Heb je ooit een glimp opgevangen van de ultieme menselijke ervaring? Die staat van bewustzijn die topsporters, spirituele meesters en grote kunstenaars de sleutel tot hun succes noemen? Grote kans dat je hem al eens hebt gevoeld.
Het gevoel van flow
Het is een gevoel van onwankelbaar zelfvertrouwen. Je voelt je licht en bent zeker van je toekomst. Je vaardigheid wordt kunst en wat anderen denken doet er even niet toe. Het is alsof je zelf verdwijnt. Je kunt niets bedenken wat je liever zou doen.
Flow en aanwezigheid
Dit heet de flow-toestand: een piekervaring vol vreugde, waarin je moeiteloos productief bent. Het lijkt op helemaal aanwezig zijn. Aanwezigheid komt voort uit open aandacht. Flow ontstaat wanneer je op weg naar een hoger doel één wordt met de taak die voor je ligt.
Zo beschrijft Mihaly Csikszentmihalyi flow
Psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi schreef de bestseller Flow en legde de basis voor het onderzoek naar flow. Hij noemt flow een autotelische activiteit. Dat woord komt uit het Grieks: auto betekent zelf en telos betekent doel.
De betekenis van autotelisch
Het gaat om iets wat je doet omdat het doen zelf de beloning is, los van wat het je later misschien oplevert.
De problemen van onze huidige maatschappij
Het grote probleem van deze tijd lijkt te zijn dat we ons werk niet gedaan krijgen. We zitten midden in een zingevingscrisis: we missen betekenis in ons werk, maar weten niet wat we eraan kunnen doen.
Repetitieve taken en afleidingen
We doen eindeloos dezelfde taken, omdat dat alles is wat we kunnen. Overal liggen afleidingen die ons wegtrekken van wat belangrijk is. En we weten niet goed wat we uit het leven willen. Lees ook: je zit vast in de Matrix, zo breek je eruit.
Dopamine en vastzitten in een sleur
Dopamine speelt een grote rol in de flow-toestand, maar er komt veel meer bij kijken. Veel mensen raken vast in een klein, beperkt leven en missen de diepte die het leven te bieden heeft.
Flow als oplossing
Wat als je plezier kunt vinden in de saaie, alledaagse en zelfs vreselijke kanten van je leven? En wat als flow je helpt om doelen in zes maanden te bereiken in plaats van in zes jaar?
De voordelen van flow
Wie flow begrijpt, ontdekt zijn levenswerk en voelt passie voor dat werk. Daarnaast krijg je hulpmiddelen om met angst en overweldiging om te gaan, de gevoelens die de meeste mensen in chaos storten.
Deel 1: de anatomie van een videogame en waarom we erdoor gegrepen raken
Of je van het leven geniet, hangt niet af van toeval of geluk. Je maakt het zelf: door het leven te bekijken als het spel dat het is en te leren hoe je het speelt.
Ik speelde ooit een spel dat veel te veel van mijn leven opslokte: World of Warcraft. Heb je het ook gespeeld, dan ken je de late nachten, de kerkers en raids, het eindeloos afwerken van quests en het verzamelen van allerlei spullen. Geniet gerust van de nostalgie.
Voor wie het niet kent: World of Warcraft is een MMORPG, een massively multiplayer online role-playing game. Je speelt online een personage in een fantasiewereld, samen met heel veel andere spelers. Ik vond dat spel vaak spannender dan de echte wereld.
In de zomer werkte ik parttime als badmeester. Kwam ik ’s avonds thuis, dan zette ik mijn koptelefoon op en dook ik de online wereld in. Niets anders deed er nog toe, alleen mijn geest, opgegaan in de regels code die hem gezond hielden.
Log je voor het eerst in, dan moet je meteen een paar keuzes maken. Eerst kies je een kamp, daarna een ras en een klasse. Vervolgens bepaal je hoe je personage eruitziet. Er waren twee kampen: Alliance en Horde. Veel spelers waren fel en soms bijna ideologisch over hun keuze. Ik speelde Alliance, maar vond die digitale religie altijd wat overdreven. Ik haatte de andere kant niet, ik vond hun personages er alleen een beetje grappig uitzien.
Personage en klasse
De meeste van mijn personages waren mensen of nachtelfen, maar je kon van alles kiezen: gnomen, orks, pandaren (een soort pandamensen) en zelfs ondoden. Je klasse bepaalt grotendeels wat je in het spel doet: het is je rol en je speelstijl.
Rol en taken
Doe je samen met anderen quests, kerkers of raids, dan ben je tank, genezer of aanvaller. De tank trekt de aanvallen van de vijand naar zich toe. De genezer houdt de groep in leven. De aanvaller brengt de vijand schade toe, van dichtbij met zwaarden of van ver met magie.
Het mooie van een videogame is dat je kunt experimenteren met je personage en opnieuw kunt beginnen als het je niet bevalt. Sta daar even bij stil. Zie je hetzelfde patroon in de echte wereld, waar je identiteit bepaalt welke kansen je krijgt en wat je kunt worden?
Identiteit en cultuur
Hang je sterk aan een politieke, religieuze of sociale ideologie, dan kan het moeilijk worden om die staat van grote vreugde te bereiken. Op de psychologie daarachter kom ik later terug. In het verlengde hiervan ligt Divine Alignment: laat je magische leven hier beginnen.
