Nederland drinkt per inwoner ruim zes liter pure alcohol per jaar. Toch concludeerde de Gezondheidsraad afgelopen juni dat geen enkele hoeveelheid alcohol veilig is, en dat staat haaks op die gewoonte.
Ook dat ene glas bij het eten telt mee in de gezondheidsrisico’s. Boven één glas per dag loopt het risico steeds verder op, ook bij hoeveelheden die hier als gezellig gelden.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- De Gezondheidsraad schrapte deze zomer het bekende advies van hooguit één glas per dag.
- Bij twee glazen per dag, in Amerikaanse maten, schatten onderzoekers voor de Verenigde Staten de kans om ooit aan de gevolgen van alcohol te overlijden op ongeveer een op vijfentwintig.
- Dat een glaasje wijn goed is voor hart en bloedvaten, vindt de Gezondheidsraad onvoldoende bewezen.
- Een Nederlands standaardglas is kleiner dan een Amerikaans, en dat maakt buitenlandse cijfers lastig te vergelijken.
- Bij één glas per dag is de kans op kanker door alcohol voor vrouwen ruim twee keer zo groot als voor mannen.
Waarom het Nederlandse advies deze zomer veranderde
Op verzoek van de minister bracht de Gezondheidsraad eind juni een advies uit over alcohol en gezondheid in brede zin. De commissie keek verder dan ziekte en sterfte: ook verkeersongevallen, agressie en letsel bij omstanders telden mee.
De conclusie is kort. Er is geen veilige ondergrens voor alcoholgebruik, en ook één glas per dag is risicovol. Dat een beperkte hoeveelheid alcohol gezondheidswinst zou opleveren, bijvoorbeeld door een lager risico op hart- en vaatziekten, vindt de commissie onvoldoende bewezen. Het oude advies van maximaal één glas per dag stamde uit 2015. Het Trimbos-instituut zegt het sinds deze zomer zo: geen alcohol drinken is gezonder en veiliger.
Zeven soorten kanker, en dat is de ondergrens
Er is sterk bewijs dat elke hoeveelheid alcohol de kans op zeven soorten kanker vergroot. Het gaat om kanker van de mond, de keelholte, het strottenhoofd, de slokdarm, de lever, de dikke darm en endeldarm, en om borstkanker.
Voor die zeven is het bewijs overtuigend. Voor maagkanker en alvleesklierkanker zijn er aanwijzingen, maar is het bewijs nog niet hard genoeg. Het werkelijke aantal ligt dus waarschijnlijk hoger dan zeven.
Wie erbij rookt, komt er slechter vanaf dan de optelsom doet vermoeden. Alcohol en tabak versterken elkaars werking, vooral bij kanker in de mond, de keel, het strottenhoofd en de slokdarm. Toch weet nog niet de helft van de Nederlandse volwassenen dat alcohol de kans op kanker vergroot.
Wat de cijfers zeggen zodra je verder kijkt dan één glas
Hoe snel het risico oploopt, laat een grote internationale analyse van deze zomer zien. Onderzoekers zetten duizenden studies over ziekten en letsel door alcohol op een rij. Medische deskundigen wogen het bewijs per aandoening, en die schattingen werden daarna toegepast op grote nationale gezondheidsgegevens.
Bij veertien glazen per week, twee per dag, kwam de geschatte kans op een alcoholgerelateerd overlijden in de loop van het leven uit op een op vijfentwintig. Het gaat om een rekenmodel met Amerikaanse cijfers en Amerikaanse glazen; over dat glas verderop meer. Tot zeven glazen per week bleef de toename voor de meeste aandoeningen beperkt, daarboven gaat het snel.
| Glazen per week (VS) | Omgerekend (NL) | Geschatte kans om ooit door alcohol te overlijden (VS) |
|---|---|---|
| ongeveer 7 | ongeveer 10 | 1 op 1.000 |
| ongeveer 9 | ongeveer 12 | 1 op 100 |
| 14 | ongeveer 20 | 1 op 25 |
De sprong van een op duizend naar een op honderd kost maar twee glazen per week. In die kleine stap wordt de kans dus tien keer zo groot.
Lees ook: Wat gebeurt er als je helemaal geen alcohol meer drinkt?
Een Nederlands glas is geen Amerikaans glas
Hier zit een valkuil die in veel berichtgeving wordt overgeslagen. Een Amerikaans standaardglas bevat veertien gram pure alcohol. Een Nederlands standaardglas bevat er tien.
Veertien Amerikaanse glazen per week komen dus neer op ongeveer twintig Nederlandse. Wie buitenlandse cijfers zonder omrekenen op zijn eigen glazen toepast, zit ernaast. De conclusie blijft hetzelfde, alleen het omslagpunt schuift op.
Voor het Nederlandse begrip overmatig drinken hanteert het RIVM een andere grens, namelijk meer dan 21 glazen per week voor mannen en meer dan veertien voor vrouwen. Dat is een stuk ruimer dan de risicodrempels uit de studie hierboven. Overmatig drinken en een verhoogd risico zijn dus twee verschillende dingen.
