Hoofdpijn door erectiepillen (zoals Viagra en Cialis): Oorzaken en oplossingen [GROOT DOSSIER]

Aan het eind van de twintigste eeuw kwamen de eerste PDE5-remmers op de markt. Ze veranderden de behandeling van erectieproblemen en van hoge bloeddruk in de longvaten.^[1][2]

Deze middelen gelden over het algemeen als veilig en werkzaam. Toch zijn bijwerkingen, vooral hoofdpijn, voor veel mannen een reden om ze minder trouw te gebruiken, en ze kunnen het seksleven flink verstoren.^[10][11]

Waarom geven middelen als Cialis (tadalafil), Viagra (sildenafil) en hun varianten zo vaak hoofdpijn? Waarschijnlijk spelen drie dingen mee: hoe de pil de bloedvaten laat ontspannen, waar in het lichaam het enzym zit dat hij blokkeert, en hoe het middel de vaten en zenuwen in je hoofd beïnvloedt.^[3][4]

Hoe een erectiepil werkt

Alle PDE5-remmers grijpen in op dezelfde kettingreactie met stikstofmonoxide en cGMP.^[5] Bij seksuele opwinding geven zenuwen en de binnenwand van de bloedvaten stikstofmonoxide af. Dat gas zet een enzym aan het werk dat het boodschapperstofje cGMP maakt.

Als er meer cGMP in de spiertjes van de vaatwand komt, daalt daar de hoeveelheid calcium. De spiertjes ontspannen en de bloedvaten worden wijder.^[6]

KLIK OM TE VERGROTEN

×

PDE5 als rem op het proces

Het enzym PDE5 is de rem op dit proces: het breekt cGMP af, waardoor het signaal stopt en de vaten weer nauwer worden. Een PDE5-remmer gaat op de plek zitten waar PDE5 normaal cGMP afbreekt. Daardoor blijft cGMP langer bestaan en houdt de vaatverwijding langer aan.^[8]

In het zwellichaam van de penis is dat precies de bedoeling, want zo wordt een erectie mogelijk. Maar PDE5 zit niet alleen daar. Het enzym komt op veel plekken in het lichaam voor, onder meer in de vaatwanden door het hele lichaam, in de longvaten en in de bloedvaten van de hersenen.^[9]

De bouw van PDE5 verklaart waarom de verschillende middelen elk op hun eigen manier aan het enzym binden. Het enzym heeft ook een eigen terugkoppeling die zijn werking regelt, en die wordt door PDE5-remmers onderbroken.

Wat er in de vaten van je hoofd gebeurt

De hoofdpijn hangt er waarschijnlijk mee samen dat de pil ook buiten de penis werkt, ook in de bloedvaten van je hoofd.^[12] Na inname komt het middel via het bloed ook bij de vaten van de hersenen en de hersenvliezen, en ook daar remt het de afbraak van cGMP.

Een gangbare verklaring is dat de vaten wijder worden, waardoor de druk verandert en er meer bloed stroomt. Dat zou je dan voelen als een kloppende of drukkende pijn.^[14]

Meer dan alleen wijdere vaten

Opvallend is dat onderzoek met een nepmiddel ter vergelijking liet zien dat sildenafil bij gezonde mensen hoofdpijn gaf, zonder dat de grote hersenslagaders meetbaar wijder werden of de hersenen meer bloed kregen.^[16] De hoofdpijn komt dus waarschijnlijk niet alleen van het oprekken van de vaten; ook chemische processen in de kleinste vaatjes kunnen meespelen.

