Bij mensen boven de 65 kan een dagelijkse multivitamine de achteruitgang van de hersenfunctie bescheiden maar consistent vertragen. Dat blijkt uit meerdere uitkomsten van de COSMOS-trials, een groot Amerikaans onderzoek dat verscheen in het vakblad Alzheimer’s & Dementia.
Dat is opvallend voor een goedkoop middel met weinig bijwerkingen. Toch willen de onderzoekers eerst meer onderzoek zien voordat ze het officieel aanraden.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- In het COSMOS-Mind-onderzoek ging de hersenfunctie bij wie dagelijks een multivitamine nam langzamer achteruit; hoe dat precies werkt, is nog deels onbekend.
- Het effect was het grootst bij deelnemers met hart- en vaatziekten, mogelijk omdat er bij hen via de bloedvaten nog iets extra meespeelt.
- Ook cacao-extract werd getest, maar dat gaf geen meetbaar voordeel voor de hersenen.
- De deelnemers waren grotendeels wit en relatief gezond, dus of het voor iedereen geldt, is nog niet zeker.
- Voeding en beweging blijven de basis; een supplement vult aan en vervangt een gezonde leefstijl niet.
Waarom de hersenen ouder worden dan nodig
Naarmate mensen ouder worden, neemt de opname van B-vitamines, zink en foliumzuur via de darmwand geleidelijk af. Deze stoffen zijn onmisbaar voor de aanmaak van neurotransmittersSignaalstoffen waarmee zenuwcellen berichten aan elkaar doorgeven. en voor het beschermen van zenuwcellen tegen oxidatieve schadeSchade aan cellen door vrije radicalen: onstabiele deeltjes die gezond weefsel aantasten.. Een multivitamine vult mogelijk precies dat tekort aan. Hij houdt dan vooral processen op gang die anders zouden stilvallen; een extra prestatie levert hij niet.
Dat zou ook kunnen verklaren waarom het effect het grootst was bij mensen met hart- en vaatziekten. Een tekort aan B12, B6 en foliumzuur verhoogt het gehalte aan homocysteïneEen aminozuur dat in hoge hoeveelheden de wand van bloedvaten kan beschadigen en slecht is voor de hersenen. in het bloed. Die stof kan de beschadiging van de vaatwand versnellen en ook de hersenen schaden. De algemene samenhang tussen hart- en vaatziekten en het brein is apart in kaart gebracht. Bij mensen met al kwetsbare bloedvaten zou dat dubbel kunnen doorwerken.
Wat het COSMOS-Mind-onderzoek liet zien
In het onderzoek werd een grote groep 65-plussers drie jaar lang gevolgd, verdeeld over vier groepen. De eerste kreeg alleen een multivitamine, de tweede een combinatie met cacao-extract, de derde alleen cacao-extract en de vierde een placebo. Elk jaar deden de deelnemers tests voor geheugen, plannen en het vlot vinden van woorden.
De multivitaminegroep nam elke dag Centrum Silver. Volgens een ruwe berekening van de onderzoekers verliep de cognitieve achteruitgang in die groep zo veel trager dat het neerkwam op bijna twee jaar minder hersenveroudering dan in de placebogroep. Cacao-extract had, anders dan verwacht, geen aantoonbaar effect op de hersenfunctie.
Voor- en nadelen van multivitaminen bij ouderen
Voordelen
- Vertraagde in onderzoek de achteruitgang van de hersenfunctie bij 65-plussers
- Goedkoop, zonder recept te koop en met weinig bijwerkingen bij een gewone dosis
- Grootste effect bij mensen met hart- en vaatziekten
Nadelen
- De onderzochte groep was grotendeels wit en relatief gezond
- Onbekend welke stoffen in de tablet het effect geven
- Nog geen officieel advies; vervangt geen gezonde voeding en beweging
Bijzonder effect bij hart- en vaatziekten
De deelnemers met hart- en vaatziekten hadden het meeste baat bij de multivitamine. Daar is een biologische verklaring voor te bedenken. Hart- en vaatziekten kunnen bijdragen aan vormen van dementie, doordat de hersenen langdurig minder goed doorbloed raken. Multivitaminen ondersteunen vermoedelijk juist de processen die in dit kwetsbare systeem het eerst haperen.
