Vier tot vijf op de tien werknemers vervelen zich regelmatig op hun werk, iets wat vaak als luxeprobleem wordt weggezet. Onderzoek naar een langdurige bore-out laat toch een ander beeld zien, tot in de nachtelijke hartslag aan toe.
De naam suggereert een tegenpool van de burn-out. In de praktijk gaan saai werk en uitputting vaak gewoon samen, en ook de oorzaak ligt zelden waar je hem zou verwachten. Eén uitweg heeft goede papieren, maar wordt juist door de meest verveelde mensen het minst gebruikt.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Ongeveer vier tot vijf op de tien werknemers vervelen zich regelmatig op het werk.
- De term bore-out komt uit een boek van twee adviseurs en staat in geen enkel psychiatrisch handboek.
- Een bore-out en een burn-out sluiten elkaar veel minder uit dan de namen doen vermoeden.
- Wie zich op het werk verveelt, heeft een jaar later vaker last van angst en somberheid.
- Verveling remt precies het gedrag dat er een uitweg uit biedt, waardoor mensen er makkelijk in vast komen te zitten.
Wat een bore-out precies is
De term bore-out komt van de Zwitserse adviseurs Philippe Rothlin en Peter Werder, die hem in 2007 introduceerden in hun boek Diagnose Boreout. Het is geen officiële diagnose en je vindt hem niet in de DSM, het handboek van psychiatrische aandoeningen. Het woord beschrijft wel een herkenbaar patroon van langdurige verveling, weinig uitdaging en het gevoel dat je werk er eigenlijk niet toe doet.
Onderzoekers van de Universiteit Utrecht maakten het begrip meetbaar met de Dutch Boredom Scale. Bij 6.315 werknemers bleek verveling op het werk duidelijk iets anders dan burn-out of bevlogenheid. Het ging vooral samen met passief werk zonder uitdaging, minder tevredenheid over de baan en vaker de wens om te vertrekken.
Herkenbare signalen van verveling op het werk
De vragen uit de Utrechtse schaal draaien om een handvol alledaagse signalen. Hoe vaker je jezelf hierin herkent, hoe hoger je score uitvalt.
- De tijd op je werk kruipt voorbij.
- Je dagdroomt regelmatig tijdens het werk.
- Je voelt je rusteloos, ook als er weinig te doen is.
- Je doet onder werktijd veel dingen die niets met je werk te maken hebben.
- Je hebt het gevoel dat je je tijd niet doelgericht gebruikt.
Te weinig werk is zelden de echte oorzaak
Het Finse instituut voor arbeid en gezondheid onderzocht samen met Emlyon Business School zo’n 2.700 werknemers in Finland en het Verenigd Koninkrijk. Veel mensen die zich vervelen, bleken tegelijk chronisch uitgeput. Een bore-out en een burn-out kunnen dus prima naast elkaar bestaan, en dat maakt het beeld van werkstress een stuk ingewikkelder.
| Kenmerk | Bore-out | Burn-out |
|---|---|---|
| Kern van het probleem | Te weinig uitdaging en zin in het werk | Langdurig te veel belasting |
| Hoe het voelt | Leeg, rusteloos, de tijd kruipt | Opgebrand en uitgeput |
| Wat het lichaam laat zien | Minder variatie in hartslag tijdens de slaap | Verstoord herstel van het zenuwstelsel |
| Wat vaak helpt | Zinvolle uitdaging en een rijker takenpakket | Minder belasting en tijd voor herstel |
Die kolommen zijn overigens geen strikte tegenpolen, want in de praktijk lopen ze vaak in elkaar over. Te weinig werk is volgens de onderzoekers ook maar zelden de hoofdoorzaak. Veel vaker gaat het om rompslomp, eindeloos overleg en taken die eigenlijk niet bij je functie horen. Een typisch voorbeeld is de specialist wiens agenda volloopt met vergaderingen en verzoeken van anderen, zodat er voor het eigenlijke werk geen tijd overblijft.
Wie dan simpelweg taken schrapt, maakt de verveling soms juist groter. Het advies is daarom om de functieomschrijving samen door te lopen, de doelen scherper te krijgen en het werk inhoudelijk rijker te maken.
Voor- en nadelen van een rustige baan
Voordelen
- Weinig tijdsdruk en een voorspelbaar ritme
- Minder kans op overbelasting door drukke periodes
- Meer ruimte in je hoofd voor je leven buiten het werk
- Tijd om je eigen vaardigheden bij te houden
Nadelen
- Het knagende gevoel dat je werk er niet toe doet
- Meer kans op klachten van angst en somberheid
- Minder energie om zelf iets te veranderen
- Een lichaam dat ’s nachts minder goed tot rust komt
Waarom je brein slecht tegen niets doen kan
Psycholoog Timothy Wilson liet mensen zes tot vijftien minuten alleen zitten, met niets dan hun eigen gedachten. De meesten vonden dat ronduit onprettig. In een van de proeven konden deelnemers zichzelf een lichte stroomstoot geven, die ze eerder nog liever hadden afgekocht. Toch drukten 12 van de 18 mannen en 6 van de 24 vrouwen minstens één keer op de knop.
