Van de 878 profspelers uit de Amerikaanse NFL die tussen 2016 en 2021 overleden, had minstens een kwart aantoonbaar CTE, een hersenziekte door herhaalde klappen tegen het hoofd. Dat becijferde een team van Boston University en Mass General Brigham deze week in vakblad The BMJ.
Vrijwel niemand hier speelt American football, maar er voetballen in Nederland wel ruim een miljoen mensen, en koppen hoort bij dat spel. Wat zegt zo’n telling over een verdediger op zondag, een kickbokser, of een kind van tien op het trainingsveld? Eén detail in de cijfers wordt in vrijwel elk nieuwsbericht overgeslagen.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Van de 878 NFL-spelers die tussen 2016 en 2021 stierven, had minstens een kwart aantoonbaar CTE.
- Schotse oud-profvoetballers stierven 3,5 keer zo vaak aan een hersenaandoening als vergelijkbare mannen.
- Eén hersenschudding is iets anders dan duizenden kleine klappen; CTE hangt samen met dat tweede.
- De Gezondheidsraad schat dat een mannelijke profvoetballer in zijn loopbaan ruim 8.000 kopballen maakt.
- Sinds seizoen 2025/26 adviseert de KNVB hooguit vijf tot tien kopballen per training voor de jongste jeugd.
Eén klap is iets anders dan duizend kleine
Wie dit onderwerp wil begrijpen heeft aan één onderscheid genoeg. Een hersenschudding is een eenmalige gebeurtenis met duidelijke verschijnselen, waarvan de meeste mensen binnen enkele weken herstellen. CTE is iets anders. Die ziekte wordt in verband gebracht met duizenden kleine klappen over jaren, waarvan de speler er vrijwel geen enkele als probleem heeft ervaren.
Juist dat maakt het verraderlijk. Na een kopbal of een tackle voelt het hoofd meestal gewoon goed, terwijl het wel degelijk een schok opving. Schade die je niet voelt blijft schade, net zoals vapen de bloedvaten stilletjes ouder maakt. Bij CTE stapelt zich zo een afwijkend eiwit op in de hersenen.
Wanneer je na een klap aan de bel trekt
Voor wie vandaag een klap kreeg is de lange termijn niet de eerste zorg; herkennen wat er nu speelt is dat wel. Denk aan hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, wazig zien, trager reageren of een gat in het geheugen rond het moment zelf. De meeste spelers blijven er gewoon bij kennis onder.
Een aantal signalen betekent direct medische hulp inschakelen. Het internationale sportakkoord van Amsterdam somt ze op, en huisartsen hier hanteren vergelijkbare lijstjes. Staat er één van deze zes bij jou of je kind, dan is de huisartsenpost of de spoedeisende hulp de juiste plek.
- Wegraken: bewustzijnsverlies, hoe kort ook, of een speler die steeds suffer wordt.
- Braken: meer dan één keer overgeven na de klap.
- Hoofdpijn: pijn die erger wordt in plaats van wegzakt.
- Nek: pijn of drukgevoeligheid in de nek na de botsing.
- Zicht en kracht: dubbelzien, of minder kracht en gevoel in armen of benen.
- Gedrag: toenemende verwardheid, onrust of een toeval.
Waarom doorspelen het gevaarlijkste moment is
De grootste fout gebeurt vlak na de klap. Wie zich na tien minuten weer prima voelt en het veld op stapt, doet dat met hersenen die nog midden in een energiecrisis zitten. In die herstelfase is het brein extra gevoelig, en een tweede klap kort op de eerste geeft doorgaans zwaardere en langduriger klachten.
De vuistregel uit het akkoord van Amsterdam is simpel. Bij twijfel ga je eraf en blijf je eraf, die dag. Daarna volgt een rustige opbouw met eerst een dag of twee rust, en dan stap voor stap meer inspanning. Wie vlot doorloopt staat na ruwweg een week weer op het veld; bij kinderen hoort dat traject voorzichtiger.
Verklarende woordenlijst
- CTE: Chronische traumatische encefalopathie, een hersenziekte door herhaalde klappen tegen het hoofd.
- Tau-eiwit: Een eiwit dat bij CTE samenklontert in de hersenen.
- Obductie: Onderzoek van het lichaam na overlijden.
- Neurodegeneratief: Aandoeningen waarbij hersencellen geleidelijk afsterven, zoals dementie.
- Hersenschudding: Een kortdurende verstoring van de hersenfunctie direct na een klap.
