Je zit elke ochtend. Het werkt ook: je schrikt minder van je eigen gedachten, je slaapt beter en op kantoor blijf je overeind waar je vroeger omviel. En toch is er iets kleins blijven knagen, want rustiger worden was niet helemaal waar je voor kwam.
Je zocht iets wat dieper ging dan een betere versie van dezelfde dag. Wat je kreeg was een vaardigheid, en een goede. Dit stuk gaat over waarom dat zo is, en over het jaar waarin dat voor het eerst op papier stond.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- In 1982 publiceerde Jon Kabat-Zinn de eerste uitkomsten van een programma voor 51 patiënten met chronische pijn.
- Het programma duurde tien weken en heette Stress Reduction and Relaxation Program, zonder levensbeschouwing erin.
- Zonder die uitsnede had geen ziekenhuis het kunnen aanbieden, en juist daar kwam het binnen.
- In de traditie van herkomst was aandacht één schakel naast leefwijze en inzicht, nooit het doel.
- Als losse vaardigheid wijst aandacht geen richting; die richting zit in het deel dat achterbleef.
Rustiger, maar waarvoor
Iedereen die een tijd oefent kent het moment waarop het begint te werken. De adem wordt een plek om naar terug te keren, de ruis zakt en het hoofd wordt een huis waar het weer te wonen valt. Dat is echte winst en niets in dit stuk neemt die terug.
Dan komt er een vraag achteraan die de oefening zelf nooit stelt, en die vraag is: rustiger, goed, en waarvoor? De methode geeft er geen antwoord op, en dat ligt niet aan de beoefenaar of aan zijn leraar, want het is ingebouwd. Om te zien hoe, moet het verhaal terug naar één jaar.
Het jaar waarin de deur openging
Jon Kabat-Zinn begon in 1979 aan het University of Massachusetts Medical Center een kliniek voor stressvermindering; in 1982 publiceerde hij de eerste uitkomsten van een programma van tien weken. De groep bestond uit 51 patiënten met chronische pijn die niet waren opgeknapt van gewone medische zorg. Het programma heette Stress Reduction and Relaxation Program, en de kern ervan was aandachtsmeditatie.
Wat erin zat was de oefening: zitten, de adem volgen, het lichaam langsgaan, en wat er opkomt bekijken zonder er meteen iets mee te doen. Wat er niet in zat was alles eromheen, het wereldbeeld waar die oefening eeuwenlang in had gestaan. Dat was geen slordigheid en ook geen list, het was de voorwaarde om binnen te mogen.
Waarom het zo moest
Een ziekenhuis kan een pijnprogramma aanbieden. Het kan geen levensbeschouwing aanbieden, zeker niet aan iemand die met zijn rug binnenkomt en al helemaal niet op kosten van de zorg. Dus moest de oefening op eigen benen kunnen staan, los van geloof, en dat kon ze.
Zonder die uitsnede was mindfulness niet via de kliniek binnengekomen. Dat de uitkomsten bij die 51 goed genoeg waren om mee door te gaan is de reden dat wij het nu kennen, en dat mag hardop gezegd worden.
Wat er buiten de uitsnede viel
In de traditie waar de oefening vandaan komt is aandacht nooit het doel geweest. Ze staat daar als één schakel in een groter geheel, naast hoe iemand leeft en wat hij begrijpt. Meer valt er over die kant niet met zekerheid te zeggen zonder één stroming tot dé versie te maken, en dat doet dit stuk niet.
Wat wel te zeggen valt is wat er gebeurt als die ene schakel eruit wordt gehaald. Ze blijft werken, want aandacht is aandacht, ook zonder het geheel. Alleen weet ze niet meer waar ze bij hoorde.
Het kompas op het bureau
Een kompas dat uit een schip is gehaald en op een bureau gezet werkt nog volmaakt. De naald trilt en vindt het noorden zoals altijd, en wie ernaar kijkt ziet een prachtig instrument. Alleen wijst het nergens meer heen, want het noorden had alleen betekenis zolang er een koers was en een bestemming en iemand die het roer hield. Op het bureau is het een ding geworden dat richting aangeeft aan niemand, en hoe mooi het ook is, het brengt niets ergens naartoe. Zo staat aandacht erbij zodra ze uit het geheel is gehaald waarin ze thuishoorde, feilloos en zonder doel.
Voor- en nadelen van aandacht als losse vaardigheid
Voordelen
- Iedereen kan het leren, los van wat hij gelooft of niet gelooft.
- Het past in een ziekenhuis, een school en een kantoor zonder iemand voor het hoofd te stoten.
- Het is te meten, en daardoor is er onderzoek naar gedaan dat de traditie zelf niet in die vorm had.
Nadelen
- Een vaardigheid is neutraal en kan dus ook worden ingezet voor werk dat uitput.
- De oefening protesteert niet als de richting ontbreekt, want die zat in het deel dat achterbleef.
- Wie de diepte zoekt vindt in de methode alleen de techniek en moet de rest zelf zoeken.
Een vaardigheid kiest geen kant
Losgemaakt is aandacht een vaardigheid geworden, en vaardigheden zijn neutraal. Zo kan iemand ook scherper worden en die scherpte gebruiken om langer vol te houden in werk dat hem opvreet.
De oefening protesteert niet. Ze kan het ook niet, want het deel dat vroeger richting gaf zit er niet meer in. Dat is geen fout in de methode; het is een gat waar de beoefenaar zelf iets in moet zetten.
Waar je het merkt
Het valt op op de dag dat de oefening uitstekend gaat en er niemand aardiger van is geworden. Het valt op als de app feliciteert met honderd dagen op rij en de reden om te beginnen weg is. En het valt op als de stilte er is en er geen antwoord is op de vraag waarvoor.
