Op 19 april 2026 plaatste het Amerikaanse tech-bedrijf Palantir een 22-puntenmanifest op X dat binnen twee dagen 32 miljoen weergaven haalde. Britse parlementsleden noemden het de wartaal van een superschurk, een Belgische filosoof noemde het techno-fascisme.
Directe link naar het manifest van Palantir op X
De Nederlandse politie gebruikt sinds 2011 software van Palantir. Tot een Wob-verzoek in 2025 wist het publiek dat niet.
De tekst was een samenvatting van het boek The Technological Republic van topman Alex Karp en hoofd corporate affairs Nicholas Zamiska. Het manifest pleit voor de herinvoering van dienstplicht, de herbewapening van Duitsland en Japan, en stelt dat sommige culturen “schadelijk en regressief” zijn. Het is geen losse mening van een excentrieke directeur. Het is het ideologische statuut van een onderneming waar Europese overheden al miljarden aan uitgeven.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Palantir’s manifest noemt sommige culturen “schadelijk en regressief”, taal die je terugleest in pamfletten van een ander tijdperk.
- De software van het bedrijf zit al in de NHS, de Duitse politie, de Franse inlichtingendienst en NAVO-systemen.
- Werknemers vragen elkaar in interne kanalen letterlijk of ze “de slechteriken” zijn geworden.
- Een raketinslag op een Iraanse meisjesschool legde de prijs bloot van verouderde data in een doelwitsysteem dat duizend beslissingen per uur verwerkt.
- Zwitserland trok de conclusie die andere Europese landen niet durven trekken, en die conclusie zou wel eens goud waard kunnen zijn.
Wat Palantir is en wie het bedient
Palantir Technologies werd in 2003 opgericht door Peter Thiel en Alex Karp, met startkapitaal van In-Q-TelHet venture-capitalfonds van de CIA, opgericht in 1999 om te investeren in technologie die nuttig is voor Amerikaanse inlichtingendiensten.. Het bedrijf is genoemd naar de alziende stenen uit Tolkien’s In de ban van de ring. Die stenen lieten je over grote afstanden kijken, maar corrumpeerden iedereen die ze gebruikte. Subtiel was de naamkeuze niet.
De klantenlijst is veelzeggend. CIA, ICE, Department of Homeland Security, het Amerikaanse leger, het Israëlische leger, de Britse NHS, NAVO. Marktwaarde rond de 340 miljard dollar op een jaaromzet van 4,5 miljard. Die verhouding is zo extreem dat beleggers volgens analisten gokken dat Palantir twee eeuwen lang de huidige winstgevendheid behoudt. Een wedstrijd waar de Verenigde Staten zelf nauwelijks aan toekomen.
Wat het manifest werkelijk zegt
De tekst is opgebouwd rond vier kernideeën. Software wordt de nieuwe harde macht; AI-wapens zijn niet meer te stoppen; Silicon Valley heeft een morele plicht om mee te bouwen aan defensie; en culturele gelijkwaardigheid is een illusie waar het Westen vanaf moet. Punt 21 is het scherpst: “sommige culturen hebben grote vooruitgang geboekt, andere blijven regressief en disfunctioneel.” Punt 22 verwerpt pluralisme als “leeg en hol.”
Daartussen zitten oproepen tot herinvoering van de dienstplicht (punt 6), het terugdraaien van de pacifistische opstelling van Duitsland en Japan na 1945 (punt 15), en het beschermen van publieke figuren en miljardairs tegen kritiek (punten 16 en 18). De Belgische techfilosoof Mark Coeckelbergh classificeerde de combinatie als techno-fascisme, oud-minister van Financiën Yanis Varoufakis noemde het een AI-gedreven existentiële dreiging.
