Steeds meer luchtvaartmaatschappijen stappen volledig over op papierloze boardingpassen. Dat betekent dat passagiers hun boardingpass moeten tonen via een app op hun smartphone. Ik heb dit onlangs zelf ervaren toen ik eind december terugvloog. Voorheen gebruikte ik die app nooit. Ik printte mijn boardingpassen altijd uit en de QR-code werd gewoon van het papier gescand. Dat werkte prima. De specifieke luchtvaartmaatschappij waarmee ik nu vloog, vereist echter dat ik mijn boardingpass via hun app toon. Ik vind het lastig te rechtvaardigen om dit verplicht te maken, aangezien het net zo lang duurt om een QR-code van papier te scannen als van een smartphonescherm.
Technisch gezien kun je, als je geen smartphone hebt en vooraf bent ingecheckt, op de luchthaven een officiële boardingpass ophalen. Dat betekent wel dat je in de rij moet gaan staan om die te krijgen. Dat hoefde eerder niet, toen je je papieren boardingpass thuis kon uitprinten. Het spreekt voor zich dat de meeste reizigers die extra moeite liever vermijden. In de praktijk zullen ze dan gewoon de app installeren en een digitale boardingpass gebruiken. Dat gaat snel en gemakkelijk. Zo zijn veel technologieën in ons dagelijks leven genormaliseerd en door consumenten geaccepteerd. Het gemak van digitale oplossingen weegt vaak zwaarder dan het gedoe van analoge alternatieven.
Consumenten zijn stap voor stap richting apps gestuurd voor allerlei zaken. Denk aan online winkelen, het bedienen van huishoudelijke apparaten, communicatie, sociale media, entertainment of toegang tot bepaalde overheidsdiensten. De desktopversies van veel diensten raken op de achtergrond en krijgen minder nieuwe functies, terwijl de app op de telefoon prioriteit krijgt. Daardoor wordt de smartphone steeds meer een onmisbaar apparaat.
Veel banken hebben ook tweestapsverificatie ingevoerd. Zelfs als je wilt bankieren via een desktop of laptop, heb je vaak alsnog een smartphone nodig om in te loggen. Soms gebeurt dit via een code per sms. In steeds meer gevallen moet je echter de bankapp gebruiken om een code op te halen of je identiteit te bevestigen via een ontgrendelactie in de app, waarna je verder kunt met internetbankieren op je pc of Mac. Een tweede apparaat wordt daarmee feitelijk verplicht. Er bestaan soms alternatieven, al kosten die meer tijd en moeite en krijgen ze weinig aandacht. De smartphone krijgt voorrang. De digitale variant van alles krijgt voorrang.
Het voelt daardoor sterk als een systeem van belonen en ontmoedigen. Diensten werken eenvoudiger wanneer je de smartphoneversie gebruikt. Technologie stuurt richting eenvoud, snelheid en efficiëntie. Op een gegeven moment kun je dat proces moeilijk blijven ontwijken.
Dit zie je terug in heel alledaagse dingen, tot aan het rooster van Tai Chi-lessen in de lokale sportschool, dat bijvoorbeeld alleen via WhatsApp wordt gedeeld. Daarmee wordt een smartphone feitelijk noodzakelijk. Het zijn al die kleine dagelijkse situaties die zich opstapelen en een gevoel van buitensluiting geven wanneer je geen smartphone hebt. Uiteindelijk kan worden gesteld dat analoge alternatieven kunnen verdwijnen, omdat de meeste mensen ze niet meer gebruiken. De meerderheid gebruikt de smartphonevariant.
Ik vermoed dat bij de invoering van een digitale valuta en het verdwijnen van contant geld vergelijkbare redeneringen zullen worden gebruikt. Een bank kan bijvoorbeeld zeggen dat de meeste mensen geen contant geld meer opnemen bij geldautomaten. Daardoor valt het lastig te rechtvaardigen om zoveel automaten te blijven onderhouden. Uiteindelijk kunnen ze zelfs volledig verdwijnen. En wat is eigenlijk het probleem van een geldloze samenleving? Veel consumenten zijn immers al vrijwillig overgestapt door met hun pinpas te betalen. Het argument laat zich gemakkelijk maken.
Op termijn kunnen centrale banken en overheden het verhaal vertellen dat digitale valuta veiliger, robuuster en beter beveiligd zijn. Het feit dat digitale valuta te volgen zijn en zelfs programmeerbaar kunnen worden, waardoor controle over aankopen mogelijk wordt, zal waarschijnlijk weinig nadruk krijgen. De toegangspoort voor deze ontwikkeling zal lopen via digitale identiteiten, waar we eerder al uitgebreid over hebben gesproken en waar in het Verenigd Koninkrijk onlangs behoorlijk wat weerstand tegen is geweest. Toch blijven digitale ID’s terugkomen in het publieke debat. Ze worden steeds aangekondigd als iets dat eraan zit te komen.