Cultuur en overleving
Heb je je personage gemaakt, dan beland je in een startgebied dat bij je ras of klasse hoort. Dat lijkt op de cultuur waarin je bent opgegroeid. Alles wat je kent is een klein plekje op de kaart. De rest is donker en onbekend. In het echte leven bepaalt je cultuur je waarden en overtuigingen, omdat je die nodig had om te overleven.
Wat je vaak niet beseft: zolang je het onbekende niet in trekt, begrijp je maar een piepklein stukje van de werkelijkheid. Ik denk niet dat een mens de werkelijkheid ooit helemaal kan begrijpen. De meesters misschien, een kleine uitverkoren groep. Maar de gemiddelde mens, die in een vaste routine blijft hangen en zijn eigen doelen niet nastreeft, begrijpt er maar een fractie van.
Realiteit en groei
En ik vermoed dat die fractie nog veel kleiner is. Het leven draait niet alleen om geld, seks, Lamborghini’s en alles wat mensen verder najagen om hun basisbehoeften te vervullen. Aan hun behoefte om te groeien komen ze nauwelijks toe.
Spel en ontwikkeling
Het spel laat je pas nieuwe gebieden van de kaart in als je sterk genoeg bent om daar te overleven. Elke keer dat je een level stijgt, komen er nieuwe quests, kerkers, speciale vaardigheden en beroepen bij. Je kunt dan ook naar nieuwe delen van de wereld rijden of vliegen.
Meer details zijn niet nodig. Dit is genoeg om een paar vragen te beantwoorden. Waarom vinden we videogames zo leuk dat ze zelfs verslavend worden? En kunnen we dat plezier nabootsen en zo vooruitkomen met onze eigen levensdoelen?
Structureren en vooruitgang
Kunnen we ons leven inrichten als een videogame, zo dat we erin opgaan en vergeten dat we een spel spelen? Daarvoor kijken we beter naar de onderdelen van zo’n spel en naar de principes die onze geest eraan verslaafd maken.
Een hiërarchie van doelen
De geest verlangt naar orde. Een geordende geest is een gelukkige geest. Videogames werken met quests, levels en steeds betere vaardigheden, zodat je geest gericht blijft op het grote doel en afleidingen verdwijnen. Ze zijn zo ontworpen dat je makkelijker in de beste ervaring terechtkomt.
Ontwerp en doelen
Ze hebben regels waarvoor je vaardigheden moet leren. Ze geven doelen, feedback en een gevoel van controle. En ze helpen je je te concentreren en betrokken te blijven, doordat het spel zich duidelijk onderscheidt van de gewone werkelijkheid van alledag.
Levensontwerp
Het sleutelwoord is ontworpen. Neem voor de rest van dit artikel deze vraag mee: hoe ontwerp ik een maand, een week en een dag die me het gevoel geven dat ik mijn leven in handen heb?
De samenleving is ontworpen zoals een videogame, waarin de oefenronde je naar de quests leidt. Op school leer je het spel dat de samenleving je wil laten spelen. Je krijgt een rij doelen voorgeschoteld: ga naar school, zoek een baan en eer je God.
Levensloop en uitdaging
In het begin is er genoeg uitdaging om je geest gericht te houden, maar al snel wordt het leven eentonig en saai.
Persoonlijke evolutie
Mensen voelen zich van nature aangetrokken tot comfort en veiligheid, maar dat kan snel tegen je werken. Het grote probleem met het standaardpad is dat het niet bij iedereen past. Ieder van ons haalt plezier uit andere dingen. Wat we leuk vinden, verandert bovendien mee met wie we worden.
Videogames en realiteit
De les tot nu toe: een videogame trekt je zo diep een gemaakte wereld in dat die jouw werkelijkheid wordt. Het spel neemt al je aandacht in beslag. Op dat punt is alles helder en is er geen afleiding meer.
Focus en uitdaging
Daar zit de sleutel tot het grootste plezier: het gevoel vasthouden dat je vaardig genoeg bent voor de uitdaging. Daarom zijn doelen die je zelf kiest zo belangrijk, meer dan doelen die je worden opgelegd.
Een groot levensdoel geeft een kader aan alles wat je ziet, zodat je de informatie die ertoe doet ook echt opmerkt. Kleinere doelen die daaruit volgen, maken duidelijk wat je moet doen. En een klein doel in het hier en nu helpt je in de flow te komen.
Omgeving en flow
Kleine trucs voor geconcentreerd werk lijken soms vreemd: instrumentale muziek opzetten, een hoed dragen of een timer zetten. Ze helpen je je aandacht te richten, zodat je makkelijker in de flow komt. Het gaat om een omgeving waarin je je kunt concentreren, deadlines stelt en je blikveld beperkt.
Je geest is een machine die je helpt bekende doelen te bereiken en nieuwe doelen te ontdekken. Hij merkt informatie op, neemt haar aan of wijst haar af. Wat hij bruikbaar vindt, zet hij in voor de doelen die je hem geeft.
Negativiteit en doelen
Ben je altijd op negatieve uitkomsten gericht, dan wordt je leven ook negatief. Dat heeft te maken met patroonherkenning: je geest pikt vooral op waar hij al naar zoekt. Merk je informatie op die je helpt je doelen te bereiken, dan voel je de dopamine.
