De kwaliteit van sperma lijkt wereldwijd af te nemen, maar het blijft een onderbelichte oorzaak van mannelijke onvruchtbaarheid. Wetenschappers komen nu steeds dichterbij wat mogelijk de oorzaak is van dit probleem.
Onderzoek
Recent onderzoek toont aan dat de spermakwaliteit bij mannen afneemt. Dit heeft potentieel grote gevolgen voor individuen en samenlevingen als geheel. Er is een groeiend aantal mannen met vruchtbaarheidsproblemen, maar deze problematiek wordt nog onvoldoende besproken. Veel mannen lijden in stilte, mede door het heersende stigma rondom mannelijke onvruchtbaarheid.
Een mogelijke oorzaak voor de afname in spermakwaliteit is blootstelling aan vervuilende stoffen in ons milieu. Onderzoek heeft aangetoond dat toxische verontreinigingen de hormonale balans kunnen verstoren en de vruchtbaarheid van zowel mensen als dieren negatief kunnen beïnvloeden.
Er zijn aanwijzingen dat deze afname cumulatief kan zijn over generaties heen. EpigenetischeBetrekking op veranderingen in de werking van genen die niet door een aanpassing van het DNA zelf worden veroorzaakt, maar wel erfelijk kunnen zijn. veranderingen kunnen mogelijk worden overgeërfd, hoewel hier nog meer onderzoek naar nodig is.
Effecten van vervuiling op de mannelijke vruchtbaarheid
Diverse studies hebben aangetoond dat chemische stoffen, zoals die in pesticiden en plastic, de vruchtbaarheid bij mannen kunnen belemmeren. Er is bewijs dat deze stoffen de placenta kunnen passeren en zo de ontwikkeling van baby’s in de baarmoeder kunnen beïnvloeden.
Klimaatverandering kan ook een negatief effect hebben op de mannelijke vruchtbaarheid. SpermatozoaDe wetenschappelijke term voor zaadcellen. blijken bijzonder kwetsbaar te zijn voor de effecten van stijgende temperaturen. Hittegolven hebben aangetoond dat ze de kwaliteit van sperma kunnen verminderen.
Het verhaal van Ciaran en Jennifer
“We kunnen je helpen. Geen probleem. We kunnen je probleem oplossen,” vertelde de arts aan Jennifer Hannington. Vervolgens keek hij naar haar man Ciaran en zei: “Maar er is niet veel wat we voor jou kunnen doen.”
Het echtpaar uit Yorkshire, Engeland, probeerde al twee jaar zwanger te worden. Ze wisten dat het moeilijk kon zijn, omdat Jennifer polycysteus ovariumsyndroom (PCOS)Een hormonale aandoening bij vrouwen die de eisprong kan verstoren en daarmee de vruchtbaarheid beïnvloeden. heeft. Waar ze niet op hadden gerekend, was dat er ook problemen aan de kant van Ciaran waren. Uit tests bleek dat hij te maken had met een laag aantal spermacellen en een lage beweeglijkheid, problemen die moeilijker te behandelen waren dan die van Jennifer.
Hannington herinnert zich zijn reactie nog goed: “Schok. Verdriet. Ik kon het gewoon niet geloven. Ik dacht dat de doktoren het verkeerd hadden.” Hij had altijd al geweten dat hij vader wilde worden. “Ik voelde me alsof ik mijn vrouw in de steek had gelaten.”
Gedurende de jaren verslechterde zijn mentale gezondheid. Hij bracht steeds meer tijd alleen door, zocht troost in alcohol en kreeg paniekaanvallen. “Ik bereikte het breekpunt,” zegt hij. “Het was een diepe, donkere plek.”
Mannelijke onvruchtbaarheid draagt bij aan ongeveer 40% van de gevallen van onvruchtbaarheid wereldwijd. Voor de meerderheid van de mannen met vruchtbaarheidsproblemen blijft de oorzaak onbekend, en het stigma zorgt ervoor dat velen hierover zwijgen.
Wat zegt het onderzoek?
“Sperma is een bijzondere cel,” zegt Sarah Martins Da Silva, klinisch docent in voortplantingsgeneeskunde aan de Universiteit van Dundee. “Ze zijn klein, ze zwemmen, ze kunnen buiten het lichaam overleven. Geen enkele andere cel kan dat. Ze zijn buitengewoon gespecialiseerd.”
Zelfs kleine veranderingen kunnen een krachtig effect hebben op deze sterk gespecialiseerde cellen, met name op hun vermogen om een eicel te bevruchten. Belangrijke aspecten zijn de beweeglijkheid, de vorm en het aantal zaadcellen per milliliter sperma.
“Over het algemeen beginnen vruchtbaarheidsproblemen zichtbaar te worden wanneer het aantal spermacellen per milliliter sperma onder de 40 miljoen zakt,” zegt Hagai Levine, hoogleraar epidemiologie aan de Hebreeuwse Universiteit van Jeruzalem.
