Ze zitten in je bloed, in de regen en vermoedelijk in de pan waarmee je vanavond kookt. PFAS, ofwel ‘forever chemicals’, danken hun bijnaam aan een extreem sterke chemische verbinding tussen koolstof en fluor.
Daardoor breken ze nauwelijks af en stapelen ze zich op in je lichaam. Omdat ze qua bouw op vetzuren lijken, kunnen ze je hormoonhuishouding verstoren. Ze komen via de bodem ook in ons voedsel terecht, dus helemaal vermijden kan niet. Steeds meer onderzoek wijst erop dat deze stoffen het risico verhogen op immuunstoornissen, bepaalde soorten kanker en problemen met ontwikkeling en vruchtbaarheid.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Wees zuinig met voedselverpakkingen die vet afstoten, want daar zit vaak PFAS in.
- Vervang oude antiaanbakpannen door gietijzer of RVS, zodat je minder binnenkrijgt.
- Kies textiel zonder chemische waterafstotende laag.
- Filter je drinkwater met actieve kool als je twijfelt over de kwaliteit in jouw regio.
- Dweil regelmatig nat, zo verwijder je huisstof waarin PFAS kan zitten.
Volgens gezondheidsexperts ligt de echte oplossing bij wetgeving die bedrijven verplicht om met deze stoffen te stoppen. Tot het zover is, kun je zelf bepalen wat je binnenkrijgt en op je huid smeert.
Wees kritisch op alles wat je eten aanraakt
De eigenschap die verpakkingen vet- en vochtbestendig maakt, is vaak precies wat ze schadelijk maakt. Bakjes van gecoat karton, fastfoodwikkels en pizzadozen bevatten vaak PFAS om lekken te voorkomen.
Ketens als McDonald’s en Whole Foods hebben toegezegd PFAS uit hun verpakkingen te halen, maar de praktijk is weerbarstig. Volgens Liz Hitchcock van de Amerikaanse organisatie Toxic-Free Future zijn we er nog lang niet. Bij een afhaalmaaltijd kan er dus nog steeds PFAS in de verpakking zitten.
Je verkleint dit risico eenvoudig door je eigen bakjes van RVS of glas mee te nemen naar het afhaalrestaurant. Dat scheelt meteen blootstelling en een berg afval. Saskia van Bergen, chemicus en vroeger beleidsmaker, doet dat zelf ook steeds.
Vermijd kookgerei met een antiaanbaklaag
De bekende zwarte antiaanbaklaag is misschien de meest directe bron van PFAS in de keuken. Slijt zo’n pan of wordt hij te heet, dan kan de laag PFAS afgeven aan je eten.
Gietijzer, roestvrij staal (RVS) en keramiek zijn alternatieven zonder deze antiaanbaklaag. Ze gaan bovendien lang mee. Heb je nog oude pannen met krassen in de la? Vervang die dan als eerste, want bij een beschadigde laag is de kans op afgifte het grootst.
Let op producten die je huid direct raken
Kleding, tapijten en meubels die worden verkocht als ‘vlekbestendig’ of ‘waterdicht’ danken die eigenschap vaak aan een chemische coating. Vraag jezelf af of je die behandeling echt nodig hebt. Een katoenen tafelkleed kun je wassen, terwijl een chemisch behandeld kleed stoffen kan blijven afgeven.
Er zijn gelukkig betere opties. Sommige organisaties houden bij welke producten zonder PFAS gemaakt zijn. Zo krijgen producten zonder deze stoffen het keurmerk GreenScreen Certified.
Verklarende woordenlijst
- PFAS: Een verzamelnaam voor duizenden kunstmatige stoffen die water, vet en vuil afstoten en nauwelijks afbreken.
- Antiaanbaklaag: Een kunststoflaag (vaak PTFE) die voorkomt dat eten aankoekt, maar bij slijtage stoffen kan afgeven.
- Actieve kool: Een filtermateriaal met een heel groot oppervlak, waar vervuilende stoffen aan blijven plakken.
Let ook op cosmetica die ‘long-lasting’ of ‘waterproof’ belooft te zijn. Mascara, foundation en lippenstift met zo’n claim kunnen PFAS bevatten, die ze beter laten smeren en langer houdbaar maken.
Hetzelfde geldt voor menstruatieproducten, waarin de stoffen in de absorberende lagen kunnen zitten. Onderzoek vond PFAS in een deel van de tampons en het maandverband. Californië nam daarop in 2024 een wet aan die deze stoffen in tampons en maandverband verbiedt. Een menstruatiecup van medische siliconen is een alternatief zonder deze stoffen.
Onderzoek de kwaliteit van je kraanwater
Via drinkwater krijg je elke dag een deel van je PFAS binnen. In de Verenigde Staten kwamen er in 2024 strenge landelijke normen voor drinkwater, onder meer voor de bekende stoffen PFOA en PFOS. In mei 2025 kondigde de Amerikaanse milieudienst EPA aan een deel van die regels te heroverwegen. Op 18 mei 2026 stelde de EPA voor de normen voor drie andere stoffen (PFHxS, PFNA en GenX) en voor mengsels daarvan te schrappen. Dat is een voorstel en nog geen definitief besluit. De normen voor PFOA en PFOS vallen er niet onder. Ook in Europa verschilt de kwaliteit per regio, dus het is slim om te weten wat er uit jouw kraan komt.
