Het fabeltje dat cannabis alleen kwaad kan als je ‘er gevoelig voor bent’, kan direct de prullenbak in. Een gigantisch nieuw onderzoek, gebaseerd op de gegevens van bijna 150.000 mensen, legt een harde waarheid op tafel: wie vaak sterke wiet rookt, loopt een serieus risico op een psychose.
Dit geldt voor iedereen. Heb je daarnaast ook nog een erfelijke aanleg voor schizofrenie? Dan is het dubbel oppassen geblazen. De onderzoekers luiden de noodklok: we moeten deze gevaren veel serieuzer nemen.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
Om de diepte in te kunnen, moeten we eerst de basis helder hebben. Hier zijn de belangrijkste conclusies uit de data:
- Dagelijks gebruik van sterke cannabis verhoogt het risico op psychose, ongeacht of iemand een erfelijke aanleg heeft voor schizofrenie.
- De combinatie van een erfelijke aanleg voor schizofrenie en het gebruik van sterke cannabis verhoogt het risico op psychose nog meer.
- Het risico op psychose door cannabisgebruik is onafhankelijk van het genetische risico op schizofrenie.
- Mensen die dagelijks cannabis met een hoog THC-gehalte gebruiken lopen een groter risico op psychose, ongeacht hun genetische aanleg.
- De resultaten van het onderzoek benadrukken hoe belangrijk het is om risico’s in te schatten en maatregelen te nemen om problemen te voorkomen.
Dit onderzoek is een zwaargewicht in de wetenschap. Door enorme hoeveelheden data te analyseren, is de rol van cannabisgebruik en onze genetische ‘scorekaart’ eindelijk kraakhelder.
De kern is simpel: gooi je benzine (cannabis) op een vuur, dan krijg je vlammen. Heb je ook nog droog hout (erfelijke aanleg) liggen? Dan gaat het nog harder. Dit inzicht dwingt ons om mensen met een hoog risico veel beter te beschermen.
Nieuwe inzichten: je genen en je gebruik
Deze resultaten geven ons gereedschap in handen. We kunnen nu beter voorspellen wie er in de gevarenzone zit en hoe we ellende kunnen voorkomen.
Dat er een link bestaat tussen wiet en psychoses wisten we al. De grote onbekende was altijd de rol van je DNA. Wetenschappers gebruiken hiervoor Polygenische risicoscores (PRS’en). Zie dit als een soort genetisch rapportcijfer dat optelt hoeveel kleine ‘foutjes’ je in je DNA hebt.
Dankzij betere technieken kunnen we die scores nu nauwkeurig berekenen. En wat blijkt? De combinatie is dodelijk. Als je genetisch kwetsbaar bent én je rookt sterke wiet, schiet je risico omhoog. Preventie is daarom geen luxe, maar noodzaak.
Verklarende woordenlijst
- Psychose: Het moment dat je interne navigatiesysteem de weg kwijt is. Je ziet, hoort of gelooft dingen die er in de werkelijkheid niet zijn.
- Schizofrenie: Een complexe ‘bedradingsfout’ in de hersenen die invloed heeft op hoe je denkt, voelt en je gedraagt.
- Polygenische risicoscores (PRS’en): Je genetische rapportcijfer. Een optelsom van kleine variaties in je DNA die samen bepalen hoe kwetsbaar je bent voor een aandoening.
- Delta-9 tetrahydrocannabinol (THC): De motor van de ‘high’. Het stofje in wiet waar je stoned van wordt, maar dat ook chaos in je hoofd kan creëren.
- Genetische aanleg: De kwetsbaarheid die je van je ouders hebt meegekregen. Zie het als droog hout: het vat makkelijker vlam.
Hoe de wetenschap dit heeft aangepakt
Dit onderzoek, gepubliceerd in het vooraanstaande Psychological Medicine, wilde precies weten hoe die wisselwerking tussen genen en drugs werkt. Het is geen kleine enquête geweest.
De onderzoekers doken in de data van twee gigantische databanken: de ‘EU-GEI’ en de ‘UK Biobank’. Hierin zaten de gegevens van meer dan 145.000 mensen, inclusief hun DNA-profiel, hun cannabisgebruik en hun medische geschiedenis. Door deze enorme berg informatie te combineren, konden ze patronen zien die in kleinere studies onzichtbaar blijven.