In 2022 publiceerde Levine samen met collega’s een overzicht van onderzoeken naar zaadkwaliteit. Daaruit bleek dat het aantal spermacellen tussen 1973 en 2018 gemiddeld met 1,2% per jaar afnam, van 104 miljoen/ml naar 49 miljoen/ml. Vanaf het jaar 2000 versnelde deze daling tot meer dan 2,6% per jaar.
“We staan voor een volksgezondheidscrisis en we weten niet of het omkeerbaar is,” zegt Levine. Hij stelt dat epigenetische veranderingen, veroorzaakt door milieu- of levensstijlfactoren, mogelijk een rol spelen. Er zijn aanwijzingen dat deze veranderingen cumulatief kunnen zijn over generaties heen, al staat dit wetenschappelijk nog niet vast.
Honden als vroeg waarschuwingssysteem
Rebecca Blanchard, dierenarts en onderzoeker aan de Universiteit van Nottingham, onderzoekt het effect van milieuchemicaliën op de mannelijke vruchtbaarheid. Ze gebruikt honden als zogenaamd “sentinel model”, een vroegtijdig waarschuwingssysteem voor menselijke gezondheid.
“De hond deelt onze omgeving,” zegt ze. “Het leeft in hetzelfde huishouden en wordt blootgesteld aan dezelfde chemische verontreinigingen als wij. Als we naar de hond kijken, kunnen we zien wat er in de mens gaande is.”
Haar onderzoek richtte zich op chemische stoffen in plastic, brandvertragende materialen en alledaagse voorwerpen. Sommige van deze stoffen zijn verboden, maar blijven nog steeds aanwezig in het milieu of in oudere voorwerpen. “We vonden een afname in beweeglijkheid van sperma bij zowel mensen als honden,” zegt Blanchard. “Daarnaast is er ook een toename in DNA-fragmentatieSchade of breuken in het genetisch materiaal van zaadcellen, wat de kans op bevruchting vermindert en het risico op miskramen vergroot. waar te nemen.”
Chemicaliën zoals pesticiden, ftalatenWeekmakers die veel voorkomen in plastic producten en die de hormoonhuishouding kunnen verstoren. en bisfenol A (BPA)Een chemische stof in bepaalde kunststoffen die de hormoonbalans kan verstoren en in verband wordt gebracht met verminderde vruchtbaarheid. zijn aangetroffen in het menselijk lichaam, zelfs in de baarmoeder.
Hoe kun je spermakwaliteit beschermen?
Individuele levensstijlveranderingen zijn mogelijk niet voldoende om de afname in zaadkwaliteit een halt toe te roepen, maar ze kunnen wel bijdragen. Blanchard beveelt aan om biologisch voedsel te kiezen en producten te vermijden die BPA bevatten. “Er zijn kleine dingen die je kunt doen,” zegt ze.
Enkele concrete stappen:
- Kies voor biologisch voedsel en vermijd plastic producten die BPA bevatten.
- Vermijd blootstelling aan pesticiden en andere schadelijke chemicaliën in en rondom je huis.
- Rook niet, beperk alcoholgebruik en zorg voor een uitgebalanceerd dieet.
- Beheers stress via lichaamsbeweging, meditatie of andere ontspanning.
- Draag bij aan initiatieven die milieuverontreiniging verminderen.
Oorzaken van verminderde spermakwaliteit
Naast milieuverontreiniging spelen ook andere factoren een rol:
Milieufactoren: blootstelling aan zware metalen, pesticiden en ftalaten via vervuilde lucht, water en voedsel; langdurige hitte door het dragen van strakke kleding of werken in warme omgevingen; straling van röntgenapparatuur of elektromagnetische bronnen.
Levensstijlkeuzes: roken, overmatig alcoholgebruik, drugsgebruik, obesitas en langdurige stress kunnen alle de hormoonbalans verstoren en de vruchtbaarheid verminderen.
Niet alle mannen die worden blootgesteld aan deze factoren zullen vruchtbaarheidsproblemen ervaren. De impact verschilt per persoon, maar bewustzijn van deze risicofactoren helpt bij het maken van gezonde keuzes.
Beschikbare behandelingen
Voor mannen met vruchtbaarheidsproblemen zijn er verschillende behandelingsopties beschikbaar:
Kunstmatige inseminatie (KI): het sperma van de man wordt rechtstreeks in de baarmoeder van de vrouw ingebracht. Geschikt bij milde vruchtbaarheidsproblemen.
In-vitrofertilisatie (IVF): eicellen worden buiten het lichaam bevrucht met het sperma van de man. Effectief bij ernstigere vruchtbaarheidsproblemen.
Intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI): een enkele zaadcel wordt rechtstreeks in de eicel geïnjecteerd. Wordt ingezet bij een zeer laag aantal zaadcellen.
Sperma-opslag (cryopreservatie): sperma wordt ingevroren voor toekomstig gebruik, bijvoorbeeld vóór bestraling of chemotherapie.
Elke situatie is uniek. Raadpleeg een vruchtbaarheidsspecialist om de meest geschikte optie te bepalen.
Mentale gezondheid en stigma
Vruchtbaarheidsproblemen kunnen een grote impact hebben op de mentale gezondheid van mannen. Gevoelens van schok, verdriet, schuld en isolatie zijn veelvoorkomend. Het stigma rondom mannelijke onvruchtbaarheid zorgt ervoor dat velen hierover zwijgen, wat de emotionele last vergroot.
Op zijn dieptepunt vond Ciaran Hannington steun bij “Struggle to Daddyhood”, een online groep die mannen met vruchtbaarheidsproblemen een ruimte biedt om ervaringen te delen. Hij coacht nu zelf anderen: “Niemand zou het gevoel moeten hebben dat ze er alleen voor staan.”
Na vijf jaar behandeling en drie rondes ICSIIntracytoplasmatische sperma-injectie: een IVF-techniek waarbij één zaadcel direct in een eicel wordt geïnjecteerd. kregen hij en Jennifer twee kinderen.
Enkele strategieën om met de emotionele gevolgen om te gaan:
- Praat erover met je partner en zoek steun bij elkaar.
- Zoek professionele hulp via counseling of therapie.
- Maak gebruik van steungroepen voor mannen met vruchtbaarheidsproblemen.
- Bespreek alternatieven zoals vruchtbaarheidsbehandelingen of adoptie open met elkaar.
Conclusie
De afname van de spermakwaliteit is een groeiend volksgezondheidsprobleem dat meer aandacht verdient, van onderzoekers, beleidsmakers en het brede publiek. Door bewuste levensstijlkeuzes, minder blootstelling aan vervuilende stoffen en het doorbreken van het taboe rondom mannelijke onvruchtbaarheid kunnen mannen en koppels stappen zetten om hun vruchtbaarheid te beschermen. En voor wie worstelt: lijd niet in stilte. Steun is beschikbaar.
Het is belangrijk om te onthouden dat je niet alleen bent in deze situatie en dat er ondersteuning beschikbaar is. Het omgaan met vruchtbaarheidsproblemen kan moeilijk zijn, maar met de juiste steun en strategieën kun je het hoofd bieden aan de stress en emoties die ermee gepaard gaan.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Wat zijn de oorzaken van verminderde spermakwaliteit?
Verminderde spermakwaliteit kan worden veroorzaakt door blootstelling aan milieuchemicaliën zoals pesticiden en BPA, een ongezonde leefstijl (roken, alcohol, overgewicht) en stijgende temperaturen door klimaatverandering. Hormonale verstoringen, genetische factoren en infecties spelen ook een rol. Bij veel mannen blijft de exacte oorzaak onbekend.
Hoe snel neemt de spermakwaliteit wereldwijd af?
Onderzoek toont aan dat het gemiddeld aantal spermacellen per milliliter tussen 1973 en 2018 daalde van 104 miljoen naar 49 miljoen. Vanaf 2000 versnelde deze daling naar meer dan 2,6% per jaar. Wetenschappers spreken van een groeiende volksgezondheidscrisis.
Hoe kun je de spermakwaliteit verbeteren?
Leefstijlveranderingen kunnen bijdragen aan een betere spermakwaliteit: kies voor biologisch voedsel, vermijd producten met BPA en pesticiden, stop met roken en beperk alcohol. Een gezond gewicht, voldoende beweging en stressbeheersing helpen eveneens. Verbeteringen zijn pas na drie tot vier maanden meetbaar, omdat de aanmaak van zaadcellen tijd kost.
Welke behandelingen zijn er voor mannelijke onvruchtbaarheid?
Afhankelijk van de ernst van het probleem zijn er verschillende opties: kunstmatige inseminatie (KI), in-vitrofertilisatie (IVF) of intracytoplasmatische sperma-injectie (ICSI). Bij een zeer laag aantal zaadcellen is ICSI vaak de meest geschikte methode. Sperma kan ook worden ingevroren voor toekomstig gebruik via cryopreservatie.
Wat is de invloed van milieuchemicaliën op mannelijke vruchtbaarheid?
Stoffen zoals ftalaten, bisfenol A (BPA) en pesticiden kunnen de hormoonbalans verstoren en de beweeglijkheid van zaadcellen verminderen. Deze chemicaliën zijn aangetroffen in het menselijk lichaam, zelfs in de baarmoeder. Onderzoek bij zowel mensen als honden toont een toename van DNA-fragmentatie in zaadcellen door blootstelling aan deze stoffen.