Waterbedrijven publiceren doorgaans een jaarlijks rapport over de kwaliteit van het drinkwater. Kinderarts Lauren Zajac vindt dat bescherming begint bij weten wat er uit je eigen kraan komt.
Twijfel je, dan kan een waterfilter helpen. Volgens onderzoek werken filters met omgekeerde osmose of actieve kool het best. Bij actieve kool blijven de PFAS-deeltjes aan het filtermateriaal plakken. Flessenwater is zelden beter, omdat ook daar PFAS kan zitten.
Pak verborgen bronnen in huis aan
Huisstof is een onderschatte opslagplaats voor chemicaliën. Door slijtage komt PFAS uit meubels en kleding in het huisstof terecht. Dat stof adem je vervolgens in. Nat dweilen werkt beter dan stofzuigen, omdat je het stof dan echt opneemt in plaats van verplaatst.
Ook kleine gewoontes helpen. Trek je schoenen uit bij de voordeur, zodat je minder straatvuil binnenbrengt. En was je handen voor het eten: zo spoel je een deel van de stoffen weg voordat je eet.
Conclusie
PFAS helemaal uit je leven bannen lukt niet. Dat hoeft ook niet je doel te zijn. Het gaat erom dat je elke dag wat minder binnenkrijgt, met slimme keuzes bij je pannen, verpakkingen en water.
Zoals Zajac zegt, vraagt de echte oplossing om streng beleid. Maar met een schonere omgeving krijgt je lichaam in de tussentijd minder van deze stoffen te verwerken.
Lees ook over PFAS
- PFAS uit drinkwater verwijderen
- Van microplastics tot PFAS: bescherming
- Voedingsvezels tegen microplastics & PFAS
- PFAS in zonnebrandcrème
- PFAS & obesitas, onvruchtbaarheid, astma
- PFAS versnellen veroudering bij mannen
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- New York Times: Artikel over de verspreiding van PFAS via meststoffen in de bodem.
- NIEHS: Onderzoek naar de impact van omgevingsfactoren op vruchtbaarheid.
- ACS Publications: Studie naar PFAS-concentraties in voedselverpakkingen.
- Toxic-Free Future: Overzicht van retailers die toezeggen PFAS uit te faseren.
- EPA Hero: Informatie over de afgifte van chemicaliën door kookgerei.
- PFAS Central: Lijst met PFAS-vrije producten en merken.
- GreenScreen: Certificeringsstandaarden voor veilige chemicaliën in producten.
- FDA: Informatie over PFAS in cosmetica.
- NYT Wirecutter: Artikel over PFAS in menstruatie- en incontinentieproducten.
- California Legislature: Wetgeving over het verbod op PFAS in bepaalde producten.
- New York Times: Verslag over nieuwe EPA-normen voor drinkwater.
- EPA Water Data: Toegang tot rapporten over drinkwaterkwaliteit.
- ACS Letters: Studie naar de effectiviteit van waterfilters tegen PFAS.
- ScienceDirect: Onderzoek naar verontreinigingen in flessenwater.
- Yale School of Public Health: Studie naar schadelijke stoffen in huisstof.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Wat maakt PFAS nu precies zo schadelijk?
Het probleem is de ophoping. Je lichaam kan de sterke chemische binding niet afbreken, dus de stoffen blijven jarenlang in je lichaam. Daar kunnen ze ongemerkt je afweer en je hormoonbalans verstoren.
Heeft het zin om nu nog mijn pannen te vervangen?
Ja, zeker als je pannen oud of beschadigd zijn. Een versleten antiaanbaklaag kan stoffen afgeven aan je warme eten. Kook je op RVS of gietijzer, dan valt die bron weg.
Is flessenwater veiliger dan kraanwater?
Meestal niet. Flessenwater wordt vaak minder streng gecontroleerd dan kraanwater en kan ook PFAS bevatten. Een goed filter op je eigen kraan is vaak betrouwbaarder en goedkoper.
Hoe weet ik of mijn make-up PFAS bevat?
Let op claims als ‘waterproof’, ‘long-lasting’ of ‘wear-resistant’, want die wijzen er vaak op. Op het etiket staat het niet altijd, maar ingrediënten met ‘fluoro’ in de naam zijn een aanwijzing. Apps en gidsen van consumentenorganisaties helpen je merken zonder PFAS te vinden.
Werkt elk waterfilter tegen deze stoffen?
Nee, een eenvoudig kalkfilter doet meestal niets tegen PFAS. Je hebt een filter met actieve kool nodig, dat de stoffen vasthoudt, of een filter met omgekeerde osmose. Kijk of het filter gecertificeerd is voor het verwijderen van PFAS of PFOA.