Wat de Amerikaanse telling nu echt laat zien
Terug naar het nieuws. De onderzoekers zochten alle 1.712 oud-NFL-spelers op die tussen 2008 en 2021 overleden. Van hen lagen er 338 in drie weefselbanken, en bij 315 werd CTEChronische traumatische encefalopathie, een hersenziekte door herhaalde klappen tegen het hoofd. vastgesteld, ruim 93 procent. Dat cijfer mag je niet op alle spelers plakken, want families doneren een brein vooral wanneer ze al iets vermoedden.
De kracht van de studie zit in de ondergrens. Zelfs als álle niet-onderzochte spelers gezond waren, kom je voor 2016 tot en met 2021 op 24,5 procent uit. Het werkelijke aandeel ligt ergens tussen dat kwart en ruim negentig procent. Waar precies weet niemand, al staat met deze ondergrens vast dat het geen randverschijnsel is.
Voor- en nadelen van contactsport
Voordelen
- Regelmatig sporten verlaagt het risico op hartziekte, diabetes en vroegtijdig overlijden.
- Teamsport houdt mensen langer aan het bewegen en voegt een sociaal netwerk toe.
- Schotse oud-profvoetballers leefden gemiddeld juist langer dan vergelijkbare mannen.
- Voor kinderen levert sport motoriek, weerbaarheid en gezonde gewoonten op die beklijven.
Nadelen
- Herhaalde klappen tegen het hoofd geven op termijn een verhoogd risico op dementie.
- Een hersenschudding wordt op het veld nog vaak gemist of weggewuifd.
- Kinderen en vrouwen zijn gevoeliger voor de gevolgen van een klap tegen het hoofd.
- De schade van veel kleine klappen voelt de sporter zelf niet aankomen.
Wat er bij voetballers is gemeten
De beste Europese cijfers komen uit Schotland. Onderzoekers vergeleken er 7.676 oud-profvoetballers met ruim 23.000 vergelijkbare mannen. De voetballers stierven 3,5 keer zo vaak aan een neurodegeneratieveAandoeningen waarbij hersencellen geleidelijk afsterven, zoals dementie. aandoening en kregen vaker medicijnen tegen dementie. Keepers, die zelden koppen, kregen die middelen ongeveer even vaak als gewone mannen.
Tegelijk leefden diezelfde voetballers gemiddeld lánger dan de controlegroep, vooral door minder hartziekte en longkanker. Beide dingen zijn tegelijk waar, en wie er één weglaat vertelt het halve verhaal. Hoe dementie ontstaat en welke rol vaatschade speelt, staat uitgebreider in ons stuk over diabetes en dementie; klappen tegen het hoofd zijn daar één risicofactor naast andere.
Koppen in Nederland, dit zijn de regels nu
De Gezondheidsraad concludeerde in juni 2025 dat herhaald contact met het hoofd tijdens sport het risico op dementie verhoogt. De raad schat dat een profvoetballer in zijn loopbaan ruim 8.000 kopballen maakt; verdedigers lopen het hoogste risico, keepers het laagste. Het advies luidt minder koppen, lichtere trainingsballen en vooral kinderen ontzien, omdat hun brein nog in ontwikkeling is.
De KNVB hing daar met ingang van seizoen 2025/26 richtlijnen aan, zonder verbod. Spelers onder de dertien maken in wedstrijden gemiddeld maar één kopbal per twaalf duels; het echte werk zit in de training, en daar zijn de aantallen nu begrensd. Wij lazen de richtlijn op 27 augustus 2026 na bij de bond zelf.
| Groep | KNVB-richtlijn per training (seizoen 2025/26) |
|---|---|
| Jeugd tot onder 12 | Hooguit 5 tot 10 kopballen |
| Onder 12 tot onder 19 | Hooguit 5 tot 12 kopballen |
| Senioren | Hooguit 15 kopballen na lange ballen |
| Koptechniek oefenen | Liefst eens per maand, zeker niet vaker dan eens per week |
| Na een training met veel koppen | Twee dagen niet koppen, ook na wedstrijden |
Wat je zelf kunt doen zonder te stoppen
Dit is geen verhaal dat sport afraadt. Bewegen blijft voor vrijwel iedereen gezonder dan stilzitten, van dagelijks fietsen tot en met hardlopen, dat zijn slechte reputatie voor de knieën allang heeft afgeschud. Het gaat om één specifiek risico, en dat valt te beperken zonder de sport op te geven.
Voor voetballers betekent dat minder koppen op de training en een goede techniek wanneer het wel moet. Sterke nekspieren lijken de klap iets te dempen, al is het bewijs daarvoor dun. Een helm beschermt vooral tegen snijwonden en schedelletsel; dat hij hersenschuddingenEen kortdurende verstoring van de hersenfunctie direct na een klap. voorkomt is niet aangetoond.