Tegelijk verbeterde sildenafil in een proef bij patiënten met schade aan de kleine hersenvaten juist hoe goed die vaten reageren. In de hersenen hebben deze middelen dus twee kanten: ze kunnen er iets goeds doen en er ook hinderlijke bijwerkingen geven.^[13][15]

Het migrainesysteem en CGRP

Dat de hoofdpijn soms zo hardnekkig en heftig is, heeft waarschijnlijk te maken met het trigeminovasculaire systeem: de zenuwen rond de bloedvaten van de hersenvliezen, die een grote rol spelen bij migraine.^[21] Stikstofmonoxide is een sterke prikkel voor dit systeem.^[17]

De latere, vaak zwaardere hoofdpijn wordt toegeschreven aan CGRP, een stofje dat deze zenuwen afgeven. Stikstofmonoxide zet de aanmaak ervan aan, en dat leidt tot een ontstekingsreactie rond de zenuwen en tot zenuwen die sneller pijn doorgeven.^[18][19][20] PDE5-remmers lijken dit migrainesysteem zo makkelijker te prikkelen.

Waarom de ene pil meer hoofdpijn geeft dan de andere

Niet alle PDE5-remmers geven even vaak hoofdpijn. De verschillen in bijwerkingen tussen sildenafil, tadalafil, vardenafil en avanafil hangen vooral af van hoe gericht ze op PDE5 werken en hoeveel ze ook verwante enzymen raken.^[22][23]

Sildenafil en vardenafil raken naast PDE5 ook vrij makkelijk PDE6. Dat verklaart waarom ze vaker zichtklachten geven.^[27] Tadalafil hecht zich opvallend sterk aan PDE11, wat in verband wordt gebracht met rug- en spierpijn.^[26]

Avanafil (Stendra) werkt het meest gericht op PDE5 en raakt PDE1, PDE6 en PDE11 veel minder. Dat gaat samen met minder vaak zichtklachten en hoofdpijn.^[24][25][29]

Hoe lang de middelen werken

Hoe lang de hoofdpijn duurt, hangt samen met hoe snel je lichaam het middel afbreekt.^[28][31] Er is een groot verschil tussen de kortwerkende middelen (sildenafil en vardenafil) en het langwerkende tadalafil.^[30]

Bij sildenafil komt de hoofdpijn vaak op als de hoeveelheid in je bloed het hoogst is. Tadalafil blijft door zijn lange halfwaardetijd veel langer in het lichaam, waardoor hoofdpijn tot wel 36 uur kan aanhouden.^[32][33]

Hoe vaak hoofdpijn voorkomt, en de rol van de dosis

De kans op hoofdpijn hangt sterk af van de dosis. In onderzoek gaat een hogere dosis samen met vaker en zwaardere bijwerkingen.^[34][37]

• Sildenafil: bij de hoogste dosis van 100 mg meldt ruim een kwart van de mannen hoofdpijn. Bij een lagere dosis is dat minder.^[39]
• Tadalafil: bij gebruik wanneer nodig (10 tot 20 mg) krijgt ruim een op de tien gebruikers hoofdpijn. Bij een dagelijkse lage dosis is dat ongeveer een op de twintig.^[35][38]
• Avanafil: zelfs bij de hoogste dosis van 200 mg meldt ongeveer een op de tien gebruikers hoofdpijn.^[40]

Mannen die “altijd” hoofdpijn krijgen, gebruiken dus mogelijk een te hoge dosis. De richtlijn voor huisartsen (NHG-Standaard) adviseert daarom te beginnen met een gemiddelde dosis en die bij hinderlijke bijwerkingen te halveren.^[41][42]

Lees ook: Help! Waarom krijg ik altijd hoofdpijn van Cialis of andere Viagra varianten?

Wat de hoofdpijn erger maakt: vocht, alcohol en leefstijl

Hoofdpijn bij erectiepillen komt zelden alleen door het middel. Vaak spelen meer dingen mee die de pijndrempel verlagen.

Te weinig vocht en alcohol

Uitdroging is een bekende, maar vaak vergeten oorzaak van hoofdpijn. Seks is een lichamelijke inspanning waarbij je merkbaar vocht kunt verliezen, en PDE5-remmers kunnen licht vochtafdrijvend werken.^[43]

Alcohol rond de seks maakt hoofdpijn een stuk waarschijnlijker. Alcohol verwijdt zelf de vaten en drijft vocht af, en versterkt zo het bloeddrukverlagende effect van PDE5-remmers.^[45]

Hoofdpijn voorkomen en verlichten

Krijg je steeds hoofdpijn, dan kun je daar veel aan doen zonder met de behandeling te stoppen. Pijnstillers uit de drogist, zoals paracetamol of ibuprofen, zijn over het algemeen veilig samen met PDE5-remmers.^[44] Slik je al medicijnen voor hart of bloeddruk, overleg dan eerst met je huisarts. Ook cafeïne kan helpen, omdat het de bloedvaten in je hoofd iets vernauwt.