Twee routes naar de afgrond
De conclusie uit al die data is glashelder: wie vaak cannabis gebruikt, speelt met vuur. Het risico op een psychose was het allergrootst bij mensen die dagelijks sterke wiet rookten.
Met ‘sterke wiet’ bedoelen we cannabis met meer dan 10 procent THC. Het opvallende is dat dit risico bestaat ongeacht je genen. Zelfs als de onderzoekers de genetische kwetsbaarheid “wegrekenden”, bleef het gevaar van de wiet overeind. Je genen en de drugs zijn dus twee losse factoren die elkaar niet beïnvloeden, maar wel bij elkaar optellen.
“Ons onderzoek is het eerste dat het risico op psychose heeft berekend op basis van zowel cannabisgebruik als erfelijke aanleg voor schizofrenie. Wat interessant is, is dat we geen aanwijzingen hebben gevonden dat de twee elkaar beïnvloeden.
Dit betekent dat ze het risico op psychose via verschillende wegen beïnvloeden. Ze kunnen elkaar versterken, waardoor mensen met een verhoogd erfelijk risico die cannabis gebruiken een grote kans lopen op het krijgen van psychose.
Door beter te kijken naar hoe vaak en hoe sterk de cannabis was die mensen gebruikten, hebben we ontdekt dat het hoogste risico op psychose is bij mensen met een grotere erfelijke aanleg voor schizofrenie die dagelijks cannabis met een hoog gehalte aan werkzame stoffen gebruiken.”
Dr. Edoardo Spinazzola, onderzoeksassistent bij King’s IoPPN
Je kunt het zo zien: je genen zijn de ene route naar de afgrond, en cannabis is een andere. Ze staan los van elkaar. Maar als je beide routes tegelijk neemt, ren je dubbel zo hard richting een psychose.
Weten is wapenen
Interessant genoeg vonden de onderzoekers in de grote UK Biobank-groep geen bewijs dat mensen met ‘slechte genen’ vaker wiet willen proberen. Wel zagen ze dat mensen zonder psychose, maar mét een hoog genetisch risico, vaker levenslang gebruiker waren.
“Dit zijn belangrijke ontdekkingen in een tijd waarin het gebruik en de sterkte van cannabis wereldwijd toenemen. Ons onderzoek laat zien dat mensen die dagelijks cannabis met een hoog gehalte aan werkzame stoffen gebruiken een groter risico lopen op het krijgen van psychose.
Dit geldt ongeacht hun erfelijke risicoscore voor schizofrenie. Toch kan de erfelijke risicoscore voor schizofrenie in de toekomst nuttig zijn om mensen met een risico op psychose te vinden onder de mensen die minder vaak gebruiken, zodat we vroegtijdig maatregelen kunnen nemen om problemen te voorkomen.”
Professor Marta di Forti, hoofdauteur van het artikel
De boodschap is duidelijk: preventie is alles. Als we weten wie er genetisch kwetsbaar is, kunnen we die groep waarschuwen. Maar ook zonder die genetische kennis blijft het advies staan: wees je bewust van wat je rookt. Dagelijks sterke wiet is voor niemand zonder risico.
Gerelateerde artikelen
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- “De invloed van erfelijk risico op schizofrenie en zwaar cannabisgebruik op het risico van een psychotische stoornis in de EU-GEI case-control en UK Biobank studies” door Isabelle Austin-Zimmerman, Edoardo Spinazzola, Diego Quattrone, Beatrice Wu-Choi, Giulia Trotta. DOI: 10.1017/S0033291724002058
Veelgestelde vragen
Wat is het verband tussen cannabis en psychose?
Onderzoek toont aan dat dagelijks gebruik van sterke cannabis het risico op psychose verhoogt. Dit geldt zelfs voor mensen zonder erfelijke aanleg voor schizofrenie. De combinatie van beide factoren verhoogt het risico nog meer.
Wat is een polygenische risicoscore (PRS)?
Een PRS geeft een schatting van het risico op een aandoening op basis van genetische variaties. Het samenvatten van kleine effecten van veelvoorkomende genetische verschillen. Het helpt bij het identificeren van mensen met een verhoogd risico.
Wat betekent “sterke cannabis” in dit onderzoek?
Met sterke cannabis wordt bedoeld cannabis met een THC-gehalte van 10% of hoger. Het onderzoek toont aan dat hoe hoger het THC-gehalte, hoe groter het risico op psychose bij dagelijks gebruik is.