De vraag is hoe we deze kennis over doelen gebruiken voor een leven met meer betekenis. Wil je je leven veranderen, maak je dan eerst los van de eindeloze reeks dezelfde taken die het leven onaangenaam maakt. Duik het onbekende in.
Het onbekende
Je kunt niet zwemmen. Hoe voel je je als ik je een prachtige helikoptervlucht boven de oceaan aanbied? Misschien ben je een beetje bang en sla je het aanbod af. Maar je zou gek zijn om nee te zeggen.
Uitdaging en ontdekking
En hoe voel je je als ik tijdens die vlucht laag boven het water ga hangen, je eruit duw en weer opstijg, zodat je wel moet zwemmen? Dan kan het twee kanten op. Je bezwijkt voor de angst, spartelt en verdrinkt, of je blijft kalm en bedenkt een plan.
Spel en leven
In een videogame heb je een kaart van de digitale wereld. Sommige gebieden zijn nog onbekend en die kun je pas verkennen als je goed voorbereid bent. In de echte wereld werkt het net zo: nieuwe uitdagingen maken je gemotiveerd.
Vind je iets wat je echt boeit, dan laat je soms zelfs belangrijke dingen liggen om je op dat ene te richten. Betekenis vind je aan de rand van wat je kunt: diep genoeg om je te raken, maar niet zo diep dat je kopje-onder gaat.
Flow-toestand en ervaring
In de flow-toestand stroomt de informatie zo goed als het maar kan. Al je gedachten, ideeën en mentale energie dienen de doelen die je wilt bereiken en die betekenis voor je hebben. Veel signaal en weinig ruis, volle focus en bijna geen afleiding.
Dat is echt onderwijs: leren, doen en ontdekken tegelijk, in plaats van horen wat je moet leren. Het geeft een hint over hoe je vaker in flow komt. Ik zie de geest graag als de stofwisseling van ervaring.
Optimale geestestoestand
In de beste geestestoestand verwerk je het leven zoals het komt. Mensen vertellen vaak dat ze zich de momenten in flow niet goed herinneren, maar dat ze zich als een nieuw mens voelen zodra ze eruit komen.
Over flow bestaat een misverstand. Je bereikt het niet door je best te doen, want het gaat vanzelf. Zoals Alan Watts zei: “Wanneer je probeert op het wateroppervlak te blijven, zink je. Maar als je probeert te zinken, blijf je drijven.”
Je kunt alleen niet in één sprong van een kantoorbaan die je haat naar miljoenen verdienen met je levenswerk. Wel kun je een eigen queeste uitzetten en die volgen naar het doel dat jij wilt bereiken. Het enige wat je daarbij in de weg staat, ben jij.
Karaktercreatie
In deze tijd zou het voor ieder mens mogelijk moeten zijn om bewust een eigen zelf te bouwen, meer dan alleen het resultaat van biologische driften en culturele gewoonten. Je bent nog niet waar je wilt zijn, omdat je bepaalde keuzes niet hebt gemaakt: keuzes die tot werk met een duidelijk doel hadden geleid.
Perspectief en keuzes
Je hebt ook niet de keuzes gemaakt die tot vervullende relaties of een gezond en mooi lichaam hadden geleid. Wie je nu bent is het resultaat van je eerdere keuzes. Wil je zelf bepalen wie je wordt, dan zijn je keuzes dus het allerbelangrijkst.
De rol van identiteit
Het gaat hier om twee dingen. Je ontdekt wie je wilt worden door uit te zoomen en naar het grote geheel te kijken. En je maakt de keuzes die je daar brengen door in te zoomen en scherp waar te nemen wat er nu gebeurt. Een goed leven bouw je door jezelf steeds aan je visie te herinneren en met passende daden de identiteit te vormen die bij die visie hoort.
Hoe weet je wie je bent? Je identiteit, je zelfbeeld en je persoonlijkheid vormen samen het kleine personage dat je speelt in het spel van het leven: een web van ideeën dat je perspectief vormt.
Van perspectief naar keuze
Dat perspectief kleurt hoe je situaties waarneemt. Die waarneming bepaalt welke keuzes je maakt. En die keuzes bepalen wie je bent en hoe goed je leven is. Je bent als het ware een vat vol perspectief in een werkelijkheid die voor iedereen anders is.
Identiteit en perceptie
In een videogame maak je zelf je personage. De klasse, het beroep, de quests en het pad dat je kiest bepalen wat je later in het spel kunt doen. Vind je je leven niet leuk, dan komt dat volgens mij doordat je identiteit je niet de uitdagingen laat opmerken en nastreven waar je plezier in zou hebben.
Vanaf de dag dat je werd geboren, was je een spons die alles opzoog. Je biologische doel was overleven, dus haalde je informatie uit je omgeving. Je leerde de taal die je nu spreekt. Je leerde kruipen, lopen en rennen.
Opvoeding en overtuigingen
Met een kinderliedje leerde je ogen, oren, neus en mond aanwijzen, omdat je je eigen gezicht niet kon zien. Je ouders, leraren, vrienden en boeken vertelden je wat goed en slecht was. Zo ging je geest vooral de informatie vasthouden die je hielp om in die omgeving te overleven.