Dat spoor is niet nieuw. De Britse onderzoeker David Smith beschrijft een verhoogd homocysteïne al jaren als een risicofactor voor achteruitgang van het denkvermogen waar je zelf iets aan kunt doen. Vitamine B12 samen met B6 en foliumzuur kan dat gehalte verlagen. Een goedkope multivitamine zou zo kunnen ingrijpen op een punt dat ander onderzoek al langer in beeld had.
Lees ook: COSMOS-studies: dagelijks multivitamine vertraagt cognitieve veroudering met 3 jaar bij 60-plussers
Waarom experts nog voorzichtig zijn
Laura Baker, die het onderzoek leidde, wil de multivitamine nog niet officieel aanraden. De deelnemers waren grotendeels wit en relatief gezond, zonder ernstige aandoeningen bij de start. Daardoor zeggen de resultaten minder over de gemiddelde oudere.
De Alzheimer’s Association noemt het een hoopvol begin en wil eerst vervolgonderzoek zien in een gemengdere groep. Ook moet nog blijken welke stoffen in het supplement het effect geven.
Verklarende woordenlijst
- Homocysteïne: een aminozuur in het bloed dat in hoge hoeveelheden de wand van bloedvaten kan beschadigen en slecht is voor de hersenen.
- Oxidatieve schade: schade aan cellen door vrije radicalen, onstabiele deeltjes die gezond weefsel aantasten.
- RDA: de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van een vitamine of mineraal voor een gezonde volwassene.
- Neurotransmitters: signaalstoffen waarmee zenuwcellen berichten aan elkaar doorgeven.
Dosering en gebruik
In het COSMOS-Mind-onderzoek kreeg de multivitaminegroep Centrum Silver, een standaard-multivitamine met RDADe aanbevolen dagelijkse hoeveelheid van een vitamine of mineraal voor een gezonde volwassene.-waarden voor vitamines en mineralen. Neem hem elke dag bij een maaltijd; dan neemt je lichaam de vitamines die in vet oplossen beter op.
Voor 65-plussers is een formule met extra B12 en D3 vaak nuttig. Met de leeftijd neemt het lichaam minder B12 uit voeding op en maakt de huid minder vitamine D aan. Wil je het proberen, overleg dan met je huisarts en kijk na een paar maanden samen hoe het gaat.
| Groep | Wat ze namen | Effect op hersenfunctie |
|---|---|---|
| Multivitamine | 1 tablet per dag (Centrum Silver) | Langzamere achteruitgang dan bij placebo |
| Multivitamine + cacao-extract | Combinatie | Vergelijkbaar met multivitamine alleen |
| Cacao-extract alleen | Zonder multivitamine | Geen aantoonbaar effect |
| Placebo | Neppil | Vergelijkingsgroep |
Bijwerkingen en wanneer voorzichtig zijn
Standaard-multivitaminen op RDA-niveau worden goed verdragen. Heb je een gevoelige maag, dan kun je misselijk worden als je hem op een lege maag neemt; bij een maaltijd verdwijnt dat meestal. Hooggedoseerde middelen zijn iets anders en vallen buiten de uitkomsten van COSMOS-Mind.
Gebruik je bloedverdunners die tegen vitamine K in werken (zoals coumarines), overleg dan met je arts, want een multivitamine bevat vitamine K. Bij hemochromatose (een aandoening waarbij ijzer zich ophoopt in het lichaam) vermijd je middelen met extra ijzer. Krijg je chemotherapie of hiv-remmers, overleg dan eerst met je behandelend arts.
De biologische eye-opener
Multivitaminen bevatten stoffen zoals B-vitamines, zink en foliumzuur die nodig zijn voor de aanmaak van neurotransmitters en de bescherming van zenuwcellen. Met de leeftijd neemt de darm deze stoffen minder goed op. Een tekort aan B12, B6 en foliumzuur verhoogt ook het gehalte aan homocysteïne in het bloed, wat de vaatwand kan belasten en de hersenen kan schaden. Bij 65-plussers met een hart- of vaatprobleem zou een eenvoudige tablet zo twee zwakke plekken tegelijk kunnen raken.