Een ander middel, een lagere dosis of een plaatselijke behandeling

Blijft de hoofdpijn ondraaglijk, dan is de logische volgende stap een ander middel, een lagere dosis of een overstap naar dagelijks tadalafil. Bespreek dat met je arts.^[36]

Zijn pillen niet geschikt voor je, dan zijn plaatselijke behandelingen een goed alternatief.^[51] Omdat ze direct in de penis werken, geven ze vrijwel nooit hoofdpijn:

• Alprostadil (Caverject / MUSE): een injectie of een staafje in de plasbuis, dat betrouwbaar werkt met weinig bijwerkingen in de rest van het lichaam.^[47][50]
• Alprostadil als crème (Vitaros): een crème die je aanbrengt op de opening van de plasbuis.^[46]
• Vacuümpomp: een mechanisch hulpmiddel dat helemaal zonder medicijnen werkt.^[48][49]

Wanneer is hoofdpijn een alarmsignaal?

De meeste hoofdpijn door Cialis en Viagra is onschuldig, maar je moet zeldzame, ernstige complicaties wel kunnen herkennen. In uitzonderlijke gevallen kan de pil een bestaand probleem met de bloedvaten verergeren.^[57]

Plotseling vernauwde hersenvaten (RCVS)

Bij RCVS knijpen hersenslagaders op meerdere plekken plotseling samen. Dat geeft een plotselinge, extreem heftige hoofdpijn, een zogenoemde donderslaghoofdpijn. PDE5-remmers worden in zeldzame gevallen met RCVS in verband gebracht: ze kunnen de eigen regeling van de hersenvaten verstoren, waarna de vaten juist samenknijpen. Dat kan leiden tot een herseninfarct of hersenbloeding.^{[52][53][54][55][56]}

Zoek direct medische hulp als de hoofdpijn samengaat met uitvalsverschijnselen, plotseling slechter zien of een stijve nek. Dat kunnen tekenen van een beroerte zijn.^[58]

Supplementen als ondersteuning

Er is groeiende belangstelling voor natuurlijke supplementen die de binnenwand van de bloedvaten zouden ondersteunen. Het idee is dat je daardoor met een lagere dosis PDE5-remmer toe kunt.^[61]

Deze middelen genezen de hoofdpijn niet. Het idee is dat ze bijdragen aan sterkere bloedvaten.^[59][60][62] Volgens de NHG-Standaard zijn leefstijlaanpassingen, zoals stoppen met roken en meer bewegen, de belangrijkste stap om de erectie op een natuurlijke manier te verbeteren.

Conclusie

De hardnekkige hoofdpijn bij Cialis, Viagra en hun varianten is een gevolg van wat de pil moet doen, alleen gebeurt het ook in de bloedvaten van je hoofd. Doordat PDE5 geremd wordt, stijgt cGMP in de penis en ook in de vaten van je hoofd. Dat kan de vaten wijder maken en het migrainesysteem prikkelen.

Krijg je “altijd” hoofdpijn, dan helpen vooral genoeg drinken, de juiste dosis, een gewone pijnstiller en eventueel een overstap naar een gerichter middel zoals avanafil of naar een plaatselijke behandeling met alprostadil.

Uiteindelijk is de keuze voor een erectiemiddel een afweging tussen werking, spontaniteit en bijwerkingen. Samen met je arts vind je een aanpak die je seksleven verbetert zonder dat je steeds met hoofdpijn zit.

Gerelateerde artikelen

Een glas wijn, seks en spijt; wanneer nemen we vrouwen serieus als volwassenen?

