Het lijkt soms alsof juist de meest onbeschofte collega’s de snelste carrière maken, terwijl integriteit en loyaliteit nauwelijks beloond lijken te worden.
Toch blijkt uit onderzoek dat het verband tussen k*t gedrag en succes veel genuanceerder ligt dan we denken. Wie werkelijk doorbreekt naar invloedrijke posities, doet dat zelden puur op basis van egoïsme of intimidatie — al voelt dat soms heel anders.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Langlopend onderzoek laat zien dat onaangename trekken carrière niet structureel versnellen
- Dark triad-eigenschappen brengen even vaak een crash als een doorbraak
- Wat in kleine groepen werkt, faalt in grote organisaties — of andersom
- Narcisme en machiavellisme worden vaker opgemerkt dan dat ze daadwerkelijk beloond worden
- Echte invloed ontstaat uit heldere grenzen en strategisch medeleven
Wat onderzoeken echt zeggen over “nare” collega’s
Een studie van UC Berkeley volgde mensen jarenlang en concludeerde dat onaangenaam gedrag geen structureel voordeel oplevert. Evidence-based meta-analyses laten zelfs zien dat zogenoemde disagreeableness gemiddeld niet correleert met hoger salaris of meer macht.
Dat beeld botst nogal met wat je in magazines leest of op social media ziet voorbijkomen. Kennelijk schept de zichtbaarheid van enkele luidruchtige figuren een vertekend beeld — juist omdat falen minder trending is dan succes.
De rol van narcisme, machiavellisme en psychopathie
Psychologen spreken over de dark triad: drie karaktertrekken die op papier intimiderend lijken. Machiavellisme draait om strategische controle, narcisme om zelfingenomen bevestigingsdrang, psychopathie om emotionele afstand en onverschrokkenheid onder druk.
Deze kenmerken kunnen in bepaalde contexten effectief zijn — denk aan snelle besluitvorming of schaamteloos pitchen. Maar ze leiden ook vaak tot isolement, reputatieschade en interne onrust binnen teams die afhankelijk zijn van samenwerking.
De rol van narcisme, machiavellisme en psychopathie
Sommige narcistische leiders stralen inderdaad zelfvertrouwen uit en weten medewerkers te inspireren. Toch blijkt dat effect tijdelijk — zodra het teamklimaat verslechtert, brokkelt hun invloed snel af.
In de praktijk zien we dat personen met sterke dark triad-trekken niet alleen oververtegenwoordigd zijn in boardrooms, maar evengoed in gevangenissen. Het is dus eerder een high-risk/high-reward profiel dan een blauwdruk voor duurzaam succes.
Voor- en nadelen van dark triad-eigenschappen in organisaties
Voordelen
- Zorgt voor snelle, onbevreesde besluitvorming in crisissituaties
- Kan zichtbaarheid en aandacht generen in competitieve omgevingen
- Narcisme verhoogt soms kortstondig het vertrouwen van aandeelhouders
- Machiavellistische strategieën kunnen tijdelijk effectief zijn bij interne machtsstrijd
Nadelen
- Leidt vaak tot toxisch werkklimaat en verhoogd ziekteverzuim
- Vernietigt op termijn vertrouwen en psychologische veiligheid binnen teams
- Veroorzaakt hoog personeelsverloop en reputatieschade
- Verhoogt risico op juridische procedures, fraude en ethische overtredingen
Macht, status en salaris: waar zit het effect?
Een analyse in PNAS toont aan dat onaangename personen gemiddeld niet meer macht bereiken dan hun collegiale tegenpolen. Weliswaar vallen ze sneller op, maar dat betekent allerminst dat ze systematisch worden beloond met hogere posities of meer invloed.
Wat we wel zien is dat zichtbaarheid een rol speelt — wie luid en frequent spreekt, wordt onbewust als leider gezien. Dat mechanisme werkt ongeacht of iemands ideeën daadwerkelijk waardevol zijn, en dat opent ruimte voor manipulatie door mensen die goed zijn in het claimen van airtime.
Signalen op de werkvloer en praktische bescherming
Herkennen wanneer iemand werkelijk toxisch is of simpelweg assertief, vraagt enige psychometrie en observatie. Let op patronen: wordt er structureel schuld afgeschoven, worden collega’s tegen elkaar opgezet, blijft feedbacklooping uit?
Wanneer je vermoedt dat een baas of collega psychopathische of narcistische trekken vertoont, zorg dan voor transparante communicatie en documenteer beslissingen. Zorg daarnaast dat HR-beleid en governance helder zijn — toxisch gedrag gedijt vooral in culturen zonder grenzen.