Voor- en nadelen van het nieuwe risicomodel
Voordelen
- Geeft concrete getallen waar richtlijnen alleen “minder is beter” zeggen
- Vergelijkt drinkers met mensen die nooit hebben gedronken
- Maakt het verschil tussen mannen en vrouwen zichtbaar
Nadelen
- Steunt vooral op onderzoek dat verbanden laat zien en geen oorzaak bewijst
- Rekent met buitenlandse cijfers en een groter standaardglas
- Zegt iets over de bevolking als geheel; jouw eigen risico kan anders liggen
Waarom vrouwen eerder in de problemen komen
Bij dezelfde hoeveelheid alcohol bereikt een vrouw een hoger promillage dan een man. Dat komt door de lichaamssamenstelling en doordat de maag alcohol anders afbreekt voordat het de bloedbaan bereikt. Hetzelfde glas doet in een vrouwenlichaam dus meer.
In de cijfers is dat goed te zien. Bij één glas per dag is de kans op kanker door alcohol voor vrouwen ruim twee keer zo groot als voor mannen, bij drie glazen per dag zelfs drie keer. Borstkanker is daarbij de grootste factor, en het risico daarop begint al bij kleine hoeveelheden op te lopen.
Nederlandse vrouwen drinken gemiddeld minder dan mannen. Dat maakt de grotere gevoeligheid voor een deel goed, maar lang niet helemaal.
Verklarende woordenlijst
- Standaardglas: In Nederland een glas met tien gram pure alcohol; in de Verenigde Staten veertien gram.
- Overmatig drinken: RIVM-definitie van meer dan 21 glazen per week voor mannen, meer dan veertien voor vrouwen.
- Aceetaldehyde: een stof die ontstaat als je lever alcohol afbreekt, en die het DNA kan beschadigen.
Hoeveel Nederlanders zitten er eigenlijk boven?
Vorig jaar dronk iets minder dan de helft van de volwassenen geen alcohol of hooguit één glas per dag. Ruim de helft zit dus boven de grens die de raad tot voor kort nog aanhield.
Het goede nieuws is dat die groep matige drinkers al jaren groeit, en het aandeel overmatige drinkers is sinds 2014 gestaag gedaald, naar ruim vijf procent. Ongeveer drie procent van alle ziektelast in Nederland, dus van alle jaren die mensen door ziekte of vroege dood verliezen, komt door alcohol.
Alleen bij jonge volwassenen tot dertig jaar stokt de daling. Bij hen is het overmatig drinken de afgelopen vijf jaar niet duidelijk afgenomen, in alle andere leeftijdsgroepen wel. Juist bij die groep telt vroeg beginnen zwaar, want wie jong stevig drinkt, houdt dat patroon vaak vast tot ver in de volwassenheid. Wat ouders daarover zouden moeten weten, staat in ons stuk over alcohol tijdens de puberteit.
Het voordeel dat bij nader inzien verdwijnt
Decennialang gold matig drinken als goed voor de bloedvaten. Die conclusie kwam voor een groot deel voort uit een fout in de opzet van het onderzoek. Wie door ziekte was gestopt met drinken, belandde in de vergelijkingsgroep van de niet-drinkers.
Daardoor leken onthouders zieker dan ze waren en drinkers gezonder. Zodra je alleen mensen meetelt die nooit dronken, verdwijnt het voordeel grotendeels. En wat er nog van overblijft bij lage hoeveelheden, weegt niet op tegen de kanker en de leverschade die er tegenover staan.
Bovendien verdwijnt dat kleine voordeel voor de bloedvaten helemaal bij wie af en toe op één avond stevig doordrinkt. Wie doordeweeks bij één glas blijft en in het weekend uitpakt, houdt er dus niets van over.
Banden met de drankindustrie
Over dat vermeende voordeel speelde dit voorjaar ook een kwestie bij de Gezondheidsraad zelf. In april werd commissielid Joline Beulens een vaste geraadpleegde deskundige in plaats van lid, na onderzoek door journalisten van Follow the Money en The Investigative Desk. Zij had een lopende samenwerking met een andere onderzoeker aan een artikel niet gemeld in haar belangenverklaring.
Haar eerdere werk, deels gefinancierd via een fonds waarin drankproducenten samenwerkten, concludeerde dat matig drinken gunstig was voor hart en diabetes. Volgens de raad verandert dat niets aan de inhoud van het advies; met de wijziging wilde de raad elke schijn van belangenverstrengeling vermijden.
Wat twee glazen minder per week zou opleveren
Het kankercentrum IKNL rekende met een eigen Nederlands scenario uit wat minder drinken oplevert. Als iedereen tot 2032 geleidelijk twee glazen per week minder gaat drinken, scheelt dat tussen 2024 en 2050 ruim 11.500 kankerdiagnoses, gemiddeld ruim vierhonderd per jaar.