De meeste deelnemers raakten die knop overigens nooit aan. Het experiment laat wel zien hoe sterk het brein naar prikkels zoekt. Nieuwe informatie en een probleem dat je oplost, spreken het circuit voor beloning aan, waarin dopamine een hoofdrol speelt. Bij werk dat jaar in jaar uit hetzelfde verloopt, blijft die prikkel vaak uit.
Van saai werk naar somberheid
Fins onderzoek volgde 513 werkende jongvolwassenen van 23 tot 34 jaar. Wie zich op het werk verveelde, had een jaar later vaker last van angst en somberheid, klachten die ook bij een burn-out horen. Die groep was ook minder tevreden met het leven. Andersom vonden de onderzoekers dat verband niet, al bewijzen twee metingen nog geen harde oorzaak.
Een oudere Britse studie volgde ruim 7.500 ambtenaren van 35 tot 55 jaar vanaf eind jaren tachtig. Wie veel verveling meldde, overleed later vaker aan een hartziekte. Na correctie voor onder meer beweging en positie binnen de organisatie werd dat verband wel zwakker. De onderzoekers zien verveling daarom vooral als signaal van andere risico’s, zoals roken, drinken of een al wankele gezondheid.
Wie het meeste risico loopt
In een Finse studie onder 1.630 hoogopgeleide werknemers verveelden jongere werknemers en mannen zich vaker. De onderzoekers wijzen ook op een groep die vaak over het hoofd wordt gezien. Dat zijn hoogopgeleiden die vastzitten in routinewerk waarvoor ze eigenlijk overgekwalificeerd zijn.
Thuiswerken lijkt geen hoofdschuldige te zijn. Finse onderzoekers volgden 532 werkenden vanaf eind 2019 elk halfjaar en zagen tot de zomer van 2021 maar een lichte stijging van verveling. Jongeren en mensen die alleen wonen, gingen er in welzijn op het werk het meest op achteruit. Er waren zelfs aanwijzingen dat wie niet thuiswerkte, er iets minder gunstig vanaf kwam.
Verklarende woordenlijst
- Bore-out: Niet officieel erkende term voor uitputting en somberheid door langdurig saai werk zonder uitdaging.
- Job crafting: Zelf je werk bijsturen door taken, contacten of uitdagingen toe te voegen of te veranderen.
- Variatie in hartslag (HRV): De natuurlijke schommeling in tijd tussen twee hartslagen, een maat voor herstel.
- Parasympathisch zenuwstelsel: Het deel van het zenuwstelsel dat rust, spijsvertering en herstel regelt.
Wat je zelf kunt doen tegen verveling op het werk
De best onderzochte aanpak heet job craftingZelf je werk bijsturen met nieuwe taken, contacten of uitdagingen.. Onderzoekers onderscheiden drie vormen. Je kunt meer variatie en ruimte om te leren in je taken brengen, je kunt vaker steun en feedback vragen en je kunt nieuwe uitdagingen opzoeken, zoals een nieuw project of als eerste een nieuw programma uitproberen.
In de Finse studie met 1.630 werknemers, die drie jaar liep, maakte vooral die laatste vorm verschil. Wie actief nieuwe uitdagingen opzocht, verveelde zich later minder en was meer bevlogen. Meer variatie of meer steun zoeken liet op die termijn geen effect op verveling zien. Het effect van uitdagingen was klein, maar hield wel stand over die hele periode.
Er zit wel een addertje onder het gras. Juist wie zich het meest verveelde, deed het minst om het werk rijker te maken, waarschijnlijk omdat de energie daarvoor ontbrak. Dat maakt een kleine eerste stap belangrijk, zoals een project naast je vaste taken, een nieuwe vaardigheid of een eerlijk gesprek met je leidinggevende. De balans tussen uitdaging en kunnen is daarbij de sleutel.
Wanneer verveling een signaal van je lichaam wordt
Onderzoekers maten bij 125 Finse medewerkers bij de overheid twee nachten lang de variatie in hartslagDe schommeling in tijd tussen twee hartslagen, een maat voor herstel.. Hoe meer verveling iemand op het werk ervoer, hoe lager die variatie ’s nachts uitviel. Dat bleef zo na correctie voor leefstijl en leeftijd. Een lage waarde wijst op een minder actief parasympathisch zenuwstelselHet deel van het zenuwstelsel dat rust en herstel regelt., het deel dat het herstel regelt.