Conclusie
In onderzoek vertraagde een dagelijkse multivitamine bij 65-plussers de achteruitgang van de hersenfunctie bescheiden maar meetbaar, met het sterkste effect bij mensen met hart- en vaatziekten. Voeding en beweging blijven de basis; een supplement vult die aan zonder ze te vervangen.
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Baker et al. (2023) Alzheimer’s & Dementia De COSMOS-Mind gerandomiseerde trial toonde aan dat een dagelijkse multivitamine (Centrum Silver) de cognitie verbeterde bij 2262 volwassenen van 65 jaar en ouder na drie jaar; cacao-extract had geen aantoonbaar effect.
- Yeung et al. (2023) American Journal of Clinical Nutrition De COSMOS-Web studie met 3562 deelnemers bevestigde dat een dagelijkse multivitamine het episodisch geheugen bij oudere volwassenen verbeterde.
- Vyas et al. (2024) American Journal of Clinical Nutrition Meta-analyse van drie COSMOS-cognitiesubstudies (5203 deelnemers) concludeerde dat multivitaminen de cognitieve veroudering verminderden met een effect equivalent aan ongeveer twee jaar.
- Smith, Refsum et al. (2018) Journal of Alzheimer’s Disease Internationale consensusverklaring die verhoogd homocysteïne aanmerkt als een beïnvloedbare risicofactor voor cognitieve achteruitgang en dementie, en B-vitamines als mogelijke maatregel.
- Yuan et al. (2022) Frontiers in Cardiovascular Medicine Review van het mechanisme waarmee homocysteïne de vaatwand beschadigt via oxidatieve stress en verminderde stikstofmonoxide-productie, met atherosclerose en verminderde doorbloeding als gevolg.
- Hughes et al. (2013) Annals of Clinical Biochemistry Review die laat zien dat de opname van vitamine B12 uit voeding met de leeftijd afneemt door atrofische gastritis en minder maagzuur, met aandacht voor de wisselwerking met foliumzuur.
- Gallagher (2013) Endocrinology and Metabolism Clinics of North America Overzicht van vitamine D en veroudering, met de bevinding dat de aanmaak van vitamine D3 in de huid ongeveer rond het zeventigste levensjaar halveert en de opname van calcium meedaalt.
Gerelateerde artikelen
Veelgestelde vragen
Wat zijn de voordelen van multivitaminen voor ouderen?
Een dagelijkse multivitamine kan bij 65-plussers de achteruitgang van de hersenfunctie bescheiden maar consistent vertragen, zo bleek uit het COSMOS-Mind-onderzoek. Het sterkste effect zat bij mensen met hart- en vaatziekten, mogelijk doordat B-vitamines en foliumzuur het gehalte aan homocysteïne in het bloed helpen beperken.
Hoe werken multivitaminen bij cognitieve achteruitgang?
Met het ouder worden neemt de darm minder B-vitamines, zink en foliumzuur op. Die stoffen zijn onmisbaar voor de aanmaak van neurotransmitters en de bescherming van zenuwcellen. Een multivitamine vult mogelijk precies dat tekort aan en houdt zo processen op gang die anders zouden stilvallen.
Zijn multivitaminen veilig voor dagelijks gebruik?
Standaard-multivitaminen op RDA-niveau worden goed verdragen; neem je hem bij een maaltijd, dan voorkom je maagklachten. Gebruik je bloedverdunners die tegen vitamine K in werken of heb je hemochromatose, overleg dan met je arts.
Hebben multivitaminen bijwerkingen?
Heb je een gevoelige maag, dan kun je misselijk worden als je hem op een lege maag neemt; bij een maaltijd verdwijnt dat meestal. Hooggedoseerde middelen zijn iets anders en vallen buiten de uitkomsten van COSMOS-Mind.
Wat is het effect van cacao-extract op de hersenen?
Cacao-extract werd in het COSMOS-Mind-onderzoek apart getest, maar had in dat onderzoek geen aantoonbaar effect op de hersenfunctie.