De schaduwkant van casual seks: waarom aandacht nog geen liefde is

Onderzoek onder meer dan 50.000 mensen zet traditionele seks op losse schroeven

Wat PT-141 met je libido doet en waarom het anders werkt dan Viagra

Verdienen Nederlandse mannen nu echt meer dan in 1976?

Geraadpleegde bronnen:

De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.

1. Pharmaceutical Journal: PDE5-remmers overeenkomsten en verschillen – Overzicht van de verschillen tussen de diverse PDE5-remmers.
2. Wikipedia: PDE5 inhibitor – Algemene achtergrond over de werking van PDE5-remmers.
3. NCBI LiverTox: Phosphodiesterase Type 5 Inhibitors – Medische informatie over PDE5-remmers en leverveiligheid.
4. NCBI StatPearls: PDE5 Inhibitors – Klinisch referentiewerk over PDE5-remmers.
5. PMC: Farmaceutische toepassingen van PDE5-remmers – Breed overzicht van toepassingen en werkingsmechanismen.
6. PMC: PDE5-remmers 20 jaar na de ontdekking van sildenafil – Farmacologie en klinische toepassingen na twee decennia gebruik.
7. IOVS: Sildenafil en verwijding van netvliesvaten – Onderzoek naar het effect van Viagra op de arteriolen in het netvlies.
8. PMC: Avanafil bij erectiele disfunctie – Eerste klinische data en belangrijkste eigenschappen van avanafil.
9. Bolt Pharmacy: Tadalafil en bloedtoevoer – Uitleg over het effect van tadalafil op hersen en longen.
10. Ro: Hoofdpijn door Viagra en Cialis – Praktische tips bij hoofdpijn na inname van ED-pillen.
11. Hims: Hoofdpijn behandelen door Viagra en Cialis – Adviezen bij hoofdpijn na gebruik van ED-medicatie.
12. Chemist Click: Viagra hoofdpijn voorkomen en behandelen – Preventie en aanpak van Viagra-gerelateerde hoofdpijn.
13. PMC: OxHARP-trial over sildenafil bij kleine vaatziekten – Cerebrovasculaire effecten van sildenafil bij small vessel disease.
14. PMC: Sildenafil en tadalafil op hersenarteriën – Verschillende vaateffecten relevant voor migraine.
15. PMC: Tadalafil bij small-vessel occlusion stroke – Pilotstudie naar verbeterde doorbloeding in de hersenen.
16. PubMed: Sildenafil, hoofdpijn en hersendoorbloeding – Placebogecontroleerd onderzoek: sildenafil gaf hoofdpijn zonder meetbare verwijding van de grote hersenslagaders.
17. PMC: NO-synthase remmers bij migraine – Gerichte remmers van stikstofmonoxide synthase als migrainebehandeling.
18. PMC: NO-synthase remmers en vaatverwijding – Tegenwerking van neurogene en CGRP-geïnduceerde verwijding.
19. PubMed: NO-synthase remmers bij durale vaten – Onderzoek naar tegenwerking van verwijding in de meningen.
20. PMC: NO en CGRP in trigeminusganglia – Regulatie van CGRP-genexpressie door stikstofmonoxide.
21. PMC: CGRP en het trigeminussysteem bij migraine – Rol van CGRP in het ontstaan van migraine.
22. Perfect Doctors Clinic: Verrassende bijwerkingen van ED-medicatie – Zes minder bekende bijwerkingen van erectiemiddelen.
23. Hims: Stendra versus Viagra – Vergelijking van effectiviteit tussen beide middelen.
24. PMC: Avanafil bij oudere en jongere mannen – Farmacologie en bruikbaarheid van avanafil in verschillende leeftijdsgroepen.
25. PubMed: Selectiviteit van avanafil – Onderzoek naar de selectiviteit van avanafil als PDE5-remmer.
26. Taylor and Francis: PDE11 kennisbank – Naslaginformatie over het PDE11-enzym.
27. PMC: PDE5-remmers en visuele bijwerkingen – Narratief overzicht van oogproblemen bij PDE5-gebruik.
