Bijna iedereen heeft het wel eens aan zijn broek gehad. Kleefkruid groeit langs slootkanten, in hagen en op de rommelige hoekjes van de tuin, en het blijft overal aan plakken.
Wat de meeste mensen zien als vervelend onkruid, blijkt een eetbaar plantje met een lange geschiedenis als geneeskruid. Je leest hier waarom het zo plakt, wat erin zit en hoe je het zelf kunt gebruiken. Verwant is smeerwortel, het wondkruid.
Alvast 5 van de belangrijkste punten
- De haakjes waarmee dit plantje aan je kleren plakt, werken net als klittenband.
- De geroosterde zaadjes zijn een verrassend goede vervanger voor je ochtendkoffie.
- Kruidkundigen gebruiken het al eeuwen om het lymfestelsel te ondersteunen.
- De jonge scheuten verdwenen vroeger in de stamppot.
- In het voorjaar, als de haakhaartjes nog zacht zijn, is het kruid het lekkerst.
Het onkruid dat overal aan blijft plakken
Kinderen gooien de plakkerige stengels voor de lol op elkaars trui. Die kleverigheid komt van piepkleine haakhaartjes op de stengel en de blaadjes. Het is de manier waarop de plant zich verspreidt, want zo lift hij mee op de vacht van dieren en de kleren van mensen.
De officiële naam is Galium aparine, in het Nederlands ook wel kleefkruid of klitkruid. Het hoort bij dezelfde plantenfamilie als de koffieplant, en dat merk je verderop nog.
Wie die haakhaartjes onder een vergrootglas legt, ziet meteen iets bekends. Het is precies het principe achter klittenband. De Zwitser George de Mestral kreeg dat idee in 1941, toen er klitten aan de vacht van zijn hond bleven hangen. Kleefkruid gebruikt diezelfde truc met haakjes.
Waar kleefkruid traditioneel voor wordt gebruikt
Veel mensen zien het als onkruid, maar in de kruidengeneeskunde gaat het al eeuwen mee. Kruidkundigen gebruiken kleefkruid vooral als ondersteuning van het lymfestelsel, het netwerk dat afvalstoffen afvoert. Ook staat het bekend als een mild plasmiddel.
In de volksgeneeskunde werd het ook ingezet bij klachten van de huid, zoals eczeem en psoriasis. Voor de meeste van deze toepassingen is er nog te weinig bewijs uit onderzoek bij mensen; veel van de kennis komt uit de traditie.
Voor- en nadelen van kleefkruid
Voordelen
- Gratis te vinden in vrijwel elke berm of tuin
- Jong eetbaar en rijk aan vitamine C
- Geroosterde zaden zijn een goede koffievervanger
Nadelen
- Het bewijs voor de gezondheidsclaims is beperkt
- Voorzichtig bij nier- of blaasklachten en plasmedicatie
- Makkelijk te verwarren met verwante walstro-soorten
Wat er in kleefkruid zit
Kleefkruid bevat naar verhouding flink wat vitamine C, plus mineralen als kalium en ijzer. Vroeger werd het juist daarom gegeten tegen scheurbuik, de ziekte die ontstaat door een tekort aan vitamine C.
Verder zitten er plantenstoffen in zoals flavonoïden en iridoïden, die in het laboratorium cellen tegen schade lijken te beschermen. Volgens botanische bronnen maakt die mix het kruid interessant.
Verklarende woordenlijst
- Kleefkruid: het plakkerige wilde kruid Galium aparine, uit dezelfde familie als de koffieplant.
- Lymfestelsel: een netwerk van vaatjes in je lichaam dat overtollig vocht en afvalstoffen afvoert.
- Plasmiddel: een middel waardoor je meer gaat plassen.
- Iridoïden: plantenstoffen die kleefkruid een deel van zijn eigenschappen geven.
Kleefkruid in de keuken
Kleefkruid is niet giftig en zelfs eetbaar. De jonge scheuten uit het voorjaar zijn het lekkerst, want dan zijn de haakhaartjes nog zacht. Net als brandnetel en andere wilde kruiden hoort het bij de eetbare planten van het voorjaar.
Het leukste weetje zit in de zaadjes. Geroosterd leveren ze een van de betere koffievervangers, en dat past mooi, want de plant is familie van de koffieplant. Een kop kleefkruidkoffie komt verrassend dicht bij het echte werk.
Zo gebruik je kleefkruid
De makkelijkste manier is een koud aftreksel. Stop een handvol vers, jong kleefkruid in een kan water, laat het een nacht in de koelkast trekken en drink het de volgende dag. In de kruidentraditie geldt dat koud trekken de kwetsbare stoffen beter spaart dan koken.
In de kruidentraditie hoort kleefkruid bij de voorjaarskuur om het ontgiften te ondersteunen, net als andere detox-kruiden. Begin rustig, en overleg met een arts als je plasmedicatie gebruikt of nier- of blaasklachten hebt.
Conclusie
Kleefkruid verdient meer dan zijn reputatie als vervelend plakkerig onkruid. Het is gratis, eetbaar en zit vol interessante stoffen, en in de kruidentraditie heeft het een lange staat van dienst.
De meeste gezondheidsclaims rusten nog op traditie en niet op stevig onderzoek bij mensen. Geniet er dus van als voorjaarsplant en als grappige koffievervanger, en houd je verwachtingen over de gezondheidseffecten bescheiden.
Gerelateerde artikelen
Geraadpleegde bronnen:
De onderstaande referenties vormen de inhoudelijke onderbouwing van dit artikel.
- Galium aparine. Botanische beschrijving, naamgeving en plantenfamilie.
- Cleavers, Herbal Reality. Traditioneel gebruik, fytochemie en veiligheid.
- Cleavers therapeutic uses, EBSCO. Overzicht van toepassingen en de stand van het bewijs.
- Kleefkruid eetbaar en geneeskrachtig. Nederlandse bron over eetbaarheid en de zaden als koffievervanger.
- Kleefkruid, Provincie West-Vlaanderen. Botanische informatie over de plant en zijn groeiplaatsen.
- George de Mestral. Het verhaal achter klittenband en het haak-en-lusprincipe uit de natuur.
Veelgestelde vragen
Is kleefkruid eetbaar?
Ja, kleefkruid is niet giftig en de jonge scheuten zijn goed eetbaar. Rauw passen ze in een salade, en vroeger gingen ze ook door de stamppot.
Waar is kleefkruid goed voor?
In de kruidengeneeskunde wordt het vooral gebruikt om het lymfestelsel te ondersteunen en als mild plasmiddel. Voor de meeste claims is het bewijs bij mensen nog beperkt.
Hoe gebruik je kleefkruid?
Het makkelijkst is een koud aftreksel van vers, jong kruid dat een nacht in water trekt. De geroosterde zaden kun je als koffievervanger gebruiken.
Is kleefkruid giftig voor honden?
Kleefkruid staat niet bekend als giftig. De plakkerige haakhaartjes kunnen wel in de vacht en tussen de pootjes klitten, dus verwijder ze om irritatie te voorkomen.
Waarom plakt kleefkruid zo?
De stengel en blaadjes zitten vol piepkleine haakhaartjes. Daarmee hecht de plant zich aan vachten en kleren, zodat de zaden zich verspreiden.
.jpg){kind=link}