In een tweede scenario keek het IKNL naar wie meer dan vier glazen per week drinkt. Als die groep terugzakt naar maximaal vier, scheelt dat tot 2050 bijna 17.000 diagnoses. Bij mannen gaat het dan vooral om darmkanker, bij vrouwen om borstkanker.
Die getallen zijn nog aan de voorzichtige kant. De berekening telt alleen de zeven bewezen kankersoorten mee en laat het versterkende effect van roken buiten beschouwing.
Wat je zelf kunt doen als je toch drinkt
Geen alcohol is volgens de raad de gezondste keuze. Wie blijft drinken, kan het risico wel beperken. Drink niet elke dag, want dan wordt het een gewoonte en kruipt de hoeveelheid vanzelf omhoog. Gebruik alcohol ook niet om spanning of problemen mee weg te drukken.
Er zijn ook situaties waarin je beter helemaal niet drinkt: in het verkeer, ook op de fiets, bij medicijngebruik, en bij zwangerschap, kinderwens en borstvoeding. Boven de vijftig word je gevoeliger voor alcohol, doordat je lichaam minder vocht bevat en je lever meer tijd nodig heeft.
Wil je weten waar je zelf staat, dan geeft onze alcohol zelftest een eerste indruk. Tel eens een gewone week precies uit; veel mensen komen dan hoger uit dan ze dachten.
De biologische eye-opener
Je lever breekt alcohol af tot aceetaldehyde, een stof die je DNA beschadigt. Dat gebeurt bij elk glas, ook bij het eerste. Je lichaam ruimt die schade meestal netjes op, maar niet altijd foutloos. Daarom bestaat er geen veilige drempel: het risico wordt alleen kleiner naarmate je minder drinkt.
Conclusie
Twee glazen per dag gelden in Nederland als gezellig, maar de cijfers laten iets anders zien. Bij twee Amerikaanse glazen per dag schatten onderzoekers voor de Verenigde Staten de kans om ooit aan de gevolgen van alcohol te overlijden op ongeveer een op vijfentwintig, en een beschermend effect vindt de Gezondheidsraad onvoldoende bewezen. Wat dat voor jou persoonlijk betekent, hangt af van leefstijl, aanleg en drinkpatroon; wat het voor het beleid betekent, heeft de Gezondheidsraad deze zomer al opgeschreven.
Gerelateerde artikelen
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Gezondheidsraad (2026) · Advies Alcohol en gezondheid in brede zin, met de conclusie dat er geen veilige ondergrens bestaat.
- VZinfo / RIVM (2026) · Nederlandse cijfers over overmatig drinken, ziektelast en de trend per leeftijdsgroep.
- Journal of Studies on Alcohol and Drugs (2026) · De risicoschatting van 1 op 25 bij veertien glazen per week.
- IKNL (2026) · Doorrekening van het aantal kankerdiagnoses dat twee glazen minder per week voorkomt.
- Trimbos-instituut (2026) · Het herziene Nederlandse drinkadvies en de praktische adviezen bij blijven drinken.
- Follow the Money (2026) · Onderzoek naar de banden tussen een commissielid en de alcoholindustrie.
- NBC News (2026) · Duiding van de drempelwaarden per week bij mannen en vrouwen.
Veelgestelde vragen
Wat is nu precies het Nederlandse advies?
De Gezondheidsraad concludeert dat er geen veilige ondergrens bestaat en dat geen alcohol drinken gezonder en veiliger is. Het oude advies van hooguit één glas per dag uit 2015 is daarmee achterhaald.
Hoeveel alcohol zit er in een Nederlands standaardglas?
Tien gram pure alcohol, tegenover veertien gram in een Amerikaans standaardglas. Veertien Amerikaanse glazen komen dus neer op ongeveer twintig Nederlandse.
Welke zeven soorten kanker gaat het om?
Mond, keelholte, strottenhoofd, slokdarm, lever, dikke darm en endeldarm, en borstkanker. Voor maag- en alvleesklierkanker zijn er aanwijzingen, maar is het bewijs nog niet overtuigend.
Waarom lopen vrouwen meer risico dan mannen?
Vrouwen bereiken bij dezelfde hoeveelheid een hoger promillage door hun lichaamssamenstelling en een andere afbraak in de maag. Bij één glas per dag is hun kans op kanker door alcohol ruim twee keer zo groot als die van mannen.
Is een glas rode wijn dan niet goed voor het hart?
Volgens de Gezondheidsraad is die gezondheidswinst onvoldoende bewezen. Bij lage hoeveelheden ziet men soms een lager risico op hartziekten, maar over alle aandoeningen samen blijft daar niets van over.
Wanneer heet het officieel overmatig drinken?
Het RIVM spreekt van overmatig drinken bij meer dan 21 glazen per week voor mannen en meer dan veertien voor vrouwen. Die grens ligt duidelijk hoger dan de drempels waarop het risico begint op te lopen.