Perspectief en doelen
Bekijk je het als een bouwwerk, dan bestaat een wereldbeeld uit doelen en de problemen waar die doelen je bewust van maken. Pas als je die problemen ziet, kun je ervoor kiezen ze op te lossen, het doel te bereiken en ruimte te maken voor het volgende doel.
Zoom elke dag uit en herinner jezelf aan wat je niet wilt. Op wat je wel wilt hoef je je niet te richten, want dat wordt vanzelf duidelijk door je keuzes. Houd dat kader steeds voor ogen en laat er geen afleiding doorheen komen. Moet je een keuze maken, zoom dan uit en vraag je af of die keuze bijdraagt aan de toekomst die je wilt opbouwen.
Bewustzijn en controle
Bewustzijn is de oplossing. Maar zonder visie neem je misschien een queeste aan die de samenleving je toewijst. Dan heb je bijna nooit zelf in de hand hoe hoog je doelen liggen of welke problemen je oplost.
Persoonlijke ontwikkeling
Zo stopt bij veel mensen de groei als persoon ergens tussen hun vijfentwintigste en vijfendertigste. Je zit in een bubbel van verantwoordelijkheden waar je niet uit kunt, verstrikt in chaos en zinloosheid. Je identiteit bepaalt welke doelen je kiest: zie je jezelf als slimme student, dan wordt je doel vanzelf een plek op de universiteit.
Verderop bespreek ik nog een andere manier om het onbekende in te varen. Die helpt je om helder te zien op een pad dat je zelf maakt, een pad dat laat zien wat er in jou zit en dat niemand eerder heeft bewandeld.
Nieuwe perspectieven
Je levenswerk, je perspectief, je doelen en je problemen vormen samen het kader voor alle informatie en kansen die voor jou bereikbaar zijn. Met informatie bedoel ik niet alleen boeken, podcasts of woorden. Ik bedoel alles wat je waarneemt: wat je hoort, ziet, ruikt, proeft en voelt.
Informatie en bewustzijn
Samen vormen die waarnemingen de inhoud van ons bewustzijn: onze ervaring, het enige wat echt is. Volgens een vaak genoemde schatting verwerkt het bewuste brein ongeveer 50 bits informatie per seconde en het onbewuste zo’n 11 miljoen. Willen we onze dagelijkse ervaring rijker maken, meer kansen zien en vaker in flow komen, dan moeten we veranderen wie we zijn. Dat doen we door de doelen te veranderen waar onze geest op draait.
Deel 2: chaos in het bewustzijn
Entropie is de neiging van alles om vanzelf in wanorde te vervallen. Begrijp je dat, dan zie je dat je kiest voor langzaam verdrinken in chaos als je niets met je leven doet. Stilstaan bestaat niet: zonder moeite graaf je jezelf steeds dieper in een gat. Een goed leven vraagt om steeds weer moeite doen voor je eigen doelen.
De flow-toestand
In één zin: je bent in flow als je bewustzijn helemaal gevuld is met één uitdagende maar betekenisvolle taak. Daar zit meteen het probleem. De meeste mensen hebben eerder het gevoel dat ze in chaos verdrinken dan dat één betekenisvolle taak al hun aandacht vraagt.
Negatieve gedachten
Tien negatieve gedachten kunnen zich zomaar vertakken in honderd: hoe je je voelt, die pijn in je borst, de hartaanval van je opa, de tien gezonde dingen voor je hart die je al tijden niet eet en wat een vroege dood voor je familie zou betekenen.
Zie je geest als een supercomputer. Hoe snel een computer informatie verwerkt, hangt van een paar dingen af, maar het RAM-geheugen (het werkgeheugen) is het belangrijkste. Hoe meer daarvan bezet is door draaiende programma’s, open tabbladen en zware taken, hoe trager alles gaat.
De supercomputer van je geest
De meeste mensen hebben de hele dag zware programma’s draaien die hun beetje creatieve energie leegzuigen. Denk aan spijt over fouten uit het verleden, stress over wat er nog komt, de drang naar eten en vermaak om aan die gedachten te ontsnappen, een innerlijke schreeuw om weg te komen uit het leven waarop ze zijn afgericht, een takenlijst vol wisselende prioriteiten en losse eindjes die ze vergeten zijn. De lijst gaat maar door.
Focus en chaos
Het moderne brein verdeelt zijn aandacht over ontelbare kanten. Ongemerkt gaan we gestrest en bijna ziek door het leven, in plaats van gefocust in het nu te leven. We leven in een valse werkelijkheid, gemaakt door versnipperde aandacht. Denken we te veel na over het verleden of de toekomst, dan ontstaat er chaos.
Dat roept de vraag op wat een staat van bewustzijn is. Het is een heel diepe vraag, maar voor flow moeten we haar begrijpen. Het gaat om een metafysisch vraagstuk, dus sta open, stel vragen en accepteer dat het antwoord tijd nodig heeft.
Staten en stadia van bewustzijn
De werkelijkheid is bewustzijn dat steeds een andere staat aanneemt. Er is niets anders dan staten van bewustzijn: elke werkelijkheid is een staat. Zelfs wie staten van bewustzijn ontkent, doet dat vanuit een staat van bewustzijn. Als het helpt, kun je ze zien als gemoedstoestanden, want dat komt grotendeels op hetzelfde neer. Er zijn hogere en lagere staten, maar geen van beide is beter dan de andere.