Voor- en nadelen van Palantir-software in Europese handen
Voordelen
- Snelle integratie van databronnen die normaal jarenlang gescheiden blijven
- Bewezen schaalbaarheid bij grote operationele datasets
- Geavanceerde visualisatie en patroonherkenning voor analisten
- Brede ervaring met counter-terrorisme toepassingen sinds 2003
Nadelen
- Toegang voor Amerikaanse autoriteiten via de CLOUD ActAmerikaanse wet uit 2018 die Amerikaanse bedrijven verplicht data af te staan aan Amerikaanse autoriteiten, ook als die data buiten de VS zijn opgeslagen. kan technisch niet worden voorkomen
- Geen eigendom over de software of intellectueel eigendom voor de afnemende overheid
- Diepe afhankelijkheid die overstappen jaren en honderden miljoenen kost
- Ideologische verstrengeling met een leiderschap dat openlijk pleit voor harde macht
Wat de werknemers zelf nu zeggen
Eind april publiceerde Wired een onderzoek op basis van interne Slack-berichten en gesprekken met huidige en oud-medewerkers. Het stuk opent met een telefoongesprek tussen twee oud-collega’s. De begroeting was geen “hoe is het” maar “ben jij Palantir’s afdaling in fascisme aan het volgen?” Een ander zei: “Wij waren juist degenen die dit soort misbruik moesten voorkomen. Nu lijken we het mogelijk te maken.”
Na de dood van zorgmedewerker Alex Pretti, in januari neergeschoten door federale agenten in Minneapolis, ontstonden vragen op interne kanalen over de betrokkenheid van Palantir-software bij ICE-operaties. Het bedrijf reageerde door het Slack-kanaal #palantir-in-the-news na zeven dagen automatisch te wissen. Toen Karp persoonlijke gesprekken aanbood na de Iraanse schoolaanval, moesten werknemers eerst een geheimhoudingsverklaring tekenen.
Een verpleger, een schoolmeisje, en een database die niet werd bijgewerkt
Twee gebeurtenissen maken het abstracte concreet. Op 7 januari 2026 werd de 37-jarige Renée Good in haar auto doodgeschoten door een ICE-agent in Minneapolis. Good was Amerikaans staatsburger, moeder, en stond aan de rand van een wijk waar de federale immigratiedienst weken eerder een grootschalige operatie was begonnen. Twee weken later, op 24 januari, schoot een agent van de Amerikaanse Border Patrol IC-verpleger Alex Pretti dood, eveneens 37, vlakbij dezelfde plek. Pretti was ongewapend, filmde de actie met zijn telefoon en stond tussen een agent en een vrouw die op de grond was geduwd.
De rol van Palantir is hier niet hypothetisch. Het bedrijf bouwt voor ICE het systeem ImmigrationOSAI-platform van Palantir voor ICE, gegund in 2025 voor 30 miljoen dollar zonder aanbesteding. Identificeert, traceert en prioriteert mensen voor uitzetting. voor 30 miljoen dollar zonder aanbesteding gegund. Daarnaast bestaat er een tool genaamd ELITE die Medicaid-data koppelt aan deportatieopdrachten. Bijna 80 miljoen patiëntendossiers werden zo herbestemd. Op interne Slack-kanalen vroegen werknemers na de schietpartijen of hun software erbij betrokken was. Het bedrijf wiste die discussies na zeven dagen automatisch.
Hoe het verhaal Europa bereikte
Twee weken na de dood van Pretti bracht Bruce Springsteen het protestlied Streets of Minneapolis uit, opgedragen aan zowel Pretti als Good. Het nummer stond binnen twee dagen op nummer één in negentien landen, waaronder Nederland, Duitsland, Frankrijk en het VK. Punkbands Dropkick Murphys en NOFX volgden met eigen liedjes; Tom Morello organiseerde een benefietconcert. Wat normaal een Amerikaans verhaal blijft, kreeg in Europa een gezicht en een refrein. Niet vanwege de schietpartijen alleen. Wel omdat het patroon onmiskenbaar werd.