Aanvankelijk werden digitale ID’s gepresenteerd als noodzakelijk om illegale arbeid te voorkomen en grensbewaking te verbeteren. Toen dat argument weinig overtuigde, verschoof de focus naar de bescherming van kinderen. Het huidige verhaal is dat een digitale ID nodig is om te controleren of iedereen op sociale media ouder is dan zestien jaar. Dat zou betekenen dat een digitale ID een extra inloglaag wordt voor sociale netwerken. Aangezien de meeste mensen een vorm van sociale media gebruiken, inclusief berichtendiensten, raakt dit een groot deel van de bevolking.
Sommigen zullen zeggen dat het hen niet raakt, omdat ze geen sociale media gebruiken. Het punt is echter dat er vooral wordt gezocht naar een manier om het gebruik te normaliseren. Daarna kan de functie van de digitale ID steeds verder worden uitgebreid, totdat ook zij ermee te maken krijgen en het leven zonder digitale ID steeds lastiger wordt. Er zal worden gezegd dat een digitale ID niet verplicht is, terwijl het in de praktijk zo kan voelen wanneer voldoende mensen het gebruiken en het de norm wordt.
Een overheid hoeft geen directe dwang toe te passen wanneer genoeg particuliere bedrijven een digitale ID vereisen. Stel dat een werkgever tijdens het sollicitatieproces vraagt om een digitale ID. Hoeveel kandidaten zullen weigeren als ze het inkomen nodig hebben of de baan graag willen? Wat als meer werkgevers dit bewijs gaan vragen? Of als een verhuurder een digitale ID verlangt om te controleren wie je bent en of je hier legaal verblijft? Wanneer de overheid tegen ouderen of mensen met een uitkering zegt dat traditionele toegang tot diensten mogelijk blijft, maar dat dit meer papierwerk, vertraging en ongemak oplevert, zullen veel mensen de digitale route kiezen.
Als genoeg mensen voor de makkelijke optie gaan, kunnen alternatieven uiteindelijk verdwijnen. De verantwoordelijkheid wordt dan bij het publiek gelegd, terwijl zij stap voor stap en over langere tijd in die richting zijn gestuurd. Een digitale ID hoeft niet in de wet te staan om in de praktijk onvermijdelijk te worden. De samenleving hoeft alleen geleidelijk te veranderen. Gedrag hoeft slechts langzaam te worden aangemoedigd. Het gebruik van digitale systemen, net als smartphones en apps, wordt een gewoonte.
Na verloop van tijd verdwijnen oudere manieren van werken. Twintig jaar geleden was een leven zonder smartphone normaal. Vandaag raken veel mensen in paniek wanneer ze hun telefoon thuis laten liggen. Het kost weinig om onze werkelijkheid ingrijpend te veranderen. Het normaliseren van een gewoonte over langere tijd is vaak al voldoende om grote verschuivingen mogelijk te maken, zeker wanneer gemakzucht de overhand krijgt.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- AVROTROS Radar – Ryanair gebruikt alleen nog digitale instapkaarten – Uitleg en consumentenvragen over de app-verplichting en opties zonder smartphone.
- Consumentenbond – Internetbankieren – Overzicht van huidige inlog- en bevestigingsmethoden per bank, inclusief opties zonder smartphone.
- Binnenlands Bestuur – Minimumleeftijd voor sociale media – Actuele plannen rond leeftijdsverificatie en identificatie-eisen.
- European Commission – Europese digitale identiteit – Officiële toelichting op de Europese Digitale Identiteit en de timing richting eind 2026.
- Euronews – Ryanair moves to 100% digital boarding passes – Nieuwsbericht over de overgang naar uitsluitend digitale boardingpassen en wat reizigers moeten weten.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Ryanair gebruikt alleen nog digitale instapkaarten: wat als je geen smartphone hebt?
Heb je geen smartphone of is je batterij leeg, dan kun je – mits je online hebt ingecheckt – bij de balie hulp krijgen om een instapbewijs te laten genereren. Houd rekening met extra tijd en dat sommige routes uitzonderingen kennen waar papier nog verplicht is.
Ben je verplicht een bankapp te nemen?
Nee, niet altijd. Bij meerdere Nederlandse banken bestaan nog alternatieven zoals een cardreader of scanner. De trend gaat wel richting mobiele bevestiging, waardoor sommige handelingen zonder app omslachtiger worden.
Online bankieren zonder smartphone: welke opties zijn er nu?
ABN AMRO biedt bijvoorbeeld een cardreader, ING heeft de ING Scanner voor klanten zonder smartphone en Rabobank ondersteunt o.a. een cardreader. Beschikbaarheid verschilt per bank en kan veranderen, dus controleer de actuele mogelijkheden.
Is de Europese digitale identiteit verplicht?
Volgens de Europese Commissie moeten lidstaten uiterlijk eind 2026 een gecertificeerde wallet aanbieden, maar het gebruik ervan is vrijwillig. Organisaties kunnen de wallet wél als handige inlogmethode ondersteunen.
Wat als leeftijdsverificatie op social media verplicht wordt gesteld?
In Nederlandse plannen wordt gestuurd op een minimumleeftijd met privacyvriendelijke verificatie. Dat kan betekenen dat je identiteit of leeftijd gecontroleerd wordt via een derde partij of (op termijn) een digitale ID-wallet.