David Hawkins maakte een kaart van bewustzijnsniveaus. Ken Wilber spreekt vaak over het verschil tussen staten en stadia. Staten zijn wisselende, tijdelijke gemoedstoestanden waar je elke dag tussen heen en weer gaat, van gefocust in de ochtend tot moe in de avond.
Wat veroorzaakt dan die chaotische gemoedstoestanden waardoor het lijkt alsof ons leven uit elkaar valt? Zijn we gedoemd eraan te blijven lijden? En belangrijker: hoe tillen we ons basisniveau van bewustzijn omhoog, zodat we vaker in flow komen en beter leven?
Je wereld creëren
Bij succesvolle mensen zie ik steeds hetzelfde patroon. Ze leven in hun eigen kleine wereld. Soms verdwijnen ze maandenlang uit beeld om zich helemaal op zichzelf en hun visie te richten. Ze werken met volle focus aan één betekenisvol doel en maken het waar.
Antivisie en visie
Doelen en problemen vormen je wereldbeeld, dus die moet je bewust kiezen. De eerste stap is een antivisie maken. Je antivisie is het leven dat je absoluut niet wilt: de plek waar je niet wilt eindigen.
Het is gezonde angst die je de goede kant op duwt. Het is de ene pool van het wereldbeeld dat je opbouwt, want dat wereldbeeld bestaat uit je antivisie (wat je niet wilt) en je visie (wat je wel wilt). Binnen die twee lagen zitten doelen, met de problemen die je moet oplossen om die doelen te bereiken.
Acties en resultaten
Samen bepalen ze hoe je de wereld waarneemt en welke informatie je opmerkt. Kloppen je visie en antivisie niet, of heb je ze niet en zijn ze je opgelegd, dan bepaalt wat je om je heen opvangt wie je bent.
Wat je dan doet komt niet uit jezelf en brengt je niet de goede kant op. Hoe maak je zo’n antivisie? Begin een notitie die je steeds aanvult met ervaringen die je niet nog eens wilt meemaken of die je niet wilt laten gebeuren.
Visie en acties
Wat je niet wilt leren of waar je niet wilt wonen, ontdek je alleen door te leven. Je moet iets meemaken voordat je kunt denken: “dat wil ik niet.” Dat betekent vaker falen en meer ongemak ervaren, want pas dan merk je het op.
Weet je eenmaal wat je niet wilt, dan kun je de andere kant op werken. Zulke dingen ben je niet in een oogwenk kwijt. Wel kun je ze opschrijven en in je achterhoofd houden, zodat je daden langzaam een nieuwe richting op gaan.
Visie en doelen
Zo kom je vanzelf bij stap twee: wat is je visie? Zonder visie ben je per definitie verloren. Dan kun je zelf geen uitkomsten bepalen en ben je gedoemd tot een mechanisch leven waarin de uitkomsten al vastliggen. Elke beslissing, op elk gebied van je leven, hoort door de zeef van je visie te gaan.
Zo geef je betekenis aan wat je doet en houd je afleiding klein. Schrijf alles op wat je in het leven wilt, tot in detail en heel specifiek. Maar dat gaat niet van de ene op de andere dag.
Stappen en doelen
Begin met een eenvoudige eerste versie van je visie. Schrijf één ding op (in een notitie, op papier of in een takenlijst) en vul het in de loop van de tijd aan. Zo stapelen die kleine stukjes bewustzijn zich op in je geest.
Ze sturen je gedrag die kant op en laten je problemen, doelen en kansen zien die je kunt aanpakken, oplossen of bereiken. Stap drie is daarna grote en kleine doelen stellen. Grote doelen geven richting, kleine doelen geven helderheid. Geen van beide is bedoeld om je tot actie aan te zetten.
Jouw kleine wereld
Je hebt geen motivatie nodig als de taak zo eenvoudig is dat je haar wel moet afmaken. Deel je visie op in doelen per tien jaar, per jaar, maand, week en dag. Ze wijzen je de weg; je hoeft ze niet slaafs te volgen.
Je doelen veranderen mee als jij verandert. Dat is prima. Herinner jezelf elke dag aan je antivisie, je visie en je doelen. Dat is je eigen kleine wereld. Denk je aan niets anders meer, dan werkt je geest in je voordeel.
Je ziet kleine details die anderen ontgaan en die je een voorsprong geven. Dat geeft je een motiverende stoot dopamine en maakt de weg vrij voor meer flow. Je maakt je geen zorgen meer over problemen waar je geen invloed op hebt. Stap uit het drama van de samenleving.
Wat helpt het de hongerige kinderen ver weg als jij je er alleen zorgen over maakt?
Wat levert piekeren over de volgende verkiezingen je op?
Wat heb je aan die ruzie tussen beroemdheden, die volgens mij in elkaar is gezet om geld te verdienen en je dom te houden?
Wat lost het probleem echt op?
Je eigen verandering en invloed
Zoom uit en denk hierover na. Verkiezingen beperken je geest en maken je dom, net als elke andere cyclus die ongemerkt op je emoties speelt en je stuurt. Ze zorgen ervoor dat je de doelen en problemen overneemt die anderen voor je bedacht hebben.
