Bijna iedereen heeft het wel eens aan zijn broek gehad. Kleefkruid groeit langs slootkanten, in hagen en op de rommelige hoekjes van de tuin, en het blijft overal aan plakken.
Wat de meeste mensen zien als vervelend onkruid, blijkt een eetbaar en geneeskrachtig plantje met een lange geschiedenis. Je leest hier waarom het zo plakt, wat erin zit en hoe je het zelf kunt gebruiken.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- Het trucje waarmee dit plantje aan je kleren plakt, vind je terug in een alledaagse uitvinding.
- De geroosterde zaadjes leveren een verrassend goede vervanger voor je ochtendkoffie.
- Kruidkundigen zetten het al eeuwen in voor één bepaald systeem in je lichaam.
- De jonge scheuten verdwenen vroeger gewoon in de stamppot.
- Er is één moment in het jaar waarop je het kruid het best kunt plukken.
Het onkruid dat overal aan blijft plakken
Kinderen gooien de plakkerige stengels voor de lol op elkaars trui. Die kleverigheid komt van piepkleine haakhaartjes op de stengel en de blaadjes. Het is de manier waarop de plant zich verspreidt, want zo lift hij mee op de vacht van dieren en de kleren van mensen.
De officiële naam is Galium aparine, in het Nederlands ook wel kleefkruid of klitkruid. Het hoort trouwens bij dezelfde plantenfamilie als de koffieplant, en dat is later nog een leuk detail.
Wie die haakjes onder een vergrootglas legt, ziet meteen iets bekends. Het is precies het principe achter klittenband. De Zwitserse ingenieur George de Mestral bedacht dat in 1941 nadat klitten aan de vacht van zijn hond bleven hangen, en kleefkruid gebruikt diezelfde haak-en-lus-truc.
Waar kleefkruid traditioneel voor wordt gebruikt
Men ziet het vaak als onkruid, terwijl het al eeuwen meegaat in de kruidengeneeskunde. Kruidkundigen gebruiken kleefkruid vooral als ondersteuning van het lymfestelsel, het netwerk dat afvalstoffen afvoert. Daarnaast staat het bekend als een mild plasmiddel.
In de volksgeneeskunde werd het ook ingezet bij klachten van de huid, zoals eczeem en psoriasis. Belangrijk om te weten: voor de meeste van deze toepassingen is er nog te weinig bewijs uit onderzoek bij mensen. Veel van de kennis is traditioneel en nog niet klinisch bevestigd.
Wat er in kleefkruid zit
Kleefkruid bevat naar verhouding flink wat vitamine C, plus mineralen als kalium en ijzer. Vroeger werd het juist daarom gegeten tegen scheurbuik, de ziekte die ontstaat door een tekort aan vitamine C.
Daarnaast zitten er flavonoïden, iridoïden en cumarines in, stoffen die in laboratoriumonderzoek antioxidant-achtige effecten laten zien. Volgens botanische bronnen maakt die mix het kruid interessant, al blijft de stap naar bewezen werking bij mensen voorlopig open.
Verklarende woordenlijst
- Kleefkruid: het plakkerige wilde kruid Galium aparine, uit dezelfde familie als de koffieplant.
- Lymfestelsel: het netwerk in het lichaam dat vocht en afvalstoffen afvoert.
- Diureticum: een middel dat de urineproductie verhoogt, ook wel plasmiddel.
- Iridoïden: plantenstoffen zoals asperuloside die kleefkruid een deel van zijn eigenschappen geven.
Kleefkruid in de keuken
Kleefkruid is niet giftig en zelfs eetbaar. De jonge scheuten uit het voorjaar zijn het lekkerst, want dan zijn de haakhaartjes nog zacht. Net als brandnetel en andere wilde kruiden hoort het bij de eetbare planten van het voorjaar.
Het leukste weetje zit in de zaadjes. Geroosterd leveren ze een van de betere koffievervangers, en dat is eigenlijk logisch, want de plant is familie van de koffieboon. Een kop kleefkruid-koffie smaakt verrassend dichtbij het echte werk.
Voor- en nadelen van kleefkruid
Voordelen
- Gratis te vinden in vrijwel elke berm of tuin
- Rijk aan vitamine C en mineralen
- Jong eetbaar in salade of stamppot
- Zaden te roosteren als koffievervanger
Nadelen
- Oudere planten worden taai door de haakhaartjes
- Klinisch bewijs voor de gezondheidsclaims is beperkt
- Voorzichtigheid bij nier- of blaasklachten en plasmedicatie
- Verwarbaar met verwante walstro-soorten voor wie de natuur niet kent
Zo gebruik je kleefkruid
De makkelijkste manier is een koud aftreksel. Stop een handvol vers, jong kleefkruid in een kan water, laat het een nacht in de koelkast trekken en drink het de volgende dag. Koud trekken behoudt meer van de kwetsbare stoffen dan koken.
Wil je het ontgiften ondersteunen, dan past kleefkruid in een voorjaarskuur, net zoals andere detox-kruiden. Begin rustig, en overleg met een arts als je plasmedicatie gebruikt of nier- of blaasklachten hebt.
Conclusie
Kleefkruid verdient meer dan zijn reputatie als vervelend plakkerig onkruid. Het is gratis, eetbaar en zit vol met interessante stoffen, en in de kruidentraditie heeft het een lange staat van dienst.
Tegelijk is eerlijkheid op zijn plaats. De meeste gezondheidsclaims rusten op traditie en nog niet op stevig bewijs bij mensen. Geniet er dus van als voorjaarsplant en als koffiegrap, en blijf bij gezondheidsclaims gewoon nuchter.
Gerelateerde artikelen
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Galium aparine. Botanische beschrijving, naamgeving en plantenfamilie.
- Cleavers, Herbal Reality. Traditioneel gebruik, fytochemie en veiligheid.
- Cleavers therapeutic uses, EBSCO. Overzicht van toepassingen en de stand van het bewijs.
- Kleefkruid eetbaar en geneeskrachtig. Nederlandse bron over eetbaarheid en de zaden als koffievervanger.
- Kleefkruid, Provincie West-Vlaanderen. Botanische informatie over de plant en zijn groeiplaatsen.
- George de Mestral. Het verhaal achter klittenband en het haakjesprincipe uit de natuur.
Veelgestelde vragen
Is kleefkruid eetbaar?
Ja, kleefkruid is niet giftig en de jonge scheuten zijn goed eetbaar. Rauw passen ze in een salade, en vroeger gingen ze ook door de stamppot.
Waar is kleefkruid goed voor?
In de kruidengeneeskunde wordt het vooral gebruikt om het lymfestelsel te ondersteunen en als mild plasmiddel. Voor de meeste claims is het bewijs bij mensen nog beperkt.
Hoe gebruik je kleefkruid?
Het makkelijkst is een koud aftreksel van vers, jong kruid dat een nacht in water trekt. De geroosterde zaden kun je als koffievervanger gebruiken.
Is kleefkruid giftig voor honden?
Kleefkruid staat niet bekend als giftig. De plakkerige haakhaartjes kunnen wel in de vacht en tussen de pootjes klitten, dus verwijder ze om irritatie te voorkomen.
Waarom plakt kleefkruid zo?
De stengel en blaadjes zitten vol piepkleine haakhaartjes. Daarmee hecht de plant zich aan vachten en kleren, zodat de zaden zich verspreiden.