Op 28 februari werd in Minab in zuidelijk Iran de Shajareh Tayyebeh meisjesschool door een Amerikaanse raket getroffen. Tussen 156 en 180 mensen kwamen om, onder wie ongeveer 120 schoolkinderen tussen zeven en twaalf jaar. Het schoolgebouw stond sinds 2016 los van het naastgelegen militaire complex. De target database was nooit bijgewerkt. Het Maven Smart SystemDoelwit-platform van Palantir met een Pentagon-contract van 1,3 miljard dollar. Verwerkt satellietbeelden, signaalintelligentie en sensordata tot strijdpakketten. draaide op die dag duizend doelwitbeslissingen per uur. Niemand zocht het schoolgebouw na op Google Maps. Bij die snelheid had niemand daar de tijd voor.
Verklarende woordenlijst
- CLOUD Act: Amerikaanse wet die Amerikaanse bedrijven verplicht data af te staan aan Amerikaanse autoriteiten, ongeacht waar die data fysiek staan.
- Maven Smart System: Doelwit-platform van Palantir met een Pentagon-contract van 1,3 miljard dollar; gebruikt bij Amerikaanse militaire operaties.
- ImmigrationOS: AI-systeem dat Palantir bouwt voor ICE om personen te identificeren, traceren en uit te zetten.
- Federated Data Platform: Het Britse NHS-platform van Palantir dat patiëntendata uit 240 zorginstellingen koppelt; contract van 330 miljoen pond.
Hoe diep Palantir al in Europa zit
Het idee dat Europa het manifest kan negeren omdat het over Amerika gaat, klopt simpelweg niet. Het Verenigd Koninkrijk heeft inmiddels meer dan 900 miljoen pond aan publieke contracten met Palantir. De NHS draait op het Federated Data PlatformPalantir-systeem dat data van 240 NHS-zorginstellingen koppelt: bedden, wachtlijsten, ontslagdata. Contract loopt zeven jaar voor 330 miljoen pond.. Het Britse Ministerie van Defensie tekende in december 2025 nog een direct contract van 240 miljoen pond. Twee petities samen haalden ruim 229.000 handtekeningen voor opzegging. De Britse artsenfederatie BMA riep haar 200.000 leden op elke niet-noodzakelijke Palantir-inzet te weigeren.
In Duitsland werken Beieren, Hessen en Noordrijn-Westfalen al met Palantir Gotham. Baden-Württemberg staat klaar om aan te sluiten. Frankrijk gebruikt het systeem sinds de aanslagen in Parijs in 2015. Nederland blijkt het sinds 2011 te gebruiken bij de politie, een feit dat pas in 2025 publiek werd via een WOO-verzoek. NAVO kocht in maart 2025 het Maven-systeem aan voor strategisch operationeel gebruik. Airbus werkt met Foundry sinds 2015. De vraag is dus niet of Palantir in Europa zit. De vraag is hoeveel verder Europa nog wil.
Lees ook: AI is een existentiële dreiging, maar niet op de manier die je denkt
Wat Europa nog kan doen
Het ene Europese land dat al een uitgang heeft gevonden, is Zwitserland. Het Zwitserse leger voltooide in december 2024 een twintig pagina’s tellende risicoanalyse. De conclusie was kort en hard: data bij Palantir kan door de Amerikaanse overheid worden ingezien, en dat is technisch niet te voorkomen. Het advies was om alternatieven te zoeken. Geen drama, geen manifest, gewoon een nuchtere afrekening.
Dat advies is voor de rest van Europa nog steeds geldig en relatief goedkoop op te volgen. Britse contracten hebben break-clauses, Duitse deelstaten kunnen hun aanbestedingen herzien, en Nederland kan vandaag een transparantieplicht invoeren over de inzet van Amerikaanse surveillance-software. Quantexa uit Londen, IBM en Oracle zaten allemaal in de NHS-aanbesteding van 2023, maar verloren. Alternatieven bestaan. Soevereiniteit over data is geen ideologie; het is gewoon goed bestuur. Wie nu wacht, is straks afhankelijk van keuzes die in Denver zijn gemaakt.