Beperkingen en doelen
Dan bepalen alleen die doelen nog waar je aandacht naartoe gaat en hoe je de wereld ziet. Informatie die je verder helpt merk je niet meer op, omdat je je eigen doelen bent vergeten. Lost huilen om een probleem en je profielfoto aanpassen dat probleem echt op?
Of los je het op door jezelf te verbeteren, je eigen doelen na te streven, onderweg mensen te inspireren met je levenswerk, anderen bewust en doelgericht te helpen en zo bij jezelf een verandering te beginnen die zich verder verspreidt?
Jouw werk en invloed
Wat brengt echte verandering? Is het dat ene kleine ding waar je je zo op richt, dat “ik moet dit doen” dat iemand anders je heeft ingeprent? Je doet het. En dan? Je bent je visie kwijt en weet niet wat er daarna komt. Je hebt niets veranderd.
Verandering begint bij jezelf. Werk je aan je levenswerk en blijf je gefocust op dat ene ding, dan slaat je obsessie over op anderen. Begin je bijvoorbeeld een bierbrouwerij, schenk je je bier met passie en plezier en stop je er veel moeite in, dan geef je dat door aan je klanten.
Projectie en effecten
Je klanten zijn blij, ze houden van die plek en komen er graag. Het wordt een vast deel van hun routine dat hun vreugde geeft. Die vreugde geven ze door aan anderen, die haar weer verder geven. Zo werkt het. Probeer je daarentegen je overtuigingen aan een ander op te dringen, dan neemt die ze niet over.
Je richt alleen maar meer schade aan. Vraagt iemand wat je vindt van het drama van de week, dan is je enige antwoord: “het kan me niet schelen.” Anders ben je een NPC: een non-playable character, een figuur in een spel die door de computer wordt bestuurd.
Word een ondernemer
Is je visie groot, gedurfd en van echte betekenis, dan bereik je die niet door voor een ander te werken. Steven Kotler hamert erop dat een MTP (Massively Transformative Purpose), een groot doel dat de wereld wil veranderen, de sleutel is tot het onmogelijke. Robert Greene benadrukt hoe belangrijk het is om je levensopdracht te ontdekken.
Ondernemerschap als mindset
Voor wie op de lange termijn denkt, is ondernemerschap in mijn ogen de enige logische keuze. Ondernemerschap is een manier van denken, waarbij je je inzet voor een eindeloze reeks creatieve problemen. Het is een oneindig spel.
Je werk groeit mee en staat alleen stil als jij dat toelaat. Zelfs dan is het tenminste jouw keuze. Blijf je te lang in een baan van negen tot vijf, dan word je een aap in een kantoorhokje. Je psyche is gemaakt om te jagen: nieuwe ontdekkingen doen die je helpen overleven.
Vrijheid en groei
Neem onze voorouders, die elke dag langs een kale struik liepen. Dat leverde niets op, tot er op een dag bessen aan hingen. Toen iemand ze zag, zorgde die nieuwigheid voor opwinding. Ze plukten de bessen of onthielden de plek voor later, zodat ze langer konden overleven.
Zit je vast in een baan die je haat, dan leef je in een eeuwig nee. Begrijp me goed: ik haat banen niet. Ik zie ze als wat ze zijn, een opstap waarmee je er uiteindelijk bovenuit kunt groeien.
De beperkingen van een baan en ondernemerschap
In een baan groei je tot je tegen een grens aanloopt. Daarna gaat de vooruitgang trager. Haal je plezier uit vooruitgang en kom je niet meer vooruit, besef dan dat een baan een opstap is. Meer niet.
Volgens mij geldt dat bijna altijd. Zo zie ik het: de meeste mensen hebben een hekel aan hun baan. Een kleine groep denkt van haar baan te houden, maar ziet niet wat er nog meer in zit. En maar zo’n een op de honderd heeft een baan die ruimte geeft aan alles wat flow aanwakkert: nieuwsgierigheid, passie, doelgerichtheid, zelfstandigheid en meesterschap.
Jouw ondernemersreis
Dat is een heel kleine groep. Het aantal van zulke banen zal ook niet snel veranderen. Wil je niet gokken op een plek in die groep, met een inkomen dat aan een salaris vastzit, dan kun je het beste op jezelf wedden.
Als ondernemer heb je je plezier in het leven zelf in de hand. Je duikt het onbekende in, de weg naar plezier zoals we eerder zagen. Ondernemerschap is de weg van de onzekerheid.
Vaardigheden en groei
Net als wie zich een weg door de jungle baant, moet je vaardigheden leren die je op school niet krijgt. Je moet leren leven met falen, afwijzing en trage vooruitgang. Leer van je fouten, sta de volgende dag weer klaar en zet door tot je goud vindt.
Met andere woorden: je moet mens zijn. Als ondernemer jaag je op je overleving door kennis te verzamelen, een waardevol product te maken en dat te geven aan mensen die er iets aan hebben. Mensen willen producten die hun leven beter maken.
Producten en educatie
Verkoop uiteraard geen product dat iemands leven schaadt. Maar daar gaat zakendoen ook niet over. Mijn weg begint met een persoonlijk merk als basis: je lost je eigen problemen in de echte wereld op.