Af en toe verveling is volgens de onderzoekers normaal en onschuldig. Pas wanneer het vaak of voortdurend speelt, gaat het aan de gezondheid knagen. Blijft het gevoel maandenlang hangen, dan is een gesprek met je leidinggevende of bedrijfsarts zinnig. Daarnaast kun je met rustig ademen en beweging de nervus vagus aanspreken, de zenuw die veel van dat herstel aanstuurt.
De biologische eye-opener
Verveling voelt als een lage versnelling, maar het lichaam gaat er juist van opschakelen. Toen 72 studenten in een Canadees lab een oersaaie video zagen van twee mannen die de was ophingen, liep hun hartslag geleidelijk op. Hun cortisol lag hoger dan na een verdrietig filmpje. Tegelijk daalde de elektrische geleiding van hun huid, een teken dat de aandacht wegzakte. Een verveeld lichaam staat dus op scherp, terwijl de aandacht afhaakt.
Conclusie
Een bore-outNiet officieel erkende term voor uitputting en somberheid door langdurig saai werk. staat in geen enkel handboek. Het onderzoek naar langdurige verveling op het werk wijst toch op echte gevolgen, van meer angst en somberheid tot een lichaam dat ’s nachts minder herstelt.
Wie zich al maanden verveelt, hoeft niet meteen van baan te wisselen. Een kleine nieuwe uitdaging of een eerlijk gesprek over je taken kan al verschil maken, juist omdat verveling zelf de neiging heeft je stil te zetten.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Reijseger et al., Anxiety, Stress & Coping (2013) – Ontwikkeling van de Dutch Boredom Scale bij 6.315 Nederlandse werknemers.
- Finnish Institute of Occupational Health (2023) – Verveling en uitputting gaan vaak samen en ontstaan vooral door taken die niet bij de functie horen.
- Wilson et al., Science (2014) – Elf studies over hoe onprettig mensen het vinden om alleen met hun gedachten te zijn.
- Li, Kaltiainen en Hakanen, BMC Public Health (2024) – Verveling op het werk voorspelde een jaar later meer angst en somberheid bij jonge werknemers.
- Britton en Shipley, International Journal of Epidemiology (2010) – Verband tussen verveling en sterfte aan hartziekten in het Whitehall II cohort.
- Harju, Hakanen en Schaufeli, Journal of Vocational Behavior (2016) – Uitdagingen opzoeken voorspelde over drie jaar minder verveling; jongere werknemers en mannen verveelden zich vaker.
- Kaltiainen en Hakanen, Scandinavian Journal of Work, Environment & Health (2022) – Verveling op het werk steeg tijdens corona licht, zonder dat thuiswerken de boosdoener leek.
- Seppälä et al., Stress and Health (2023) – Meer verveling op het werk hing samen met een lagere variatie in hartslag tijdens de slaap.
- Merrifield en Danckert, Experimental Brain Research (2014) – Verveling ging gepaard met een stijgende hartslag en hoger cortisol dan verdriet.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Wat is een bore-out?
Een bore-out is een niet officieel erkende term voor klachten die ontstaan door langdurig saai werk zonder uitdaging. Denk aan lusteloosheid, somberheid en het gevoel dat je werk er niet toe doet.
Is een bore-out hetzelfde als een burn-out?
Nee, al kunnen ze wel tegelijk voorkomen. Fins en Brits onderzoek laat zien dat veel mensen die zich vervelen ook chronisch uitgeput zijn.
Hoe herken je een bore-out?
Typische signalen zijn dat de tijd op het werk langzaam gaat, dat je veel dagdroomt en dat je onder werktijd vaak andere dingen doet. Blijft dat maandenlang zo, dan is het zinnig om er met je leidinggevende of bedrijfsarts over te praten.
Kan verveling op het werk je ziek maken?
Langdurige verveling hangt samen met meer angst, somberheid en een lagere variatie in hartslag tijdens de slaap. Af en toe verveling is normaal en onschuldig.
Vervelen thuiswerkers zich vaker?
Daar is weinig bewijs voor. In Fins onderzoek tijdens corona steeg verveling op het werk maar licht, en wie niet thuiswerkte kwam er eerder iets minder gunstig vanaf.
Wat helpt tegen een bore-out?
Actief nieuwe uitdagingen opzoeken helpt volgens langlopend onderzoek tegen verveling op het werk. Ook een gesprek over je takenpakket kan helpen, omdat taken die niet bij je functie horen een belangrijke oorzaak zijn.
Ontvang je gratis exemplaar van Wie Ben Jij? en krijg wekelijkse inzichten en updates die je helpen bij je persoonlijke groei via onze nieuwsbrief.
"Antwoorden op de belangrijkste vraag die je jezelf kunt stellen, vanuit een spiritueel filosofisch perspectief."