De maatschappelijke eye-opener
Het opvallendste aan het manifest is niet de inhoud, maar wat het impliciet bevestigt. Een softwarebedrijf dat publiek pleit voor herinvoering van de dienstplicht, herbewapening van Duitsland en Japan, en de hiërarchische ordening van culturen, vraagt niet langer om een mandaat. Het verkondigt er een. Wie zo’n bedrijf operationele toegang geeft tot patiëntendata, politiedossiers en militaire doelwitsystemen, geeft niet alleen een opdracht weg. Hij geeft een stuk van de eigen besluitvorming weg. En dat soort overdracht is, eenmaal gemaakt, zelden goedkoop terug te draaien.
Conclusie
De Verenigde Staten staan al aan een kant van de scheidslijn die het manifest van Palantir markeert. Werknemers spreken over fascisme, kinderen sterven door ongecorrigeerde data, en de aandeelkoers reageert nauwelijks. Dat is geen waarschuwingsschot meer; het is een toestandsbeschrijving.
Europa staat aan de andere kant, maar niet ver. Britse contracten lopen, Duitse deelstaten breiden uit, en Nederland heeft al een politie-inzet die de openbaarheid pas via een rechterlijke procedure haalde. Het venster om eigen koers te kiezen is nog open. Niet meer voor lang.
Gerelateerde artikelen
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- TechCrunch over het 22-puntenmanifest. Eerste analyse van het manifest en de directe internationale reacties.
- Al Jazeera over de techno-fascisme-classificatie. Reacties van Coeckelbergh, Varoufakis en andere Europese stemmen.
- Wikipedia over de dood van Alex Pretti. Tijdlijn en getuigenverklaringen rond de schietpartij in Minneapolis op 24 januari 2026.
- Wikipedia over de Minab-schoolaanval. Reconstructie van de raketinslag in Iran op 28 februari 2026 en de rol van AI-targeting.
- The Register over de NHS-breakclause. Stand van zaken rond mogelijke vervroegde beëindiging van het 330 miljoen pond-contract.
- Risico-analyse van Britse Palantir-contracten. Bevat de Zwitserse militaire risicoanalyse uit december 2024.
- Electronic Frontier Foundation over ELITE. Hoe Palantir Medicaid-data bij ICE laat eindigen voor uitzettingsoperaties.
Veelgestelde vragen
Wat is Palantir precies?
Palantir Technologies is een Amerikaans softwarebedrijf opgericht in 2003 met startkapitaal van In-Q-Tel, het venture-capitalfonds van de CIA. Het maakt platforms (Gotham, Foundry, Maven) die data uit losse systemen koppelen voor analyse en operationele beslissingen.
Wat staat er in het 22-puntenmanifest van april 2026?
Het manifest pleit onder meer voor herinvoering van de dienstplicht in de VS, herbewapening van Duitsland en Japan, AI-wapens als opvolger van nucleaire afschrikking, en stelt dat sommige culturen schadelijk en regressief zijn. Het is een samenvatting van het boek The Technological Republic van CEO Alex Karp.
Heeft Nederland Palantir-software?
Ja. De Nederlandse politie gebruikt Palantir sinds 2011, een feit dat pas in 2025 publiek werd via een WOO-verzoek. Andere overheidsinstanties hebben het systeem ingezet voor coronabronopsporing tijdens de pandemie.
Waarom is de CLOUD Act een probleem voor Europa?
De Amerikaanse CLOUD Act uit 2018 verplicht Amerikaanse bedrijven om data af te staan aan Amerikaanse autoriteiten, ongeacht waar die data zijn opgeslagen. Het Zwitserse leger concludeerde in 2024 dat dit risico bij Palantir technisch niet te voorkomen is. Voor Europese overheden levert dat een directe botsing op met de AVG.
Welke Europese landen zoeken al alternatieven?
Zwitserland heeft op basis van een militaire risicoanalyse uit december 2024 expliciet geadviseerd alternatieven te zoeken. Het VK overweegt vroegtijdige beëindiging van het NHS-contract via een break-clause in voorjaar 2027. De Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein zoekt actief naar Europese alternatieven.