Deel je bevindingen, meningen en overtuigingen door erover te schrijven. Begin als freelancer of coach en boek resultaten. Verkoop daarna een fysiek of digitaal product dat je minder tijd kost. Groeit je publiek, dan kun je met doorzetten en steeds bijschaven binnen een paar jaar een flink inkomen verdienen.
Het eenpersoonsbedrijf-model
Daarna breid je je visie uit en bouw je wat je maar wilt: software, ruimteschepen, wat dan ook. Dit is het model van het eenpersoonsbedrijf, waar ik veel over praat.
Je hoeft geen bedrijf van een miljard dollar op te bouwen. Denk daar pas aan als je genoeg inkomsten hebt om echt een team aan te nemen en het bedrijf te starten.
Voor dit model trek je een publiek met de lessen die je hebt geleerd op weg naar je eigen, zelfgekozen doelen. Zo word je uniek en word je zelf de niche. Daarna verdien je aan dat publiek door een probleem uit je eigen leven op te lossen en die oplossing te verkopen.
Kom je vooruit en word je beter, dan ben je geschikt om een bedrijf te starten. Je hebt ervaring die je kunt doorgeven. De meeste mensen werken niet aan zichzelf en hebben iemand nodig bij wie ze zich thuis voelen en die hun een betere weg laat zien. Dat is de beste vorm van onderwijs: als je je echt kunt inleven in degene die je lesgeeft.
Beginnen kost bovendien niets. Dankzij technologie en sociale media is het eenpersoonsbedrijf een mooie manier om inkomsten op te bouwen en daarmee te bouwen wat je maar wilt.
Maak van je doelen wetenschapsprojecten
Wil je sneller leren, begin dan niet met leren. Schets een project, ga het bouwen en leer onderweg. Te veel mensen blijven hangen in eindeloze handleidingen en uitlegvideo’s. Ze stapelen nutteloze kennis op, die als een mist in hun hoofd blijft hangen. Begin, loop tegen een probleem aan en zoek dan precies de kennis die je nodig hebt om het op te lossen.
Leer je hoe je moet leren, dan kun je in zes maanden bereiken waar je anders zes jaar over doet. Alles wat we tot nu toe hebben besproken, maken we nu concreet met praktische stappen. Stap één: maak een project dat je helderheid geeft.
Het belang van projecten
Er waren een paar momenten in mijn leven waarop ik enorme sprongen vooruit maakte. Eerst bij het schrijven van mijn boek, daarna bij het bouwen van mijn producten en het schrijven van mijn nieuwsbrieven. Nu gebeurt het bij het maken van video’s.
Ik zet mijn nieuwsbrieven om in video’s. Die vorm is steeds verder gegroeid. Daarvoor moesten mijn editor en ik een hele reeks nieuwe vaardigheden leren.
Hoe projecten je helpen
Wat hebben ze gemeen? Het zijn allemaal grote projecten. Een project heeft een omvang: hoe groter, hoe beter voor je creativiteit. Het heeft een opzet, zodat je ideeën uit het dagelijks leven ergens kwijt kunt.
Het heeft mijlpalen, zodat je weet welke kant je op gaat en wat je volgende stap is. Het heeft een echte deadline die je tot actie dwingt. En je leert met vallen en opstaan, zodat je van mislukkingen lessen maakt.
Maak een project en leer ervan
Dit is een lang artikel. De afgelopen twee tot drie maanden heb ik aan bijna niets anders gedacht. Zo’n project is de ideale omgeving voor flow: patroonherkenning door nieuwigheid en dopamine, helderheid door mijlpalen, uitdaging door deadlines en door alles wat je moet leren.
Bepaal wat je wilt leren. Bedenk een echt project dat je publiceert, zodat anderen het kunnen zien. Weet je niet welk project? Kijk wat anderen hebben gedaan.
Zo begin je aan een project
Wil je Photoshop leren, dan kan je project van alles zijn: digitale kunst, een bericht voor sociale media of een grafisch ontwerp. Bepaal wat je wilt maken en maak dat je project.
Wil je je lichaam sterker maken, dan zijn je lichaam, je voedingsschema en je trainingsprogramma het project. Met die systemen word je steeds beter in wat je doet.
Leer terwijl je bouwt
Zonder project heeft leren weinig zin: je stapelt kennis op die als een mist in je hoofd blijft hangen. Pas wat je leert meteen toe in je project, dan blijft het waardevol.
Heb je geen bedrijf, dan levert een boek over zakendoen weinig op. Een filosofieboek werkt beter, omdat je het op je leven kunt toepassen. Bij grote onderwerpen als filosofie is je leven zelf het project.
Basisprincipes en problemen oplossen
Stap twee: begin bij de basis. Als je iets gaat bouwen, hoef je maar een paar dingen te weten: de basisprincipes. Die brengen je het grootste deel van de weg. Nieuwe trucs leveren maar een kleine verbetering op. Houd je hoofd dus vrij voor rust en voor een obsessie met een paar specifieke vaardigheden.
Koop een cursus voor beginners, bekijk overzichtsvideo’s op YouTube en bestudeer ze tot je het snapt. Loop je tegen een probleem aan, ga dan terug naar de cursus en de uitlegvideo’s. Leren is problemen oplossen. Kennis verzamelen is iets anders.