28. Shanghai Archives: Viagra, Cialis en Levitra vergeleken – Overzichtelijke vergelijking van potentiemiddelen.
29. Taylor and Francis: Veiligheid en werking van avanafil – Tweedegeneratie PDE5-remmer onderzocht.
30. The Independent Pharmacy: Tadalafil versus sildenafil – Vergelijking tussen Cialis en Viagra.
31. Doctronic: Vergelijkingsschema ED-medicatie – Viagra, Cialis en Levitra naast elkaar.
32. Ro: Sildenafil versus tadalafil – Welk middel beter werkt bij erectiele disfunctie.
33. Promescent: Viagra, Cialis, Levitra en Stendra – Vergelijking van vier erectiemiddelen.
34. Translational Andrology: Subtiliteiten tussen PDE-remmers – Analyse van de onderlinge verschillen.
35. PMC: Vergelijkende effectiviteit van sildenafil en tadalafil – Onderzoek naar on-demand en dagelijks gebruik.
36. Strut Health: Acht tips tegen hoofdpijn door ED-medicatie – Praktische adviezen om hoofdpijn te verminderen.
37. SingleCare: Bijwerkingen Cialis en Viagra – Hoe bijwerkingen te herkennen en voorkomen.
38. Asda Online Doctor: Tadalafil of sildenafil – Welke PDE5-remmer beter werkt.
39. GoodRx: Viagra versus Cialis – Verschillen en risico’s van beide middelen.
40. PMC: Systematisch overzicht avanafil bij ED – Meta-analyse van studies over avanafil.
41. Huisarts en Wetenschap: NHG-Standaard Erectiele disfunctie – Nederlandse huisartsenrichtlijn over ED.
42. NHG-Richtlijnen: Seksuele klachten – Officiële richtlijn voor de Nederlandse huisartsenpraktijk.
43. GoodRx: Zeven bijwerkingen van Cialis – Bijwerkingen van tadalafil om op te letten.
44. Dr Fox: Viagra veroorzaakt hoofdpijn – Uitleg en advies bij hoofdpijn door Viagra.
45. GoodRx: Cialis innemen zonder bijwerkingen – Tips om optimaal resultaat te behalen.
46. Dr Fox: Vitaros crème – Informatie over Vitaros als behandeling bij ED.
47. Cleveland Clinic: Alprostadil – Soorten, toepassingen en bijwerkingen van alprostadil.
48. Mayo Clinic: Niet-orale ED-behandelingen – Overzicht van alternatieven voor pillen.
49. Houston Methodist: Vijf ED-behandelingen naast pillen – Alternatieven voor orale medicatie.
50. RxList: Alprostadil dosering en bijwerkingen – Medische info over alprostadil-injecties en -staafjes.
51. Dr. Emin Ozbek: Alternatieven als PDE5-remmers niet werken – Opties wanneer pillen falen.
52. ClinicalTrials: Reversibel cerebraal vasoconstrictiesyndroom – Onderzoeksregistratie naar RCVS.
53. MDPI: Behandelinggerelateerd RCVS – Onderzoek naar medicatie als oorzaak van RCVS.
54. PMC: RCVS bij gezonde volwassen man – Casusbeschrijving van reversibel cerebraal vasoconstrictiesyndroom.
55. Frontiers: Dodelijk verlopen RCVS – Casusrapport van fatale afloop bij RCVS.
56. PMC: Fulminant RCVS met beroerte – Ernstige vorm van RCVS die tot herseninfarct leidt.
57. Lone Star Neurology: Wanneer hoofdpijn een noodgeval is – Alarmsignalen volgens neurologen.
58. Catholic Health: Hoofdpijn en beroerte – Kan hoofdpijn een signaal zijn van een beroerte.
59. Ro: Supplementen bij ED – Vitamines en supplementen bij erectiele disfunctie.
60. Hims: Beste vitamines en supplementen bij ED – Vier meest effectieve supplementen voor erectieproblemen.
61. Medical News Today: Natuurlijke supplementen bij ED – Overzicht van plantaardige en vitamine-opties.
62. Life Extension: Behandelprotocollen bij ED – Uitgebreide protocollen voor erectiele disfunctie.