een spiritueel filosofisch perspectief."