Onderwijzen en leren
Stap drie: leer anderen wat je leert. Volgens het protégé-effect leer je iets sneller als je het uitlegt, of als je je voorbereidt om het uit te leggen. Je begrijpt het dan beter en ziet sneller waar je kennis nog gaten heeft.
Deel wat je leert openlijk via een persoonlijk merk, bijvoorbeeld je profiel op sociale media. Dat versnelt je groei. Ook in gewone gesprekken leer je door anderen iets uit te leggen.
Persoonlijke groei door onderwijs
Leg je iets wat je net hebt geleerd uit aan een vriend of vriendin, dan begrijp je het beter. Je ontdekt ook wat je nog niet weet. Schrijf openlijk en sta open voor kritiek, zodat je leert en beter wordt.
Goede gesprekken met vrienden helpen je ook om je kennis te ordenen. Ben je wat stiller, begin dan met leren en uitleggen. Zo word je een betere gesprekspartner en verdiep je je kennis.
De moderne manier van creëren
Tegenwoordig maak je iets via content en producten. Je leven wordt een reeks van problemen oplossen, leren, lesgeven en verdienen. Het internet maakt dat mogelijk zonder drempels.
Uitbreiden naar een nieuw niveau
Stap vier: verruim je geest door te lezen, te schrijven en te bouwen. Voel je je overweldigd, dan is dat een teken dat je op de goede weg bent: je geest staat klaar om patronen te herkennen en nieuwe informatie op te pikken.
Verdiep je in de cultuur en de wereld rond wat je leert. Train je geest met herhaling en met succesverhalen. Laat je geest groeien door ongemak en stop niet bij groeipijnen, want die horen bij het leren.
Verander wie je bent om resultaten te zien
Je ziet nog geen resultaten, omdat je nog niet de persoon bent die ze zou boeken. Dit proces maakt een nieuw mens van je, doordat je je oude versie loslaat. Verander je omgeving om oude gewoonten achter je te laten.
Lees boeken en neem lezingen, lange artikelen en video’s tot je. Ze geven je in korte tijd waardevolle kennis. Volg nieuwe mensen en leer van hen. Koop drie boeken: een bestseller, een technisch boek en een geschiedenisboek. Laat je obsessie niet doodbloeden.
Nieuwe gewoonten en omgevingen
Via boeken en andere bronnen krijg je in een paar uur wat iemand anders tien jaar moeite heeft gekost. Het lijkt een lang proces, maar zo ontwikkel je meesterschap in plaats van oppervlakkige kennis. Blijf gefocust en leer met volle inzet.
Streef naar diep begrip. Daarmee kom je sneller vooruit op allerlei gebieden van je leven.
Versterk begrip door verbindingen
Stap vijf: leg verbanden om je begrip te versterken. Beheers je één gebied, dan begrijp je andere gebieden makkelijker. Principes gelden overal en overlappen elkaar. Wat je in de sportschool leert, kan je helpen in je werk en in je relaties.
Van domeinen naar toepassing
Zoom uit van een specifiek programma als Photoshop naar bredere gebieden zoals grafisch ontwerp en creatief werk. Noteer belangrijke inzichten en bouw nieuwe projecten vanuit dat diepere begrip.
Bestudeer je gebieden die elkaar overlappen, zoals zakendoen, filosofie en gezondheid, dan zie je sneller patronen en waarheden.
Persoonlijke groei en bewustzijn
Mijn kennis groeide razendsnel doordat ik laag na laag afpelde, van webdesign tot filosofie. Alles hangt met elkaar samen. Dat inzicht kun je vastleggen in boeken, zoals The Art of Focus.
Een staat van bewustzijn als flow brengt hersenwetenschap, metafysica, psychologie, zelfontwikkeling en productiviteit samen. Zo geeft flow aanwijzingen voor een goed leven.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Wat is flow?
Flow is een mentale toestand waarin je volledig opgaat in een activiteit, met intense focus en betrokkenheid. Vaak verlies je het besef van tijd en zelfbewustzijn, terwijl de taak als vanzelf lijkt te gaan.
Hoe kom je in de flow?
Flow ontstaat meestal wanneer de uitdaging net groot genoeg is voor jouw vaardigheidsniveau en je een duidelijk doel hebt. Het helpt om afleidingen te minimaliseren en directe feedback op je voortgang te krijgen.
Wat zijn kenmerken van flow?
Veelgenoemde kenmerken zijn volledige concentratie, een veranderd tijdsbesef en minder bezig zijn met jezelf. Ook hebben mensen vaak het gevoel dat ze de touwtjes in handen hebben, voelen ze motivatie van binnenuit en weten ze steeds wat de volgende stap is.
Wat zijn voorwaarden voor flow?
Een belangrijke voorwaarde is een goede balans tussen uitdaging en vaardigheid: te makkelijk leidt vaak tot verveling, te moeilijk tot stress. Ook duidelijke doelen en snelle feedback vergroten de kans dat je in flow raakt.
Wat betekent autotelisch?
Autotelisch betekent dat een activiteit een doel op zichzelf is: je doet het om de ervaring zelf en niet voor een beloning van buitenaf. Bij flow gaat het om motivatie van binnenuit en plezier in het doen zelf.
