In het grootste onderzoek ooit bleken mensen in creatieve beroepen niet vaker een psychische diagnose te hebben dan anderen. Er zijn twee uitzonderingen: de bipolaire stoornis, en schrijvers als aparte beroepsgroep. Creativiteit op zich is dus geen aandoening.
Het beeld van de tobbende kunstenaar houdt hardnekkig stand. Er zit een kern van waarheid in, al loopt het verband anders dan het cliché suggereert. De schakel is openheid voor ervaring, de persoonlijkheidstrek van verbeelding en nieuwsgierigheid. Die trek verbindt het scheppende brein met de neiging tot piekeren.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Creativiteit en tobben hangen samen via één persoonlijkheidstrek: openheid voor ervaring.
- Er bestaat een gezonde en een ongezonde vorm van malen, en creatieve mensen lijken vaker de gezonde vorm te gebruiken.
- Het grootste onderzoek tot nu toe vond bij creatieve beroepen geen algemeen hoger risico op psychische problemen, op twee uitzonderingen na.
- De tobbende kunstenaar heeft een kern van waarheid, maar het verband is bescheiden.
- Het helpt om te weten wanneer je kunt stoppen met nadenken.
Waar komt de link tussen scheppen en tobben vandaan
Van de vijf grote persoonlijkheidstrekken hangt openheid het sterkst samen met creativiteit. Wie hoog scoort op deze trek, staat open voor nieuwe ideeën, ongewone verbanden en veel mogelijke uitkomsten tegelijk.
Onderzoek van Kaufman en collega’s liet zien dat openheid kunstzinnige prestaties voorspelt, en de meer redenerende kant van dezelfde trek juist wetenschappelijke prestaties. Diezelfde brede blik levert ook de “wat als”-scenario’s op: de verbeelding die verhalen bedenkt, kan ook problemen bedenken die er nog niet zijn.
Twee soorten malen die je uit elkaar moet houden
Psychologen onderscheiden twee vormen van malen, het steeds terugkeren van dezelfde gedachten. De ene vorm is passief en negatief, de andere doelgericht en op zoek naar een oplossing.
Alleen de passieve vorm hangt samen met somberheid over langere tijd, blijkt uit het werk van Treynor en Nolen-Hoeksema. Creatieve mensen lijken vaker de doelgerichte vorm van malen te gebruiken, die relatief gezond is. Onder druk, of als je weinig grip hebt, kan die vorm omslaan in passief tobben.
| Doelgericht malen | Passief tobben | |
|---|---|---|
| Houding | Actief en zoekend | Passief en herkauwend |
| Richting | Beweegt naar een oplossing | Draait rond zonder eindpunt |
| Uitkomst | Besluit of inzicht | Somberheid over langere tijd |
| Komt vooral voor | Bij rust en overzicht | Onder stress of weinig grip |
Wat het grootste onderzoek werkelijk laat zien
Een groot Zweeds onderzoek volgde via de bevolkingsregisters patiënten met een psychische diagnose en hun familieleden. De onderzoekers keken naar mensen in creatieve beroepen, zoals dansers, fotografen, onderzoekers en schrijvers.
Het duidelijkste signaal kwam van de bipolaire stoornis, en niet van angst. Daarnaast werkten familieleden van patiënten vaker in een creatief beroep. Schrijvers vormden een uitzondering: bij hen kwamen allerlei diagnoses vaker voor, en ze maakten bijna anderhalf keer zo vaak een einde aan hun leven als de algemene bevolking. Voor de overige creatieve beroepen wijst het patroon op een gedeelde aanleg. Die aanleg komt bij het ene familielid tot uiting als creativiteit en bij het andere als een stemmingsprobleem.
Voor- en nadelen van een sterk associërend brein
Voordelen
- Bedenkt veel oplossingen en invalshoeken tegelijk
- Ziet verbanden die anderen missen
- Maakt van onzekerheid vaak nieuwsgierigheid
Nadelen
- Bedenkt ook ongevraagd negatieve scenario’s
- Kan blijven doordraaien na een besluit
- Slaat onder stress om naar passief tobben
Verklarende woordenlijst
- Openheid: de persoonlijkheidstrek van mensen met veel verbeelding, gevoel voor schoonheid en nieuwsgierigheid.
- Ruminatie: malen, het steeds terugkeren van dezelfde gedachten; dat kan passief zijn of doelgericht.
De tobbende kunstenaar in de cijfers
De bekende verhalen over lijdende schrijvers leunen op een handvol kleine onderzoeken onder beroemde kunstenaars en schrijvers, en die geven makkelijk een vertekend beeld.
De grote registeronderzoeken zijn betrouwbaarder, en daarin is het verband bescheiden. Het is een neiging, geen wet. Veel creatieve mensen zijn emotioneel juist stabiel en optimistisch.