Verklarende woordenlijst
- Dark triad: Drieluik van narcisme, machiavellisme en psychopathie, vaak onderzocht in organisatiecontext
- Disagreeableness: Persoonlijkheidskenmerk dat wijst op lage meegaandheid en hoge assertiviteit
- Psychologische veiligheid: Mate waarin teamleden zich vrij voelen om fouten te maken en meningen te delen
- Grensbewaking: Het stellen en handhaven van heldere normen en verwachtingen binnen teams
Gezond succes: grenzen, feedback en teamveiligheid
Wie duurzaam invloed wil opbouwen, kiest voor strategisch medeleven in plaats van reactieve empathie. Dat betekent: ruimte laten voor verschillen, maar niet toegeven aan manipulatie of intimidatie. Teamklimaat verbetert pas als leiders betrouwbaar zijn, niet alleen charismatisch.
Onderzoek naar corporate psychopaten laat zien dat cultuur en selectieprocessen bepalend zijn. Organisaties die ethiek en psychologische veiligheid prioriteren, trekken weliswaar minder spektakel aan — maar presteren op langere termijn stabieler en gezonder.
| Kenmerk | Effect op loopbaan | Effect op teamdynamiek |
|---|---|---|
| Narcisme | Kortstondige zichtbaarheid, wisselend effect op salaris | Vermindert vertrouwen en verhoogt spanning |
| Machiavellisme | Kan tijdelijk machtsstrijd winnen, maar leidt tot isolatie | Vernietigt openheid en psychologische veiligheid |
| Psychopathie | Hoog risico op juridische problemen en reputatieschade | Creëert angstcultuur en hoog verloop |
| Integriteit | Stabieler, meer vertrouwen op lange termijn | Versterkt samenwerking en innovatie |
Waarom compassie effectiever is dan empathie
Empathie werkt prima in kleine groepen waar je iedereen persoonlijk kent. Zodra systemen groter worden, verlies je overzicht en raak je emotioneel uitgeput. Compassie stelt je in staat om meerdere perspectieven tegelijk te waarderen en rationeel te blijven.
Strategisch medeleven betekent dat je wél oog hebt voor andermans situatie, maar jezelf niet laat meeslepen in elke crisis. Zo bouw je invloed op zonder voortdurend jezelf weg te cijferen — een evenwicht dat dark triad-types juist ontberen.
Conclusie
De mythe dat klootzakken systematisch promotie krijgen, blijkt bij nader inzien vooral een perceptieprobleem. Werkvloer machtsspel trekt aandacht, terwijl stabiel leiderschap minder opvalt.
Wie duurzaam wil groeien, kiest voor heldere grenzen, transparante communicatie en strategisch medeleven. Dat levert misschien minder drama op, maar wel meer echte invloed en een gezonder teamklimaat dat prestatie op lange termijn mogelijk maakt.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- UC Berkeley – Being a selfish jerk doesn’t get you ahead – Langlopend onderzoek toont geen structureel carrièregunstig effect van onaangenaam gedrag.
- PNAS (open access) – Do disagreeable individuals attain more power at work? – Peer-reviewed analyse: onaangename personen bereiken gemiddeld niet meer macht.
- Hogrefe Nederland – Dark Triad – Overzicht van donkere trekken en relatie met contraproductief werkgedrag.
- Intermediair – Een narcistische leider: nadelen, maar ook voordelen – Populair-wetenschappelijke duiding van risico’s en vermeende voordelen.
- MT/Sprout – Het succes van de corporate psychopaat, narcist en machiavelliaan – Signalering van studies en praktijkvoorbeelden in bedrijfscontext.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Are jerks more likely to get ahead at work?
Grote cohortstudies vinden geen duurzaam carrièrevoordeel voor mensen die zichzelfzuchtig of intimiderend optreden; eventuele winst in macht wordt tenietgedaan door slechtere relaties en minder steun in teams.
Does a disagreeable personality help at work?
Er is geen consistente meerwaarde voor status of promotiekans aangetoond; extraversie en netwerkvaardigheid lijken relevanter voor positie en invloed.
What is the Dark Triad?
Dit is een cluster van drie trekken: narcisme, machiavellisme en psychopathie; ze hangen vaker samen met manipulatie en contraproductief gedrag op de werkvloer.
Do Dark Triad traits predict career success?
Resultaten zijn gemengd; sommige contexten belonen dominantie tijdelijk, terwijl brede metingen geen stabiel voordeel laten zien voor salaris of leiderschapsniveau.
Does narcissism make better leaders?
Een vleugje zelfvertrouwen kan overtuigingskracht geven, al neemt bij hogere niveaus het risico toe op slechtere cultuur, integriteitsproblemen en verloop.
Ontvang je gratis exemplaar van Wie Ben Jij? en krijg inzichten en updates die je helpen bij je persoonlijke groei.
"Antwoorden op de belangrijkste vraag die je jezelf kunt stellen, vanuit een spiritueel filosofisch perspectief."
