Jaarlijks stroomde er twintigduizend ton amarant richting Tenochtitlan, bijna evenveel als de hoeveelheid maïs. In zestien maanden tijd was die hele aanvoer voorgoed afgesneden.
In 1521 verbood Hernán Cortés de teelt op straffe van consequent afgehakte handen, omdat de Azteken het amarantzaad mengden met offerbloed voor hun goden. Toch overleefde de plant in geïsoleerde dorpen, en duikt nu weer op in wetenschappelijk onderzoek.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Eén hoofdgewas van een heel imperium werd in zestien maanden uitgeroeid, om een reden die niets met voeding te maken had.
- De reden voor het verbod ligt in iets wat Spaanse priesters herkenden uit hun eigen kerk.
- In de olie zit een vetstof die ook in de menselijke huid voorkomt.
- Een Russische trial en een Pools onderzoek komen op tegengestelde uitkomsten uit voor je cholesterol.
- Het eiwit is uitzonderlijk volledig voor een plant, met één voorbehoud dat in de meeste blogs ontbreekt.
Wat een pseudograan precies is
Een pseudograanZaad dat je kookt zoals rijst of haver, terwijl de plant tot een andere familie behoort. Amarant, quinoa en boekweit zijn de drie bekendste. kook en eet je zoals rijst of haver, terwijl het zaad zelf van een andere plantenfamilie komt. Echte granen vallen onder de grassenfamilie; amarant en quinoa horen bij spinazie en biet, boekweit is verwant aan zuring.
Het verschil is meer dan een botanische voetnoot. Pseudogranen zijn glutenvrij en hun profiel aan aminozuren is doorgaans vollediger dan dat van echte granen. Tarwe, rijst en mais missen lysine; amarant, quinoa en boekweit leveren dat ruimschoots. Bij andere granen zien we iets vergelijkbaars, al valt havermout strikt genomen nog onder de grassenfamilie.
Het graan waarvoor je je handen kon kwijtraken
De Azteken noemden het huauhtli. Priesters mengden meel van amarant met honing en soms met offerbloed tot beeldjes van de oorlogsgod Huitzilopochtli, die door gelovigen werden opgegeten.
Toen Spaanse kroniekschrijvers die rituelen optekenden, herkenden de katholieke geestelijken een verontrustende parallel met hun eigen communie. Cortés verbood de teelt en liet velden platbranden; op overtreders stond consequent het afhakken van de handen. Toch verdween de plant niet. In geïsoleerde dorpen werd amarant in het geheim doorgekweekt, en vanaf de jaren zeventig duikt het weer op in wetenschappelijke literatuur.
Wat het zaad voedingsmatig oplevert
Amarant levert veertien tot zestien gram eiwit per honderd gram droog zaad, beduidend boven tarwe en rijst. Dat eiwit is ongebruikelijk volledig voor een plant, met alle negen essentiële aminozurenAminozuren die het lichaam zelf niet aanmaakt en die uit voeding moeten komen., waaronder lysineEssentieel aminozuur dat in tarwe en rijst nauwelijks voorkomt, wel ruim in amarant en peulvruchten. dat in andere granen vrijwel ontbreekt. Het profiel is daarmee al beduidend vollediger dan dat van klassieke granen.
De PDCAAS, een score voor de kwaliteit van het eiwit, ligt voor amarant op 0,64 tegen 0,40 voor tarwe. Daarmee benadert amarant het niveau van peulvruchten, al scoren zuivel en ei nog hoger. Amarant levert daarbij flink wat ijzer, magnesium, calcium en voedingsvezels. Het zaad bevat ook fytinezuurPlantaardige stof die de opname van ijzer en zink kan remmen. Weken, kiemen of fermenteren verlaagt het gehalte sterk., dat de opname van mineralen kan remmen. Weken of kiemen verlaagt dat aanzienlijk, een gangbare voorbereiding bij fytinezuur.
Voor- en nadelen van amarant
Voordelen
- Volledig profiel aan aminozuren, ongebruikelijk voor een plant
- Glutenvrij, geschikt bij coeliakie
- Rijk aan ijzer, magnesium, calcium en vezels
- Olie bevat zes tot acht procent squaleen
Nadelen
- Bevat fytinezuur, dat de opname van mineralen kan remmen
- In Pools onderzoek bleek amarantolie LDL-cholesterol te verhogen
- Uitgesproken nootachtige smaak past niet bij elk gerecht
- Relatief duur vergeleken met rijst en haver
De olie en haar squaleen
De olie valt op door één stof. SqualeenNatuurlijk vet dat ook in de menselijke huid voorkomt. Werkt als antioxidant en houdt vocht vast. maakt zes tot acht procent uit van het vet in amarant, uitzonderlijk hoog voor een plant. Olijfolie bevat amper een halve procent. Vroeger werd squaleen uit haaienlever gewonnen, wat amarant tot een ethisch alternatief maakt.
Lees ook: Rode amarant als hoogwaardige krachtbron voor je lichaam
In Pools laboratoriumonderzoek uit 2024 op humane huidcellen ging amarantolie de remming van collageen na UVA-straling tegen. Ontstekingsmarkers zoals NF-κB werden onderdrukt en cellen migreerden sneller in een model voor wondheling. Het gaat wel om celkweken in een laboratorium, dus geen bewijs dat smeren wonden bij mensen sneller laat dichten. Onderzoeken bij diabetes en stofwisseling zitten in een vergelijkbare fase.