Lees ook: Waarom je altijd over alles te veel nadenkt en moet stoppen met het voortdurende gepieker 🤔❓
Wat is nu oorzaak en wat gevolg
Wat oorzaak is en wat gevolg, is nog niet duidelijk. Er zijn drie verklaringen die elk deels kunnen kloppen.
Misschien voedt creatief denken het tobben. Misschien duwt lichte somberheid mensen juist naar reflectieve en scheppende uitlaatkleppen. En misschien brengt een derde factor, zoals gevoeligheid of openheid, beide voort. Voorlopig zijn die draden nog niet te ontwarren.
Waarom richting belangrijker is dan hoeveelheid
Het vermogen om tientallen verklaringen voor één situatie te bedenken, is op zichzelf neutraal. Het is een motor die je vooruit of achteruit kunt richten.
Naar voren gericht levert die motor kunst, planning en grip op je emoties op. Naar achteren gericht, op iets onopgelosts, levert dezelfde motor getob op. De uitkomst hangt af van persoonlijkheid, stress en de vaardigheid om te stoppen.
Zo herken je het verschil bij jezelf
Doelgericht nadenken heeft een eindpunt. Je ruminatieMalen: steeds terugkomen op dezelfde gedachten., het malen, beweegt ergens naartoe en levert een besluit of een inzicht op.
Passief tobben draait rond zonder ergens te komen. Wie hoog scoort op openheidDe persoonlijkheidstrek van verbeelding en nieuwsgierigheid., merkt dat de motor soms blijft draaien nadat het besluit al goed genoeg was.
Lees ook: Ben ik hoogsensitief (HSP)?
Wat dit betekent voor gevoelige denkers
Wie veel oppikt uit de omgeving, merkt ook eerder kleine risico’s op. Die gevoeligheid overlapt met perfectionisme en met de neiging om te blijven zoeken.
Je hoeft niet minder te denken. Het helpt vooral om het moment te herkennen waarop je perfectionisme en uitstelgedrag je gedachten laat overnemen, zodat je op tijd de motor stilzet.
De psychologische eye-opener
Bij een brein dat veel ideeën bedenkt, zit het probleem vooral in de neiging om elk “goed genoeg” als voorlopig te behandelen. Denk aan het moment waarop je een e-mail voor de vijfde keer herschrijft terwijl versie twee al prima was. Keuzeonderzoekers noemen dat het verschil tussen tevreden zijn met een goede uitkomst en blijven jagen op de beste. Wie dat verschil leert voelen, kan de creativiteit houden en een deel van het getob kwijtraken.
Conclusie
Creatieve mensen tobben niet automatisch meer dan anderen. Wel delen ze vaak een persoonlijkheidstrek, openheid, die zowel ideeën als zorgen kan voeden. Creativiteit is een motor waarvan je de richting voor een deel zelf in de hand hebt.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Openheid en creatieve prestatie (2016) · Toont dat openheid kunstzinnige en het redenerende deel wetenschappelijke prestaties voorspelt.
- Adaptieve en maladaptieve ruminatie (2006) · Onderscheidt de gezonde doelgerichte vorm van malen van de ongezonde passieve vorm.
- Creativiteit en psychische stoornis (2013) · Zweedse registerstudie onder bijna 1,2 miljoen patiënten naar creatieve beroepen en diagnoses.
- Familiestudie creativiteit en stoornis (2011) · Laat zien dat vooral familieleden oververtegenwoordigd zijn in creatieve beroepen.
- Openheid en breinstructuur (2018) · Verbindt de trek openheid met meetbare verschillen in de opbouw van het brein.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Maakt creativiteit iemand angstiger?
Niet rechtstreeks. De schakel loopt via malen en de persoonlijkheidstrek openheid. Of dat omslaat in angst, hangt af van stress en van hoe je ermee omgaat.
Welke persoonlijkheidstrek verbindt creativiteit en piekeren?
Openheid voor ervaring, de trek die staat voor verbeelding en nieuwsgierigheid, hangt van alle vijf de grote trekken het sterkst samen met creativiteit.
Is de tobbende kunstenaar een mythe?
Deels. In grote onderzoeken is het verband echt, maar bescheiden, en veel creatieve mensen zijn emotioneel juist stabiel.
Wat zegt het Zweedse onderzoek precies?
Het duidelijkste signaal is de bipolaire stoornis. Daarnaast werkten familieleden van patiënten vaker in een creatief beroep, wat op een gedeelde aanleg kan wijzen.
Ontvang je gratis exemplaar van Wie Ben Jij? en krijg wekelijkse inzichten en updates die je helpen bij je persoonlijke groei via onze nieuwsbrief.
"Antwoorden op de belangrijkste vraag die je jezelf kunt stellen, vanuit een spiritueel filosofisch perspectief."