Lees ook: Het opzienbarende moleculaire effect op je lichaam als je sport (of voldoende beweegt)
Wat we nog niet weten
Eerlijk is ook dat de wetenschap hier nog schuift. CTE is alleen bij obductieOnderzoek van het lichaam na overlijden. van de hersenen vast te stellen, waar onderzoekers het opgestapelde tau-eiwitEen eiwit dat bij CTE samenklontert in de hersenen. kunnen aantonen. Hoeveel klappen te veel zijn, en waarom de ene speler wel ziek wordt en de andere niet, is voor zover we nu weten niet te zeggen.
Voor de Nederlandse amateur is het risico vermoedelijk veel kleiner dan voor een prof met duizenden kopballen. De blootstelling is immers een fractie, en juist die lijkt de dosis te zijn die telt. Zeker is dat niet, en daarom kiezen de Gezondheidsraad en de KNVB voor voorzorg.
De wetenschappelijke eye-opener
Dit verhaal is bijna honderd jaar oud. In 1928 beschreef de Amerikaanse arts Harrison Martland een reeks boksers die jaren na hun carrière traag, beverig en verward werden. Hij noemde het “punch drunk”, dronken van de klappen. De ziekte die hij zag kreeg later de naam CTE, en pas toen dezelfde afwijkingen opdoken bij footballspelers en voetballers besefte de sportwereld dat het nooit alleen een boksprobleem was geweest.
Conclusie
De Amerikaanse telling maakt meetbaar wat lang verborgen bleef. Minstens een kwart van de overleden NFL-spelers had een hersenziekte die samenhangt met de sport waarmee ze hun geld verdienden. Voor Nederland is de les geen paniek over een kopbal, wel respect voor het verschil tussen één klap en duizenden.
Heb je vandaag een klap gehad, let dan op de alarmsignalen en ga bij twijfel naar de huisarts. Sport je door de week, beperk dan het koppen op de training en speel nooit door met klachten. Bewegen blijft de gezondste gewoonte die er is; het hoofd verdient dezelfde zorg als de rest van het lijf.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Daneshvar e.a., The BMJ (2026) – De telling onder 1.712 overleden NFL-spelers, met de ondergrens van 24,5 procent CTE voor de jaren 2016 tot en met 2021.
- Mackay e.a., New England Journal of Medicine (2019) – De Schotse vergelijking van 7.676 oud-profvoetballers met ruim 23.000 mannen, waarin de sterfte aan hersenaandoeningen 3,5 keer hoger lag.
- Patricios e.a., British Journal of Sports Medicine (2023) – Het consensusakkoord van Amsterdam over herkenning van een hersenschudding en de stapsgewijze terugkeer naar sport.
- Gezondheidsraad, advies Contactsport en hersenletsel op de lange termijn (5 juni 2025) – De conclusie dat herhaald contact met het hoofd het dementierisico verhoogt, met de schatting van 8.000 kopballen per profloopbaan.
- KNVB, richtlijnen verantwoord koppen (seizoen 2025/26) – De aantallen kopballen per training per leeftijdsgroep, nagelezen op 27 augustus 2026.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Wat is CTE precies?
CTE is een hersenziekte waarbij tau-eiwit zich opstapelt na duizenden klappen tegen het hoofd, met op termijn geheugenklachten, somberheid en gedragsverandering. De diagnose is alleen na overlijden met zekerheid te stellen.
Hoeveel NFL-spelers hadden CTE?
Van de 878 spelers die tussen 2016 en 2021 overleden had minstens 24,5 procent CTE, en dat is de meest voorzichtige ondergrens. Onder de gedoneerde breinen was het aandeel ruim negen op de tien.
Is koppen in het voetbal gevaarlijk?
Herhaald en langdurig koppen hangt samen met een verhoogd risico op dementie, vooral bij profs met duizenden kopballen. Voor een amateur is het risico vermoedelijk veel kleiner, en de KNVB adviseert sinds 2025/26 het koppen op trainingen te beperken.
Wanneer moet ik na een klap op het hoofd naar de dokter?
Direct bij bewustzijnsverlies, herhaald braken, toenemende hoofdpijn, nekpijn, dubbelzien, minder kracht in armen of benen, of toenemende verwardheid. Bij mildere klachten geldt dat je die dag niet meer meespeelt en het rustig aan doet.
Mag mijn kind nog gewoon voetballen?
Ja, want bewegen blijft ook voor kinderen veel gezonder dan stoppen. De KNVB-richtlijn beperkt vooral het koppen op de training tot hooguit vijf tot tien ballen voor de jongste jeugd.
Schrijf je in voor een gratis exemplaar van De Manifestatie Mindset en ontvang inzichten en updates die je helpen bij je persoonlijke groei.