Wie wil weten wat er van de methode wél gemeten is vindt dat elders op deze site, net als het stuk over de hype die voorbij is. Dit stuk gaat over de vraag die na het meten komt.
Verklarende woordenlijst
- MBSR: Mindfulness-based stress reduction, de naam waaronder het programma van tien weken bekend werd; in 1982 verschenen de eerste uitkomsten.
- Uitsnede: Het deel van een traditie dat mee de kliniek in ging, hier de aandachtsoefening zonder het wereldbeeld eromheen.
- Onthechte waarneming: Het bekijken van wat er opkomt zonder er meteen op te reageren; de houding die het programma aanleerde.
- Richting: Waarvoor de aandacht wordt ingezet als de oefening voorbij is; het deel dat de methode zelf niet levert.
Drie vragen, geen stappenplan
Wat hiermee te doen valt is klein, en het is geen nieuwe methode. Stel naast de vraag hoe het ging ook de vraag waarvoor het gebeurt. Dat is de eerste.
De tweede: let op waar de aandacht heen gaat als de oefening voorbij is, want daar blijkt of er richtingWaarvoor de aandacht wordt ingezet als de oefening voorbij is; het deel dat de methode zelf niet levert. is of alleen scherpte. De onthechte waarnemingHet bekijken van wat er opkomt zonder er meteen op te reageren; de houding die het programma aanleerde. die op het kussen wordt getraind houdt bij de deur namelijk niet vanzelf op. De derde vraag is de moeilijkste: als het stiller is geworden vanbinnen, waarvoor is die stilte dan?
Wie oefent doet iets goeds
Niets hiervan ondergraaft de ruim twintig artikelen die in deze categorie staan, over beginnen, volhouden en wat het oplevert. Wie oefent doet iets goeds, en de boeken en oefeningen van Kabat-Zinn zijn daar nog altijd een prima deur voor. Dit stuk voegt alleen de vraag toe waar de methode zelf geen antwoord op geeft.
Die vraag is geen tekortkoming van de methode en ook geen tekortkoming van wie oefent. Het is een taak, en ze is aan de beoefenaar teruggegeven op de dag dat de uitsnedeHet deel van een traditie dat mee de kliniek in ging, hier de aandachtsoefening zonder het wereldbeeld eromheen. het ziekenhuis in ging en MBSRMindfulness-based stress reduction, de naam waaronder het programma van tien weken bekend werd; in 1982 verschenen de eerste uitkomsten. ging heten. Wie de boeddhistische kant van mindfulness wil verkennen vindt dat elders op deze site; hier volstaat het te weten dat er een kant is.
De spirituele eye-opener
Je hebt jarenlang een kompas leren lezen dat van zijn schip is gehaald. Het is geen wonder dat je het noorden feilloos vindt en toch niet weet waar je heen gaat. De oefening heeft je de naald gegeven; de koers is bij die uitsnede bewust achtergelaten, met goede redenen. Niemand gaat die voor je terughalen. De vraag waarvoor je zit is sindsdien van jou, en dat is geen gemis. Het is een erfenis.
Conclusie
Mindfulness kwam het Westen binnen door de deur van een pijnkliniek, met 51 patiënten en zonder levensbeschouwing. Dat was de voorwaarde en het was de winst; via die deur kwam het hier binnen.
Wat achterbleef was de richting. Die levert de methode niet, en dat hoeft ze ook niet, want die vraag is van de beoefenaar. Wie ze stelt heeft de diepte al terug.
Verder lezen
- Kabat-Zinn, General Hospital Psychiatry (1982), de eerste publicatie over het programma van tien weken bij 51 patiënten met chronische pijn.
- Kabat-Zinn, Lipworth en Burney, Journal of Behavioral Medicine (1985), het vervolg met 90 patiënten in hetzelfde programma.
- Mindfulness-based stress reduction, achtergrond bij het programma dat uit die eerste jaren voortkwam.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Waar komt mindfulness vandaan
Uit de boeddhistische meditatietraditie, waar aandacht één schakel is naast leefwijze en inzicht. Jon Kabat-Zinn nam de oefening los van dat geheel op in een programma voor patiënten met chronische pijn.
Wat deed Kabat-Zinn in 1982
Hij publiceerde de eerste uitkomsten van een programma van tien weken voor 51 patiënten met chronische pijn die niet waren opgeknapt van gewone zorg. Het heette Stress Reduction and Relaxation Program en werd later MBSR.
Is mindfulness nog spiritueel
De oefening is los van geloof aangeboden en werkt ook zo. Het geheel van leefwijze en inzicht waar aandacht in stond is in de kliniek bewust achtergelaten.
Waarom word ik niet aardiger van mindfulness
Omdat aandacht als losse vaardigheid neutraal is en geen richting aangeeft. Die richting zat in het deel van de traditie dat niet mee de kliniek in ging.
Wat is het verschil tussen mindfulness en boeddhistische meditatie
Boeddhistische meditatie staat in een geheel met leefwijze en inzicht; mindfulness zoals wij het kennen is die aandachtsoefening op zichzelf. De oefening is dezelfde, de omgeving eromheen verschilt.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Kabat-Zinn, General Hospital Psychiatry (1982) – Het oorspronkelijke programma voor pijnpatiënten waar mindfulness in deze vorm uit voortkomt.
- Kabat-Zinn, Lipworth & Burney, Journal of Behavioral Medicine (1985) – De vervolgmeting bij dezelfde groep, met wat er na afloop overbleef.
- Goyal e.a., JAMA Internal Medicine (2014) – Meta-analyse over 47 gerandomiseerde onderzoeken: waar het wel en waar het geen verschil maakt.