Wat klinisch onderzoek bij mensen laat zien
Hier wordt het beeld gemengd. Een Russische groep onder Martirosyan publiceerde in 2007 een trial met tachtig patiënten op zes tot achttien milliliter amarantolie per dag. De systolische bloeddruk daalde met achttien tot eenentwintig procent en het cholesterol nam af. Spectaculaire cijfers.
Twaalf jaar later kwam er strenger onderzoek. In een Pools dubbelblind onderzoek uit 2019 stegen totaal- en LDL-cholesterol juist in de amarantolie-groep, waar koolzaadolie deze waarden verlaagde.
| Studie | Opzet | Dosering | Uitkomst |
|---|---|---|---|
| Martirosyan 2007 | open trial, 80 deelnemers | 6 tot 18 ml/dag | cholesterol omlaag, bloeddruk daalt 18 tot 21 procent |
| Dus-Zuchowska 2019 | dubbelblind crossover, 44 deelnemers | 20 ml/dag | totaal- en LDL-cholesterol omhoog ten opzichte van koolzaadolie |
De Poolse studie was dubbelblind met crossover-ontwerp, en weegt zwaarder dan een open trial. Voor wie amarantolie overweegt vanwege het hart, geeft de wetenschap geen ondubbelzinnig groen licht. Goede oude extra vierge olijfolie heeft een ruimere onderbouwing.
Verklarende woordenlijst
- Pseudograan: Zaad dat in de keuken werkt als graan, terwijl de plant botanisch geen gras is.
- Lysine: Essentieel aminozuur dat in tarwe en rijst nauwelijks voorkomt, in amarant ruim.
- Squaleen: Natuurlijk lipide dat ook in de menselijke huid voorkomt.
- Fytinezuur: Stof die ijzer en zink bindt. Weken of kiemen verlaagt het gehalte.
Amarant in de keuken
De zaadjes zijn klein en blijven na koken licht knapperig. Voor pap kook je één deel zaad met drie delen water in zo’n twintig minuten tot een romige basis met nootachtige smaak. Geroosterd in een droge pan ploppen ze op als mini-popcorn voor op yoghurt.
De olie hoort echt niet in de koekenpan; squaleen is gevoelig voor hitte. Koud over salade of op de huid werkt beter. Het zaad kort weken vooraf verlaagt het fytinezuur en verbetert de opname van mineralen.
| Vorm | Bereiding | Smaak en textuur |
|---|---|---|
| Heel zaad voor pap | 1 deel zaad op 3 delen water, 20 minuten koken | romige basis, licht knapperig, nootachtig |
| Gepopt zaad | droge pan, hoog vuur, 30 seconden schudden | knapperige mini-popcorn voor yoghurt of salade |
| Meel | tot 25 procent bijmengen in brood | nootachtige diepte, dichtere kruim zonder gluten |
| Olie | koud over salade of op de huid | licht groen, kruidig, niet geschikt voor bakken |
De biologische eye-opener
Het squaleen in een zaadje van de amarant is moleculair dezelfde stof die je talgklieren in je gezicht aanmaken om je huid soepel en waterafstotend te houden. Dat verklaart waarom amarantolie zo opvallend snel intrekt zonder een vettig laagje achter te laten. De huid herkent iets wat ze zelf al kent, en raakt hooguit even bijgevuld door een plant uit Centraal-Amerika.
Conclusie
Amarant verdient een serieuze plek in het rijtje interessante pseudogranen, zonder de retoriek over hidden miracle cures. Het is een voedzaam zaad met uitzonderlijk volledig eiwit en een hoog gehalte aan squaleen in de olie.
Wat het zeker niet is, is een wondermiddel dat ooit verborgen werd omdat het lichaam er te snel mee herstelt. Het Spaanse verbod kwam uit zestiende-eeuws kolonialisme en religie, geen farmaceutische samenzwering. Wie amarant probeert, krijgt een eerlijke voedingsbron, en kan het effect van de olie op het cholesterol afwachten tot er meer humane studies liggen.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Caselato-Sousa & Amaya-Farfán (2012) – Brede review over voedingswaarde van amarant.
- Multifunctional Edible Amaranths Review (2025) – Recent overzicht van voedingswaarde en antinutriënten.
- Martirosyan et al. (2007) – Klinische trial met amarantolie.
- Dus-Zuchowska et al. (2019) – Crossover-onderzoek met stijging van LDL-cholesterol.
- Amaranthus cruentus UVA fibroblast study (2024) – Onderzoek naar collageen en wondheling in huidcellen.
- Campos Herrera et al. (2024) – Analyse van het antidiabetische potentieel.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Is amarant gezonder dan tarwe of rijst?
Voor het profiel aan aminozuren duidelijk wel. Amarant bevat alle essentiële aminozuren, waar tarwe en rijst lysine missen. Ook het gehalte aan ijzer, magnesium en calcium ligt hoger.
Is amarant glutenvrij?
Ja. Amarant is botanisch geen graan en bevat geen gluten, dus geschikt bij coeliakie mits zonder kruisbesmetting verwerkt.
Verlaagt amarantolie het cholesterol?
Het bewijs is gemengd. Een Russische trial uit 2007 liet een daling zien, een Pools onderzoek uit 2019 vond juist een stijging van LDL-cholesterol.
Waarom heeft Cortés amarant verboden?
De Azteken mengden amarant met honing en soms offerbloed tot beeldjes van hun goden die ritueel werden opgegeten. Spaanse priesters zagen daarin een verstoring van hun communie en verboden de teelt op straffe van consequent afgehakte handen.
Hoe gebruik je amarant in het eetpatroon?
Voor pap een deel zaad op drie delen water, twintig minuten koken. Het zaad kan ook geroosterd als topping op yoghurt of salade.
